Sutban Palinak, Media

Sutban Palinak, Media

Phektereng

Media ti tongfang hi Lai tongih vun hman lok ding ka harsat ruangah hiti’n ka hmang hrih mai. Thuthang ti vial ih hman cun a san hrek hman a phok ban lo. Thuthangca, journal, mekazin, TV, CD, VCD, audio, tongka, cabu, internet, nupinu rual titi tivek lam tiang a funtel thluh ruangah a khaikhawm tongfang a har zet. A tongfang si loin a sinak le a hnatuan lam kan zoh sawn pei. 

Uktu lamih A Hna

Ramkhelh hruaitu le acozah ihsi thokin pawlkom le bulpak tiangin, media hi kan sorbawk thei vekin, kan mitmei cio a bang. Uktu thalo pawl tlacun media hi an hupphurh in an tihtan tengteng. Langhngan ih hua le do khal an tampi. Media ukbettu acozah tla hi cu an hminah CA-UK ti ka duh men.

Asile ziangah media cu cutlukin an ret thupi? Media zalen lonak ram ahcun democracy a um ngaingai lo tinak an rak ti theu. Uknak hmin cu a duh zahra in tha lengleng khal sehla media a zalen lo cun, mi malsawn uktupawl in an duhduh in thil an tawlrel ding. Rammi pakhat cio cun cozah va ngaihven le thusuhnak tuah, faksel, thuron pek ngaingai a har. Uknak le uktu an tha lo ti thei keukeu kha nungna sepi ruahtuar ih tuar cuahco a si theu. Sinan, media khawvel ahcun diklonak le lalhrawtnak in hmun a co thei lo. Zoi’ mithmai hman zoh setset loin, lailante’n a rel hluahhlo. ~an bulce khal a neih a thiang lo. Cucu a hnatuan ding umsun khal a si fawn.

Rampi ruangrel ih thupibik sutban pathum cu- uknak(Executive Branch), Daan tuah(Legislative  Branch) le Thuthennak(Dudicial Branch) tipawl an si. Hite pathum tuantlangnak in rampi cu a dingsuak thei. Hi’ sutban pathum hi pakhat le pakhat hnarhri an kaiaw ton thluh. Executive Branch hin uknak lam hna ka kai tapoh ti’n lalhrawt tum ta bang sehla, adang pahnih khin, daan hrampi sirhsan in, an zung an khih lohli ding. Cubangin, adang pahnih lakih pakhatkhat khal diklo zetih thilti an neih pang cun adang pahnih khin an mawhthluk ve cih ding. President lole Prime Minister khal hmaisong cuang loin an kilveng thotho. Lungthu vek an siih pakhat le pakhat an hngohsanaw ton thluh. Cutiih an kilvenawk ton lawngah anmah hriltlingtu le rampi dinsuaktu mipi hrangah hnatha an tuan ngah thei ding. Thuneihnak timi hi sumpai thawn vun thim bang sehla, ram mipi in an suum-ui sumpai cu a kultu ding an mirin hrilsuakin an kutah an ap. Cui sumpai hmangin a neitu mipi hrang hna an tuan tengteng a tul. Cuvekih tuan lo ding cu sumpai kol tlak a si lo.

Milai ti fam cu, uktu le thuneitu hung si hnuah thinlung lapeng theitu tukfawrhnak a phunphun an tong ve thei. Cutikah, sutban pathum kha tangrual thup tahratin suahsual an bawl pang thei. Mipi phiarnak simaw, an uknak sawhhngetnak simaw, anmai’ bulpak cio hlawknak men simaw an tuahkhawm pang cun, anmah thuneihnak petu mipi phatsanin thildang an rian pang tla a si thei.

Cuvek caan sia le rapthlak a tlun tikah ram mipi hrangih beiseinak umsun cu media vial hi a si. Uktu lubaanpawl sikthupaw thluh khal hai seuhla media cu an sikthup ve thei ding a si lo. Mipi lam tangin diknak rin sungah a leng ringring ding a si.

Mipi lamih A Hna

Media cu mipi in thu tintian an pursumnak cuampi a si. Theihnak le fimnak a karhter, hna a vangter, thusia thutha thleidan thiamnak a pe. A khatlam ah, mipi au-aw phuangsuaktu tlang-au a si lala fawn. Langhngannak (transparency) tuahtu thabik a si kan ti thei. Uktu lu-baanpawl thuhla kha mipi mithmuh hmaitheih ah a phuangzarih, mipi hmuhdan kha uktupawl hnenah a thlensal.

Sutban palinak a sinak diktak cu mipi kha civic nunphung le cindan a zirh theinak hi a si. Uktu thalo an hung suah pang khalle raltha le rinsanaw ngam ding khopin mipi kha media cun a zirhfim ding a si. Media cu a zalen ding a si an rak tinak san khal hi rammipawl ih zalennak le vo huumsak ding hna thupi a neih ruangah a si. Ngasa lawng pe men loin nga kaihdan khal a zirh dingih, cutin pumpak cio an tohdelhaw thei tata ding. Democracy timi cu rammi pakhat ciar ih lungput le tuanvo ah hram a bun ruangah mipi mawlmang le phungphai thei lo tuk ramah democracy uknak in rei a awh thei lo. Dungkhirhkir a ol te. Cumi kilvennak sii thabik cu media hi a si.

Thuthang kan siar, radio kan ngai le TV kan zoh tikah thuhla kahtlang zelzel kan theiih, rak kaiban le hmuban dingcun theihnak tawdam ziangmawzat rak neihcia a tul. Culocun doksang le lung-aa tawkte in kan hrong a dok lak men. Cuvek tawdam tha pe theitu media cu thuthangca le fashion journal tivek si loin cahram thatha umnak journal pitling pawl an si. Kan Laimi khawvel ah hivek journal tampi kan tul lai. Khristian zumnak a mik a mak thei bembem lo pa khi Evan sermon tlor thatak ngaiter sehla a bangbo nasa ding. Thukham Hlun le Thukham Thar rengreng hman thei lo hrangah cun a mawh lo. Politics le civic nunphung ahcun kan Laimi tamsawn khal cuvek hrawng kan si lai men ding. Kan theihnak hna in vittu le hmuhnak mit vangtertu thuhla(cahram) thatha kan suah thei a tul rori. Cuti lo cun, kan rampi fehso vivo dingah hin mipi kan rak bengvar man ve lo dingih duhtawkih bum kan theih pang ding.

Faknak (advertisement) hmelkeng tuk media tla an um thotho. Ngaihdan thehdarhnak le bulpak hlawknak hrangih tuahmi an si tlangpi. Mi pakhat ngaidan menih fehmi media khal ziangmawzat an um ve. Cupawl cu sutban palinak ah a tel tuk lo men ding. Thulai hawl le diknak tanih fehmi media hi rampi le mipi hrangih thlalang diktak cu a si.

Ram picang (Nitlaknak ram, Russia, tivek) ahcun an cangantu ropipawl khi media ih kutke taktak an si hai. An ral a tha ih diknak rin parah an ding ngam taktak ruangah mipi aiawh in an tongsuak ngamih, mipi khal kha thungai hlangai an fah thei. An rampi lumlutaw ding tiangin hma an la thei ngaingai.

Kan Laimi dinhmun khalah napi ih tan kan lak sinsin a cu thlang. Kan vo kan humngahnak ding, thudung thuhmai kan con thiamnak ding, mi kan bang vivo nak dingah, thlise hrang le thuhla lenglawng tisuar thawh caanih kan pawk hnget dingmi sutban palinak kan va tul em!

Comments

comments

Comments

%d bloggers like this: