Nunau le Uite, Mipa le Zawhte

Nunau le Uite, Mipa le Zawhte
(Opinion Essay)

Sianglianuk Kianghrol

“Nunau le uite, a culnel paihpaih” timi kan thei ttheu ko ding. Nunau cu uite vek an si, a culnel tam paihtu ih hnenah an ngam mai, duat le zawiawi theitu an pan mai, tinak deuh a si hmang. Mi tampi cun nunau ngainepnak ttongkam ah an hmang. Himi hi a dik lo lawlaw. Hivek lungput hi thleng a ttul tuk zo.

Ziangahtile duat le culnel ngainatu hi nunau lawng an si lo. Mipa le nunau hmuahhmuah in duat le ngaihsak kan duh thluh. Cumi ah, kan miphun dinhmun ih mipa le nunau bangawklonak cu mipa in duat le ngaihsak kan duh sawn in a lang mi hi a si. Curuangah “Mipa le zawhte” tiah ka tahtthim.

Uite cu an thinlung put a thiang. Zovek minung khal an hmuh hmaisabiknak ahcun an ter neuno. Midang lungawitertu si an zuam. Duhdawtnak an nei. Asinan anmah duat lemlotu, anmah kawktu tivek cu an va naihniam nawn lo. Anmah duattu le duatlotu an theithiam ol zet. Cuitlun ah, a neitu tei’ innsang ah pek lo khal ih ngah tum cia mi an nei lemlo. In cawmtu an si ruangah, ka bawipa le ka bawinu an si timi phahniamawknak thinlung an nei. Duat an duh zet nan inn kilhim ding an pelh phah lo.

Zawhte cu an thinlung a hngal. Midang lungawiter an tum lo. Anmai’ lungawinak le nomnak lawng an ruat. An hmuh mi pohpoh an nel mai lo. Asinan anmahte’n covo an pe aw cia. Anmahte’n ihkhun parih puan hlum sungah hngal zet in an riak mai. Cumi cu an covo si ding cia ah an ruat. Inn pakhat ih lal ah an ruat aw ttheu. Duat an duh tuk ah minung kiangih ret cun zinghnam khal hawl lo in zanvar an um men. Ka ei ding rawl in pek rero ruangah an bawipa/bawinu ka si timi lungput an nei. Duat le ngaihsak si ding ih piang hrimhrim ah an ruat aw cia.

Uite le zawhte in duat an duh veve nan, an lungput a bangrep lo. Uite cun duat mi si thei ding in fel (midang lungawiter le inn kil tivek) a zuam ih, zawhte cun duat mi si ding cu a pianpi canvo ah a ret. Kan miphun ih nunau tam zet khal in duat mi si thei ding ah felte’n an um, nuncan mawi neih an zuam. Culai ah mipa tam zet cun duat mi si ding hi anmai’ suahkeh canvo hrimhrim ah an ruat ih, fel khal tum lo in an um. An fel lo cing khal in duat le ngaihsak an duhnak cu a reh cuang lo ih, phuhrunawknak khal an nei cuang fawn lo. Mipa an si ruangah lal si ding cia ah an ruat aw ttheu.

Hivek lungput hi kan miphun ih nunau le mipa dinhmun le canvo bangreplonak, mipa hliahkhuh (male dominant) mi khawruahnak pawl ruangah a ra suak mi si ding a bang. Mipa si ruangih cungcuang sawn ih ruatawknak, fel khal ah fel lo khal ah duat le ttihzah phu hrimhrim ih retawknak tivek hi cu thlah liam a ttha thlang lo maw?

Khatlam ah, mi tthenkhat in nunau dinhmun khaisan duhtuknak ruangah, “Nunau a si ruangah ttihzah upat aw” an timi khal a dik cuang lo. Ttihzah upat a tlak mi cu nunau a si khal ah, mipa a si khal ah ttihzah upat ding a si mai. Mi fel lo zet kha nunau a si ruangah ttihzah upat a theih lo vekin, mipa khal va si sehla ttihzah upat ding a si cuang hrimhrim lo. Ttihzah upatawknak le ngaisannak tivek hi ci-tthen (gender) ah tthum aw ding a si lo. Mi bulpak cio (mipa siseh, nunau siseh) ih kan nun ah a tthum aw mi a si sawn.

(Hminsin: “Nunau” timi ttongfang hi mi tampi in “mipa” hnakih a niam mi minung, a nau mi minung tican ah kan ruat ttheu. Curuangah “minu, numi” tivek in kan hmang. Keimah khal in ka rak hmang dah. Asinan kan pipu ttong ah “nunau” timi cu “nu+nau” tican a si. “Nu le fanau” hi tthen theih lo thil ah an rak ruat ruangah “nunau” ti ih an kawhnak a si. Fa vontu, fanau fingkhawitu bik an sinak a langter. Asinan “minu, numi” tivek na hman duh sawn thotho khalle nangmah thu a si thotho.)

Comments

comments

Comments

%d bloggers like this: