Zirnak Lamzinah Laimi

 

ZIRNAK LAMZINAH LAIMI

Saya J Khuma

Thuhmaihruai

Zirnak education kan ti mi hi phun thumin then theih a si. Tlawng in ih zir theih mi formal education, tlawng ihsi si lem lo, a lenglam ca siar ihsi zir hriamawk theih mi informal education le mai ton teh ihsi theih suah le ngah suah mi zirnak non-formal education tiin.

Hi mi pathum lakah non-formal education hi cu mai ton teh ihsi lawng theih le ngah a si ruangah can leh tha zunghram a cem liam duh nasa. Tu hlanah cun “Experience is the best teacher,” an rak ti theu. Asinan can le thazang a cemliam tuk hnu lawng ih fim cu khua a tlai phah deuh theu ruangah tha an ti nawn lo ih atu san ahcun, “Experience is a good teacher for the fools,” ti a rak si lala thlang. Curuangah non-formal eduation cu formal education le informal education ti pawl ziang tin hman a ngah thei nawn lotu hrangah ret mai nung la. Formal education le informal education la kan sim kai ciih sawn pei.

A. Formal Education

Formal education kan feh pih dan le uar dan ih a dik lo zawng ih a feh pang ahcun cui formal education cun in khaisan ding zatin in khaisang thei lo ding. Human resource timi hi kan theih thiam a tul nasa. Laimi hi zirnak uar tak hnam cu kan rak si ve thlang. Asinan kan mai sungih ‘ti hna’ a um cia zo mi cawm pitling lam si loin zin dangah kan feh hloh san thluh khel ih. Kan mah ih a um cia mi ti hna si lo, kan ngaisan mi lole mipi in an ngaisan miah kan feh ih. Sawr tlak lo le hman tlak lo ah kan suak thluh.

Leilung tlun pumpiin a ngaisan mi cu Engineer le Sibawi bul an si lo. MBA ti lam khal a si cuang lo. Ziang vek hnatuan le profession khal si sehla mai tuannak mual mual ih hlawhtling ti theih ko dinhmun a thlengtu pawl hi an si. Mi hlawhtling hi an ngaisang bik. Cozah pawl khal hin pum cawmnak ding hrang a tling lo le hman tlak lo ding cu zir thei ding major-ah an tuah ding ka zum lo. Ziang vek major nau ta te khal si sehla a zirtu ding takin a zir ahcun rawl bel duhum tak le dawtum tak a si thei ding ti’n ka zum.

B. Hlawhtlin tiang aw

Hlawhtlin lam vun rel takah cun kan Laimi ahhin hlawhtling hi kan mal nasain ka thei. Asi le, hlawhsam kan tam tinak maw si ke? Aih si hrih lo, hlawhsam ban lo pawl kan tam tuk. Asan cu mi hlawhsam tla cu an nunah si duh mi, thlen tumnak hmun tumtah an nei ih, cui an tumtah mi dinhmun cu kum ziangtik an si ah ha thlen an tum ti khal cam ri an khiah. Cui can rikhiah sungah an tumtah mi dinhmun thleng ban dingin he-le-hnik ti’n an zuam an bei nasa. A cu ti cingin an control thei lo mi thil ziang ziang maw ruangah an can bikhiah sungah an tumtah dinhmun an thleng man lo mai kha a si. An can bikhiah mi lan hnu lawngah an thleng khal a si mai thei. Cu mi a si lo khal le an hlawhsam naksan khui tawk tak ha ti hawl suak salin tuah dan le ti dan thlengin an vun nawlh sal ih an hlawhtling sal khal a si thei. Ziang khal lo len an can bikhiah sungih an thlen man lo ruangah mi hlawhsam an si tho tho. Cu ruangah hlawhsam cu sang tak an si. Asinan si kan tum ding mi cu mi hlawhtling kha a si.

Kan nih Laimi ahcun ‘tumtah mi’ khal a nei lotu na, ‘tumtah mi’ nei na i a can bikhiah lotu na, ‘tumtah mi’ le ‘can bikhiah’ nei na i cui can bikhiah sungih tumtah mi thleng man ding ih thei tawp a suah cuang lotu na kan tam tuk. Hlawhtling si ban kan tum hnik kei uh. A si lo tal khal le hlawhsam si tal kan tum hnik kei uh. Cu cun kan palhnak le ti fuh lonak kan hawl ding ih kan tuah tha ding ih kan nawlh sal kei ih kan hlawhtling sal ding. Tonsabop hnam(random living tribe) kan si theunak ihsin nun kawngkal nei hnam (projective and purposeful living hnam) ah kan zuang kai kei uh.

Cun Myanmar ram ah phei cun matriculation onnak hmat kom zat thawi’ professional line le major an hrial tikah tlawngta pawl cu an thawt mi si loin an hmat komin a ban tawk major te kha an la cu a vun si ta mai ih. Hi mi system hin tam pi in siat suah phah ko e.

C. Hman hai mi zir hmaisa kung aw

Hman lem lo ding mi thil zir lo ngam khal kan tul. Hnam cangkang pawl cun kum 4 cu rel lo, thla khat te hman an pumcawmnak hrang direct ih a tangkai lo ding mi thil zirnak ding ah an pamhmai ter tuk. Hnam cangkang sawn an si ih sumsaw ro thil khalah kan nih hnakih a lian sawn sawn an si bet. Kan nih fahrah te te, a inren sawn ding ding hin kan hai lo ding mi thil ziang ziang maw hi kan zir kat ciamco hi mangbangza a si. Cing nawn lo kung uh.
Zirnak ti mi cu pum cawmnak hrang lawng ti cu a si riai lo. Leitlun nun dan thiamnak, khaw ruah thiamnak, rual pawl thiamnak, harnak tawn tikih cinfel thiamnak, thil thuhla reng reng a sullam ruat tawn thiamnak hrang hmuah hmuah khal a si thluh. Asinan pumcawmnak hrang kan hai mi bik hi zir hmaisa nung na, cumi hnuah tuan phahin kan pumcawmnak hrang si ciah lo, thildang hrang ih tangkai ding mi zirnak khal cu kan zir thei le kan zir leh tho ding. Hnam khawsak niam le nun har kan si si, kan zir hmaisat bik hi kan pumcawmnak hrang tangkai mi direct-in an si lo hai si hi kan vaivuannak a si ti’n ka hmu.

D. Ziang tiang ha zir ding?

Zir ding zat level hi khiah theih le khiah thiam a har nasa. A san cu a zirtu minung ih talent le nui hrin thluak run pai cia zat a bangawk lo ruangah a si. Nui hrin thluak nei tha le mai thawtnak cat zir pa cu Phun hra ong lawng tlain a duhnak lamzin a zawh hluah hlo thei men. Nui hrin thluak pai mal deuh pawl hrang ahcun BA/BSc tiang an zir khalah a hmannak dingah hmang thiam hrih lo’n a um aw thei. MA/MSc tiang zir len lawng hman tlak ve fang tla a um theih. Mai kuang lo le thawt lonak zir le phei cu PhD an on khalah ziang kupkap si ta cuang lo tla a um thei fawn.

Cumi zohin ngah mi degree bangaw cio cio ah minung phun thum a thenaw aw. Phun khatnak pawl cu mai degree dawi man lotu pawl an si. Hi pawl cun an degree cu, “Aih e, ka degree in rak hnghak hrih duak, na feh cak tuk, ka lo dawi man lo pi maw,” ti’n an ti ih an degree dung ah an feh ve hno hno. Phun hnihnak pawl cu degree dawi man pawl an si. Hi pawl ve thung ahcun an degree in a ken tel ding awm theihnak, fimnak, thiamnak le tohteh mi anmahah hmuh ding a um ve. Phun thumnak pawl cu an degree feh lan hluah hlo theitu pawl an si. Hi pawl cu an degree, “An degree cu Bachelor lawng a si nan Master pawl khalin a aan an ngai,” kan ti theu mi pawl khi an si. “Hi pa cu a degree cu master lawng a si nan doctorate pawl khal a hmai ahcun an ngui khiau khiau,” kan ti vek phun khi an si. Tam le tam lo thu ahcun kan Laimi lakah a phun khatnak khi kan tam bik ding. Phun 1-nak 75%, Phun 2-nak 24.5 % Phun 3-nak 0.5 % hrawng kan si ko ding ti’n ka zum.

Phunsang Tlawng saya tuan ding tumtah pawl leh Private College lam, academic hnatuan lam a tumtahtu hrang ahcun a mal bik MA/MSc on tiang cu zir a tul phawt mai. Cuti lo ahcun zir ding level zat khi “Hi can hrawng hi a tawk ko,” ti ih sim theih a si lemin ka zum lo. Mah le dinhmun cio ih zirin level dang dangah kan tha thiam ding.

E. Informal Education

Tlawng inn ih ca zir lo pawl hrangah zirnak ti hrim hrim hi kan rak mikhual zoh pang ding tla a phan um. Mi fim pakhat cun hi tin a ti. “Entrance exam on ngiar kher kher lo university a um, cu cu library hi a si,” a ti. Abraham Lincoln khal kha khui tawk university in BA lole BSc a ngah ti kan thei lo. Asinan a umnak kiangkap peng 50 bial ih cabu um (library ih ta le library lo bulpak ta khal) cu a siar thluh ti a si kha. Entrance exam phit lole matriculation on teng teng tul mi university ah ziang degree hman a ngah lo nan entrance exam phit tul lo mi university (library) ihsi cun degree a ngah tam nasa ding. Curuangah ani kha informal education ah mi ropi tak a si kan ti thei ding.

Thu tlangkomnak

Laimi tam tak cun lennak le sumsaw kan hawl hmaisa tuk pang maw aw, ka ti. Myanmar ih cangan thiam tak U Bone (Chemistry) cun, “Nga te hi lennak sum le saw thawn an bangaw ih fimthiamnak hi tipi thuanthuk thawn an bangaw. Nga te cu tipi thuanthuk um lo cun a nung rei thei lo vekin lennak sumsaw pawl khal cu fimthiamnak tel loin rei a daih thei ve lo,” a ti. Hi thu a dik zia cu atu Myanmar ramih kan Jerusalem ti thei mi, Tahan khawlipi khalah hmuh theih rori in a diknak a lang.

General Reference List (APA style of documentation)

1. Adams, D. (2013). Encyclopaedia of Educational Policy. New Delhi: Random Exports.

2. English, F.W. (2006). Encyclopedia of Educational Leadership and Administration.(ed.). London: Sage Publication. p. 750.

3. Min, K. (2014). Education Journey and Education Insights (2e). Yangon: Wisdom House Publishing.

4. Oo, Prof. Dr. K.Z.(2017). Genuine Education Not Far Any Longer. Yangon: Sarpay Khayi Tua Publishing.

5. Selvam, Dr. S.K.P. and Devi, Mrs. R. (2014). Education and Social Structure. (New Delhi: Random Publication.

6. Win, Dr. H. (2015). Education Strategies for Students, Parents and Teachers. Yangon: Kantkaw Wut Yee Publishing.

7. Yee, M.K. (2017). Concepts and Ideology of Education. Yangon: Myanmar Knowledge Society.

Prof. J.Khum BSc Geol, MSc (Q), MTS (Theol) MA/MEd (UK), PGD in Eng (USA), PhD Candidate(Poland)

(Visited 43 times, 4 visits today)

Comments

comments

Comments

%d bloggers like this: