Thuthang Kan Ngan Tikah

Thuthang Kan Ngan Tikah

Hau Lian Thang

Kan Lairawn khalah journal a suak hnuaihni thlangih thathoza a si laiah, tawsupih rak phuhrunawk ding thil a um tam deuh. Mai’ phunhnam thil a si ruangah a hmel a mawi le a zahum sinsin cu kan rak duh cio. Kan duh fingfing vun ti tikah, phuahcop tahfung thawi’ rak rel ve men cu a tha lo ding. Mi’ phunhnam hnihsan kan tong thei.    Media nuncan le fehphung relcawklo a um nan, kan Lai journal tamsawn ih kan tulsam tukmi vial rel ka tum. Voikhat thilthu ih ngansuah thluh cu a sau tuk dingih hleiah, a tul ka ti lem lo. (Zosimaw in amai’ kheuhhreuh ih a theihsuahmi vekin a rel leh pang ding tiah ka ui hrih .. he he..) Kan
journal suahmipawl ih thlun thei ding thil khal a si hmel hrih lo.  Thuthang thlurh deuh journal kan neih ruangah THUTHANG IH PIANHMANG mallai kan relkhawm pei. Thuthang pakhat ih pianhmang le thlun dingmi daan sawm tel ummi lakah Objectiveness hi kan rel hmai pei.

Objectiveness timi cu thu pakhat a sidan vekvekih ngansuah ti sehla a nai zet ding. Thuthang ngantu in amai’ ngaidan maw tanlam maw nganlang ve a thiang lo. A rak ngan ding a si hmanah thilthlengmi le a ngaidan kha fiangfaitei’ thliarfelin a rellang ding. Amai’ ngaidan ih a fehpi a si ahcun essay lole feature ah a cang cih thei. Tlonmi nei le ti demdem ih thuthang ngan khal a thiang lo. Cuvek ih ngan hmang cu thuthang khawvel ihsi dawisuah ding a si. Journalism daan a kalh ih, mi depde le mithmai tha ngah tum a si tinak. Hivek ih thu ngan hmangpawl hi tihnungza an si. Rampi thu le hla ah siseh, phunhnam thu le hla ah siseh, anmai’ hlawknak hrangah mipi kha thiam zetin an hruaikawi duh mai. Mi zuartu tla an si leh thei. Cuvek mizia cu mipi tamsawn hin kan thliar thiam lo theu.   Thuthang hrisel cun siangpahrang mithmai khal a zoh ding a si lo. Duh bul le huat bul a nei ding a si fawn lo. Bulpak hmuhdan le hilthlengmi ngaingai kha a thliar thei a tul. Cuti locun, thupom thehdarhnak ca ah a cang thei.

Cun, thuthang pakhat cangsuak ding cun zo, ziang, khuiah, ziangtikah, ziangtin, ziangruangah tivek tarlang thei a tul. A neta pahnih khi cu tarlang kher lo hmanah zo, ziang, khuiah, ziangtikah ti tal khi cu a um tengteng ding a si. Himi zawnah, thuthang latu pakhat cun famkim thei tawpin a suthliah ding ti a si. A rak simtu mipi khalin lungthiangte’n kan sim a thupi.  Zo, ziang, khuiah, ziangtikah ti tal um lomi thuthang cu thuthang a tling lo. Curuangah, milai thu, a hmun, a tikcu cu a cuang theu ding. Mah thawn a pehparaw mi thu a si vetei’ rak ngaimawh lokmai dingcun thuthang a um thei dah lo ding. Hmun a ra cuang dingih, mai’ naivai deuh a si vetei’ huat ih rak lak cingcing khalle ngiaufio thilthu a si fawn. Haimual khawhnar ah mawtaw a letih minung pariat an thi ti bang sehla, Haimual khawmipawl in an ngaimawh dah lo ding. Kan thuthangca hmuahhmuah khi zoh sal uhla, hmun nei hlirte an si.

KEIMAH thawi’ a pehparawmi thuthang a siih, kan ngaimawh khelkhel ding cun KEIMAH cio kan si tikah, thuthang ngan ding a mal awm ha. Lungto, thingbul thu tivek ngan a tul ding. Cuhmanah neitu nei lo lungto le thingbul deuhdeuh hril a tul lai ding. Lungto, thingbul tivek ah le, thuthang a rak um dah lo tikah thuthang a um nawn lo si ko. Leitlun ah thuthang hnakih rel le ngan hlawh hi a um lem lo ding. Cupawl hmuahhmuah cu milai, hmun, tikcu nei hlitrte an si hai. Rapthlak deuh thu a um, maklo deuh khal a um- thuthangmi cun lungthiangte’n a la hluahhlo ding a si ko. Committee thusuak le cozah thuthup tivek, mipakhat ih sumhawlnak siatsuah thei thil a siah lawngte a neitui’ siannak a dil ta ding.

Thu pakhat rel hlawh le kiangkap hngor hiamhiam cu a HOT kan ti theu. Cumi thu cu media ih hnavirh zawngtak a rak si. Cumi ngaihven nakcang thiam lo le ngan nakcang thiam lo cu media tawntai tinak a si. Ngaihven ih an ngan tikah a rak huatu cu mibanglo a si ve. Mi’ thuthang hmuah siar ih rel paih zet si, mai’ naivai deuh thu hmauh ngaimawh ding cun Plastine le Rakhine ram lam thuhla khal siar duh hlah seh. Radio khal ngai lo mai sehla…..

Media minung pakhat khalin media nungcang le daan pawl a theih a tul ve lala. A thuthang nganmi cu mipi hrangih thathnemnak petu, ralrinnak petu, theihnak petu ah maw midang siatsuahnak hrangih nganmi ti kha zohfel ding a si. Impartiality le Balanced ti thu hi rel hrih uhsi. Thleidan neih lo le cuaithlai tonih thuthang ngan tinak a si ko. Tu baite ih Rakhine thubuai khalah tanlam nei le theidannak thawi’ thungan an rak um phahphah. Cupawl ruangah boruak khal a sosan phah. Tum hrimih nganmi a um vekin tongkam ralrin ngah lo ruangih tanlam nei vekih lang khal a um thei ve.

Thuthang latu cun thluak nei zetih thuthang a lak khal a tulnak a um theu. Khatlam lawng sutih khatlam sut lo cun thu a khingbai thei. Tahthimnak an pek theumi pakhat cu- sui man rate ngan ding cunsui-sernak le sui zuarnak dawr ih na suhmi na ngan a si ahcun thuphanper ah na cang ding. Ziangahtile tanlam an neihcia ruangah mankhung deuhin an rak lo sim tengteng ding ti a fiang. Acozah bank ah na sut a sile sui man diktak na ngan ngah dingih thuphan na per lo ding. Sui dawr rori ah ka sut ih in rak simmi ka ngan pam a sisi ti cu tansan dik a tling lo. Na suhnak hmun a palhcia. Tuanvo neh lo na si tinak a si. Lai tongih suahmi thuthangca pakhatin tubaite ah hivekin thuhram la in a ngan ka rak hmu. Poi ka rak ti zet. A thuthangca khong tam a duh men ruangah mi tlonin a phartlio tla a bang. Cui hleiah thuthangca dang kha a relse deuh phah lailai. An ngandan lo vekin a relsak.

Thuhram laknak ding ngaingai cu a thei ko ding nan, mi tlon menah media daan a pahbal hrim maw, media kalhmang a thei lo henha? Kan thuthangcapawl an rintlak vivo le mi an bang vivo a duh-um zet. Mipi vangtlang cun media kalhmang ziang an thei cuca loih a khawvel ih tlangleng cin tal cun theih kan tum hramhram kei uh. Bias le unbalanced (tanlam nei le khingbai) ih kan fehpi theu cun fala tlangtla kan hluan tinak a si ding.

Attribution (thu laknak hram) dikfel zetih neih thei a tha. Thuhram (source) ahhin primary source(thuhram pi) khal secondary source(thuhram pahnihnak) khal a thiang veve ko. Primary source kan ngah thei lo a si hmanah secondary source pahnih tal kan hawl ding. Secondary source ahcun relsawngmi (hear say) khal a tlem. Sinan, a cangtheimi(relevant) a si maw si lo, bulpak  asialnak(interest) a tel maw tel lo na thliar ding. Velthem le mi tlon demdem hmang kan si ahcun atlunih daan khi cu kan thlun ngah dah lo ding. Velthem le mitlon hiamhiam hmangpawl cu media hna tuan loin lakphakdawr ah waiter tuan sawn mai ding.

Lai journal ah thuthang a tam deuhbik ih mipi siar khal a hlawh zet a bang. Ka mangbang zetmi pakhat a um. Lai journal hminih kan vulhmi reporter pakhatte hman ka hmu dah fawn lo, rampi lairelnak le ramleng thuhla mak zetzet kan ngan thei thotho. Kan tawk nasa.  Kan mizia fihnung zet pahnih a um. Mi’ thuthang ruk(fir) sak lokmai, thuhram laknak fiangfel ngan duh loih a laktawi danglam zetzet tarlang nualnal men kan hmang zet. Tahthimnak ka vun la duak dingih, neta vivo ih kan Lai journal pawl zah an kai theinak dingah ka relmi a siih, rak hua hram hlah hai seula- May 16-31, 2012 suak Meifar weekly news journal cahmai pakhatnak vial hmanah khan CNF le Acozah Tawngaw Leh, Vice President U Tin Aung Myint Oo Bang Ding tipawl (adang relcawklo an um, an rak um, an um rero lai)… thulaknak hram tarlang riai loih thuthang nganmi kan rak hmu cio ko ding. Media kalhmang vek asile khivek huthangpawl khi cu Meifar in thlahlawh pe ih a thlahmi thuthanglatu(reporter) in amah rori ih a va lakmi thuthang a si tinak a si thlang.

Microphone le camera kengih Lai thuthanglatu vek vei ka hmu dah fawn lo, a theih khal ka thei dah fawn lo, ka mang cu a bang zet. Larawknak ah an rak hmu teh si pei maw?  Media daan pakhat ahcun ‘Avoid stealing other people’s work’ (midang tuansuahmi kha va ru hlah) ti a um. Ramsung, ramleng thuthangcapawl ih thlahlawh pe rori’ an vulhmi reporter-pawlih nihlawh le tuanbangnak kha, zahthlak takin, kan ru tinak a si. Rukru kan si ti hi theiaw nungna kan ning a zak zet ding. Cahram kan ngan tla si sehla cu a zia lai. Adang phunkhat a um hrih. Thuhram laknak cu ngan ve nualnal, zoi’ theihtheih lo dingih mi bumkual tum kan um. A laktawi in kan nganih hrokhrawl takin kan tarlang theu. Rukru nauta thotho. June 15-30, 2012 suak Chindwin Today semi-monthly journal sungta kan zoh asile, IN, FC, MP, KNT, HP, TV, ML, PTK, TN, MZM,… tivekin an thu laknak kha an tarlang. BBC, CNN, RFA tivek tla cu zopoh ih theih a siih, a tawinak ih ngan khal a awm. Radio le internet ta kan la a si hmanah a hmin le website tarlang ngam ding a si. Cahmai an tenren tuk deuh ti sehla, catluan khat an luah ve thotho fawn si; a famkim ih an tarlang cun miin an rak siar ngah ve pang ding ti an phang mawsi tiah ka ruatbuai. Kan mipi hrangih thuthang an ngan cu ka uar zet nan, hrokhrawl suahih thulaknak an phehkual hi cu Laimi rak si venak ihsin ka ning a rak zak thei tuk. Kan zongsang lo hram kei uh. Kan thu laknak tei’ kan zahthiam ding a si. Chin World media le Chinlandtoday ta kan lakmi tla hi cu fiang takin tarlang hleice sehla ka ti lam.

Kan Laimi website lar le taima an sinak kha sunsak ih cawimawi ve ding. An siannak tello ih kan rak lak hlei hman, kan firnak journal hmin tal cu raltha tak le fiangfelte’n run nganlang hramhram dingah ka dil duh hai. Ngaingai ahcun journal le website sungah kan rak siar le theih neknek zo. Zarhkar tel rei hnukhua ah a rung suakih a tamsawn tla cu an laknak ihta kan rak siar ve theh. Pheh lote’n nganlang hai seula kan zah sawn ding. May thla suak F-Twenty journal(Supplement A,B) ka rak siar ih thuthang fing khat tilo cu a laknak felfai te’n a tarlang ngam theh. (Cumi khal cu an type hrelh pang a si ka zum, adang hmuahhmuah a ngan ngam ruangah.) Hivek hi midik umtudan le media fehphung hrimhrim khal a si.  Hmailamih kan Chin media feh vivo danah thansoh kan pan beiseiin duhthawh takin ka relih a ngaihna in rak thiam hram pei. ‘Ka thei, ka thiam’ tinak si riai loin, Laimi ka sinak dinhmun thawn Lai journal zah a kai sinsin ka beisei ruangah ka rel ve a si ti zawngin in rak laksak thiam dingah zangfah ka lo dil duh. Casiartu, casuahtu, thuthang latu tha suak sinsin hram hai seu law.

(Visited 72 times, 1 visits today)

Comments

comments

Comments

%d bloggers like this: