LIAN LE NUAM SI NA DUH LE TLAWNGKAI HLAH

LIAN LE NUAM SI NA DUH LE TLAWNGKAI HLAH

Cabu Thuhmaihruai

Kan khawtlang, a hleice in kan fimthiam zirnak in, kan fatepawl ih ruahnak, thinlung le an hmailam paisa ngahdan ding thu ah, “nehtu le hlohtu” lole “ong le sung” timi zirhdan hi kan cawlhsan a cu. Kan tlawng kailai ah, a tam sawn cu fimthiamnak ngah hnakin, tanta-awk (sung le ong) timi zirhdan hnuai ah kan lut ih – tui ni tiang cutin a si rero lai. Kanmah pakhat cio ih pianpi tlinnak le thiamnak zawnte cu ṭhansohter lam si loin, tlawng cazirnak hrangih tuahcop dan vek ih “tlingbik” si ding ah kan zuamaw ciamco. Hivek zuamawknak ah zatek 15 lawng mihlawhtling timi kan si ih, a dang hmuah cu mai tlinnak hman hmusuak thei loin tanta kan si.

Ka damsung hrang thil ṭul ka tuah hlawhtling, tin mah le mah rinsanawknak neihphah lam loin, thinna le beidong in kan cazir kan ṭheh. Cuhnak ih poi sin mi cu, mi tam sawn cun, kan upat tik ih kan ton ding mi thil ṭul tuahsuak ding ah, timtuahnak nei thei mumal loin mualpho in kan um. Kan tesinfa tiang hivek si vivo ding ah kan duh maw? Hivek “ong le sung” lole “hlawhtling le hlawhsam” um zirhdan ah, a hlawhtling timi khal, a netnak ah hlawhsam a si thotho, ziangahtile milai sinak ih kan thiamnak cu maltefang lawng hmuhsuah ih hman ṭangkai a si. A rahsuah sunnak cu a namen lo – sumpai harsatnak, ṭuansuahmi mal, suahsualnak, thinharnak, cemti neilo
lungkim theilonak.

Hivek dinhmun ih mi a siatsuah theidan cu raldo tikih ralreldan thawn ka tahṭhim. Tuluk ralrel thiam hminthang Sun Tzu ih ngan mi lettu James Cleary cun, Ralrel Thiamdan (Mastering the Art of War) timi sungah hitin a ngan:

Mi tampi na thah tikah,
Riahsia in na ṭap.
Raldo na neh tikah,
Ṭap in na lawm.

San a pehpeh, Tlawngcazir dan cu ṭap in kan lawm rerozo – tu cu thleng a cu thlang. Cutin thleng ding ah kanmah pakhat cio in a taw kan thawh a ṭul. Reipi in rak zirhzomi mah le mah khingbaizet le tlaklozet ih ruatawknak cu tanta a cu. Cutin kan nun ah, hlawhtlinnak kan hmu ding ih, kan tefapawl hnen khal ah, an upat tikih mi hlawhtling an si theinak dingah, an ṭul mi kan rohta thei ding. Tlawngkai ruangih in siatsuah phah mi ziangtin kan remṭha thei ding ti kan hmuhsuak ih, kanmai tuarmi hliamhma kan damter thiam le hlawhtlinnak kan hmuh hnu lawngah, kan kiangkap, a hleice in cazir ih umzia kan hmuhdan kan danglamter thei ding. Asinan, tlawng cazirnak lam ih ṭuanvo nei ban cin – nulepa, zirhtu, tlawng uktu, tipawl in mawhphurhnak kan nei cuang. Nonawnpawl in an hlutnak anmahte hmusuak thei dingah, sunglam in kan bawm thei. An pianpi thiamzawng hmusuak in, “a sung le ong” timi tivirh bang ih herkualaw rero sung ihsin suak thei dingah, kan bawm thei.

Hi cabu ih tumtah cu, kanmah le tuini ih minopawl tlun ah, tlawng cazirdan hin ziangtluk in hmual a nei ti langter a si. Kanmah le kan cazirdan, a pahnih in danglamter a har nan, bulpak cio ah malte lai vun zuam a sile a pahnih in kan danglamter thei. Hihi cabu ih hmuitin mi a si.

Paisa thupibik ah ret in, hi cabu hi ngan a si. Kan damsung ah paisa thu hi theih fiang a thupi. A bulhram bik sumpai lakluh dan le sumsaw umtudan bik theihfiang ding hi tlawng ih zirnak ihsin hmuhsuah a thupi. Santhar khawsakdan zoh tikah, paisa lakdan thupi ih ret lo cu, sa ei lo hanghnah lawng einak hmun ih dum tuahdan thupi ih ret lo vek a si. Mipi cu mihlawhtling, minunnuam le miṭangkai si thei dingin an ṭulsam mi zirh a ṭul.

Tlawngcazir lam ah rem ṭul tampi a um lai. Tlawngkainak ah, tlawngtapawl cun hmat sangbik “A” olten an ngah rero thei nan, sumsaw ngah thei dan thei bembem lo an si thei. Culawng a si lo, khawtlang nuamter ding in lungrualten hnaṭuantlang le umtlang dan khal thiam lo an si thei. Upa cin cun, ṭuanvo ci hnih kan nei: Pakhatnak ah, Tlawng cazirnak ih hliamhma in baih mi damter thiam; pahnihnak ah, mino hrang ṭhahnem dingmi cazirdan thleng ṭul thleng thei dingin, mai tlintawk cio tuah a si. Kan zaten, mi hlawhtling, tefarual thawn lungawi soparten lentlang dialdo duhtu kan si thluh ka zum.

Damsung phurzet in zirmi nei rero paih kan si ka zum. Kei cu, pianpi tlinnak le thiamnak kan neih cio mi a takih hmang thiam le hmang theitu kan si cio duhtu ka si; sumsaw le lennak cu mimalte hrang lawng si loin mizate hrang siter duhtu ka si; a kop ih fehtlang “suahsualnak le retheihnak” malter vivo duhtu ka si; leitlun boruak thianhlimter duhtu ka si; remdaihnak duhtu ka si. Himi ka sinakpawl in, hi cabu ih tumtah mi a langter. Cui tumtah mi pitlin ding ah, kanmah le tesinfa tiang in “fimthiam zirnak” in tawthawh ding a si.

Thok uhsi. Tui ṭum cu ti fuh thlang uhsi.

(Visited 110 times, 17 visits today)

Comments

comments

Comments

%d bloggers like this: