Malala Ka Si (III)

Malala Ka Si (III)

10174858_637603589627614_2145871112062894424_nNo Al

Leitlun ih a mawinak bik ah ka um ngah. Kan umnak Swat phairawn hi tlangih kulhmi Eden duum vek a si. Tlaser mawi zetzet le lunghring bang ih fim tili tla a um. Hi phairawn na lut le ve te’n ‘Eden duum in kan lo hmuak’ timi catar na hmu ding. Hi hlan ah Swat hi par duum tiah an rak ko. Hitawk ah amah te kheumi pangpar mawi zetzet an um. Thingrah thaw zetzet khal an um. Tiva sungah nga a tor in a tor. Mi in Swat hi nisuahnak ram ih Switzerland ti khal in an ko. Pakistan ih hmaisabik vurleng tonak hmun khal a um. Pakistan ih milian pawl an um awl caan ah Swat ah ra in zilthli thiang an ra hip theu. Thluatlang mawinak an ra cuan theu. Sophi awnmawi thawn nuam zet in an lam cuaico theu. Ramdang mi khal tampi an ra. Khui ram ihsin ra an va si khal le Engrimin (Mirang) tin kan ko.
Santhuanthu mak-ta-rai kan nei. Tui’ san ih Swat hi KPK ih ramkulh pakhat ah a cang zo. Sinan Swat hi Pakistan thawn an dang aw tuk. Hitawk hi hlanih siangpahrang rak umnak a si. Ramhnen vengpa a si mi Chantral le Di ram thawn lungthu pathum bang ram a si ve. Coloney san ah kan singpahrang pawl in British kuthnuai ah an um nan anmah ten an ukaw thotho. Kum 1947 ah British in India ram zalennak a pek tikah ram an then aw ih kan umnak cu Pakistan ramsungah a tel. Sinan kan umnak hi mah te ukaw kan si. Pakistan Rupee tangka kan hmang. Sinan Pakistan acozah in ramleng thuhla lawng ah a hrawlh aw. Wali pawl in daan le dun an kai. Ral a thomi ramhrin pawl karlak ah remnak an tuah. ‘Busha’ timi sumlut ih zatek 10% siah an khong ih lamzin, sizung, tlawnginn tivek an sak.

Kan umnak hi Pakistan khawpi Islamabad thawn peng za lawng an hla aw. Sinan ram dangdang aw vek in kan ngai. Malaka tlangtluan kan pal a si le leipar in nazi panga lawng a rei. Hmunkip ah Tlang lawnglawng. Sakhua hotu Muladi Dula hoha in kan pupa pawl in hlanlai ih British an rak donak tlawng pawl an si. Hi ral tum ih thuhla hrekkhat tla British PM Winston Churchill in cabu ah a suah dah. Curuangah tlang pakhat ih hmin tla Churchill tlang tin an ko hngehnge. Ngaingai ti cun Churchill hi kan hrangah ziang thatnak hman a tuah lo. Tlangtluan cemnak ah a tlunkhuh hring thawn purang pakhat a um. Himdam te’n kan thleng tinak ah hi purang ah ngun tangka an thlak theu.

Ka theihtawp ah zo hman Isalamabad thleng an um lo. Taliban ruangih kan buai hlan mi tam sawn cu ka nu vekin Swat leng an kaan dah lo.
Tlangkulh ih khawpi tumbik Mingora ah kan um. Hi khawpi hi hlan ah khaw fate a rak si lawk. Sinan kiangkap minung pawl an ra vai celcel ih bal emem, cepther aw zetmi khawpi ah a cang. Khawpi sungah motel, college le golf vuaknak tla a um. Kan nunphung kutsuak thilri, lung mankhung pawl dawrawknak bazar tla a um. Magaga tikawng in khawpi tan zawng in a luang ih hnawmhne pawl a cawm. Curuangah hi tikawng hi Swat tiva ti bangin a fim kelki lo. Swat tiva ah nga sio dingin kan man caan ah kan feh theu. Kan inn hmin cu Gulcada a si. A sullam cu “pangpar ruuninn”. Sinan ‘Buddha zuklem pawl cennak’ ti tla in an ko dah. Kan inn kiang lolak ah danglam zet thilri siat pawl in a khat. Kiosa zuk phel pawl, banthuam kiak pawl, zuklem ih lu bul pawl.

Afghanistan ih Sulatan in kum zabi 11 lai ah kan tlangkulh in rak uk dah. Sinan hlan ihsin Swat hi Buddha sakhua siangpahrang pawl umnak a si thotho. Hi tlangkulh ah Buddha sakhua betu pawl kum zabi 2 lai ah an ra lut ih an siangpahrang pawl in kum 500 lenglo an rak uk. Tuluk khuahlan thilri hliakhlaitu pawl in Swat tiva tluan ah Buddha phungki tlawng 1400 lenglo a rak um tin an ti. Phungki tlawng ih khawnglawng tum awn in tlangkulh a khawk khemkhem ding ti cu zum a um. Phungki tlawng a um lonak a rei zo. Sinan Swat ram khui na feh khal si le pangpar lakah phungki tlawng rom zo pawl na hmu ding. ၾကာပန္း parah Kawl to in a hni siamsi mi Buddha zuk thau bahbi zuk lakah a cangcang le pinic kan feh theu. Hi hmun hi a dai riahri tikah Buddha amah rori khal a ra tlawng dah tin thuanthu a um. Purang pakhat sungah Buddha ih ruak urmi vutcam hrekkhat an phum cih ti tu khal an um.

Buddha zuk kiak belcawng pawl hi kan hrangah cun cikuk relhnak ah a tha bik. Vei khat ah ramdang ihsin khuahlan thilri hlaikhlaitupawl an ra ih camkhat lai ah hi hmun hi mi tampi ih khawmpi zawh duhnak hmun, Buddha sakhua siangpahrang pawlih sakmi sui tlawnginn tampi a rak umdahnak hmun a si an ti. Ka pa in ‘Bukhara ih phenthlam’ timi biazai fingkhat a ngan. Buddha phungki tlawng le Bali pawl sangaw ih an sakthu a ngan.

Kan umnak hi Hindu cog tlang ih phenban tawk a si. Kan inn le dot khat. Concrete thawn sakmi inn. Inn ih kehlam ah luanglu kainak kaililawn a um. Kannih nauhak hrangah cutawk cu crekect kan leknak a si. Tlailam nitlak zawng le ka pa le a rualpi pawl hi luanglu ah lakphak an in theu. Vei hnih khat ah kei tla luanglu par ka kaive. Kan innhnen pawl an tappi tlun ih mei khu ka cuan theu. Zaan le cucik kharbawk pawl ih awn au ka ngai.
Kan umnak hi thingrah a tam zet. Theipi thlumbik khal a kheu. Kan hmuan ah sabit le Kawlthei kung tla kan nei. Kan inn hmai ah sunhlu kung kan nei ih cui’ sunhlu cu a hmang a thaw nasa. Cui’ sunhlu rah cu vate pawl thawn kan cuhaw theu. Vate pawl khal in an rak duh ve.
Ka cintawk a si le ka nu in vate pawl a be theu. Hmuancar ah varanda kan nei ih cutawk cu nupi nu pawl pumkhawmnak a si. Ka nu cun thil pakhat sanghsangh a kio le harsa innsang pawl a do theu. A hlei mi cu vate a seh.

Inn tlun luanglu ah to ih tlang pawl zoh phah thuruat rero hi nuam ka ti zawng tak. Tlanglak ih sangbik cu Pyramid vek Iland tlang a si. A sangtuk ih khawdur pawl a cawivek khi a bang. Kannih hrangah cun kan urhsun zetmi tlang a si. Thal hman ah vur a um thotho. Swat ih Buddha sakhua thlen hlan 327 BC ah Alexander the Great in hi tlangkuam zawh in sai le ralkap a thawngtel in Afghan ihsin India ram a feh ti thu tlawng ca ah kan zir. Cutik ah Swat pawl cu tlang parah an relh hlo. Tlangsang a kiltu khuavang pawl in in run ding tin zumnak an nei. Sinan Alexander cu mi ti fekfek a si. Thinsau zet in a hngak thei. Saihli tum pipi a sak ih tlangpar ah lungto le thal a sai ciamco. Cutin tlangpar ah kai in Jupeter arsi cu hminsinnak ah lak a tum.

Luanglu par ihsin nikhua herdan ih zir a thlengawmi tlang pawl ka zoh rero. Thlatang thoknak ah thli dai te a hrang thok. Thlang a thlen tikah ziangkim hi vur in a khuh theh ih an var phengpheng theh. Luanglu ihsin tikhal cu Nam sawhthlakmi bangin zum herher in an rung tla. Cu pawl vuak kiak rero khal kan hrangah nomnak phunkhat. Inn lengah kan suak ih vur milai lem, vur vom lem tivek kan tuah ciamco ih pakhat le pakhat vur bawhlung in kan deng aw ciamco hai. Thal a suah pek caan cu Swat ah kiangkap thingram an hringbik caan te a si. Pangpar rimhmui te thlizil in inn sungah an run cawm. Hmunkip ah Uclet par an hnin thlerhhlo. Thlawhlai sungih fangvui khal thli in a hnawt ih an sawiaw rero. Kei hi thal ih suak ka si. Curuangah thal hi kum khat sung nikhua lak ah ka ngai zawng bik. Mingora ih thal cu a hlum in a ro zet nan tikawng ahcun cerhti cu amah a luan kel ten a luang rero. Minung pawl khal hnawm an hlon rero thotho.

Ka suah pek ah kan farah zet. Ka pa le a rual pa in tlawng an din thok. Kannih cu tlawnginn hmai ih pindan fiak cekci te pahnih sungah ka um. Ka nu ka pa le kei cu pindan pakhat ah kan it ih a dang pakhat sawn cu mikhual pawl hrangah. Kan inn ah tikhawlhnak a um lo. A hran te’n coka kan nei lo. Ka nu in lei vuakphangmi parah rawl a suang. Tlawnginn ih tipamnak ah hnipuan a va sawp. Kan inn cu khawte lam ihsin a rami kan khawhlun pawl thawn an khat ringring theu. Pashtun nunphung ah khual dar that hi a thupi ngaingai.

Kum hnih ka ti ah ka nau Khushal a suak. Keimah vek thotho in kan inn ah ka nu in a nei. Sizung ih tuamhlawm awknak tangka kan nei lo. Ka pai’ tlawng hmin Khushal tin hmin an sak. Pushtun ih pa raltha, ralkap le biazai pu Khushal Khamkhatet ih hmin suangih sakmi a si. Ka nu hi fapa neih a duh zet ih ka nau pa a hung suah cu ziangtluk in a lungawi ti a thup aw thei nawn lo. Kei cun ka nau hi a tawl teuti tuk tin ka hmu. Thli lak ih a sawi aw rero mi fangkuang a bang ka ti. Sinan ka nu in a duh tuk thotho. A tulmi pohpoh ka nu in a tuah sak. Lakphak ka in duh a ti ringring. Kan nunphung lakphak cu hnawi ti le cini a si. Sinan lakphak ka in duh a ti leuhleuh ruangah ka nu khal in a bang thlangih khatuk in lakphak a tuah sak. Cuhnu lawngah lakphak a ngen a khat rupri. Ka suah lai ah ka pa in sepbawm a lei thei lo. Cutik ah venghnen pawl ih vei li, vei nga lai an hman bang thing sepbawm thawn ka thang lian. Ka nau hrangah sepbawm thar lei ding in ka nu in ka pa cu a ngen. “Malala khal hi sepbawm thawn si a um. Anih khal himi thawn a um ve pei cu”

Comments

comments

Comments

%d bloggers like this: