Laiphun Suahni

Laiphun Suahni (February 20th)

February 20 ni kan ti cu Laiphun suah ni a si. Hi mi Laiphun suahni kan neih ruangah Laimi pawl pumkhat si nak a lang terih, Unau sungkhat kan tlang leng khawn thei nak a si. Curuangah kan Laiphun suah ni cu Laimi na si ah cun na theih ve a ?ul si tin ka lo sawm duh.

1891 kum British pawlin Lairam pum cu an lak ?heh ihsin Lairam sung um khua le ram cu ?hekdarh aw tluh in a um ih,Southern Lushai Hills cu Bengal in, Northern Lushai hills cu Assam in, Chin hills Burma cu 1894 kumah Lairam leh Manipur ramri rinnak ihsin Lairam hmarlam pawl Manipur sungum an suahnak thawn Lairam cu phel li suahin in ukcih a si. 1937 kumah Tio-va luang thlun in Kawlram leh Vairam ramri rem cingcing in a um ruangah kan Lairam cu India leh Burma ah phelpi nih a hong suaksal a si, East Pakistan (tu ih Bangladesh) in 1947 kumah British hnenah Indipendence an ngah ihsin Lairam cu India, Burma leh Bangladesh tin Ram thumah phel awk in a um lala ih tuni tiangin hnamdang ih kutah kan um suak a si.

Ramkhat sung khalah State dangdang in a um vivo ih kan Ram, Kan miphun cu thekdarh in Ropi zetih cang thei ding Chin miphun cu Mi uknak le mi duh zawng nungtu (thluntu) dingah kan cang lala a si. Hiti vekih British pawlin hnamdang dangih um dingin in tuah siatnak cu Laiphun suahni a hong cangnak le Lairam Politics tumpi ah a hung suak ih daan sunglawi zet pakhat ah a cang lawng siloin kan sunloih zet mi ni ah a cang a si.

1948, Fenruary 20 ni ah Falam khua ih Laiphun suah ni cu Upa pawl hmuahmuah thawn thurel khawm nak tumpi an neiih cu tawk hmun ihsin an rak rel cia le tumtah cia vek in February 20 ni cu Laimi zate ih Independent hngah ni tin an rak hmin sin zo a si. Tu laiih kan thanso daan pawl hi a mak in kan thangso nasa ih kan Laiphun suah ni hman ziang tin a rong cang ti khal a thei nawn lotu tla kan um vekin a thei hrih lo tla kan um tampi ding ti zum nak thawn ?hangthar nonawn hrangah rautsannak tampi thawn hi mi Laiphun suahni hi cing ringring hram uh si.

Ziangruangah a hlan ah Laiphun suah ni cu February 20th tin an rak ti nak san cu kum tin te in, February 20 ni ah kan Laimi sung ah ?hangphawknak, Nuntharnak le thlawsuah tampi conak a phunphun a tanglam vekih ngan mi vek in a cang ruangah a si.

1918, February 20th

Hi mi cu ah “Laimi hrangah Zrihtu sunglawi pawl a cang”ni tin komkhawm awknak a cang ruangah a si.

1928, February 20th

Hi mi ni cu Political Organization hmaisa bik “Laimi phun lungrualnak”a can ni ti ruangah a si.

1938, February 20th

Hi mi ni cu kan Pupa pawlih British ralkap pawl an do ih Ramsung ih sin an hnawh suak ih pumpek aw nak ral pi har sa zet an do ni a si ih mi tampi tla in an nun tiang an liam phah ni a si.

1947,February 20th

Hi mi ni sunglawi cu Falam khua ah Laimi hmuahmuah kokhawm in thurel picang tak “Pinlong Agreement” mi pi hnen in lungraul nak nemhngek nak neih ni a si.

1948, February 20th

Hi mi ni ah Falam khua ih Laimi hmuahhmuah ko khawm aw in British pawl ih uknak ihsin suah thei ih mah te uk nak nei thei nak ding in thu rel cat ni le British pawl hnen in uknak pekih a um ni a si. Hi mi ni ah Kawlram President U Sat Shwe Thiat in ho ha nak nei in thu rel cat nak a nei a si.

1987, February 20th

Hi mi ni cu Mizoram ih um kan Unau pawlih State ngah ni a si.

1993( ? ). February 20th

Hi mi ni cu Manipur, Lamka khawpi ah Laiphun suahni sunglawi zetin cawisang a siih Laimi mipum siar in (50,000) luan cu telin Manipur ih um Laimi pawl ih lungrualnak thu neih ni a si.

1998, February 20th

Hi mi ni ah Mizoram, Champhai khua ah Laiphun suah ni sunlawi in a um ih Laimi pawl komkhawm awknak le lung rual nak hram pi ah a can ni a si. Hi mi ziangruangah kan Ram, Kan miphun le Pupa pawl ih thu tawl rel nak in le zuam nak ruangih February 20 ni tin a rong cang mi thu ruangah 1950 kum, October 9 ni ah Laimi Zungpi (Chin Affairs Council) tin February 20 ni ah Laimi pawl ih lung rualnak ruangah din hnget in a um mi a si. Ticun 1951, Feruary 20 ni Mindat khua-ah Laiphun suah ni veikhatnak Official in hman a siih cu tawk hmun ah Kawlram Prime Minister U Nuh tla tel pi in a um. Cu mi ihsin thawk in kum tin te in Kan Laimi hrangah Laiphun suahni cu a hong cang lan ta nak a si.

Kawlram in Indipendent a ngah ih sin, British uk lai ah Chin Hills District ti mi cu Chin Special Division ah a rong cang ih, 1974, January 3 niah State kan ngahthok a si. British uklai ah Lushai hills cu 1952, April 25 ni ah Assam hnuai in Lushai Hills District Council ngah, 1953, April 7 ni cu Lushai hills Autonomous District tin a rong cang ih,1954, April 29 ni ah Mizo District tin tleng in a um leh a si. 1972, April 29 ni ah Mizoram Union Territory a ron ding sal  ih,1987, February 20 ni ah Mizoram sungah State an ngah ni a si. Cun Manipur Uknak ram Laimi umnak hmar lam Churachandpur District cu 1919, October 16 ni ah Sub-Division khatin ret si leh ih, District cu 1971, January 21 ni in an din thok lai a si.

Kan Laiphun suahni kan hman ruangah kan mi phun sungah pumkkhat kan si nak langter in le `hathnemnak tampi ah rong cang a si ti an hmuh ruangah Kawlram uktu pawl lung rethei in an um ih poi in khoih leh ding ti zum nak an nei ruangah 1956, 1957 le 1958 kumih sin Laiphun suahni hman ding in siang nawn lo a si. 1966 kum a thlen cun Kawlram Revolutionary Council Bawi pawl ih thu relcat mi cu Lairam ah Laimi pawl ih an Laiphun suah ni cu Chin Special Division Day tin thleng ding in thupek a si ih,1975 kum ih sin February 20 ni cu Chin State Day le Chin National Day kopih hmantlang dingin thu an relcat la la a si. 1981 kum ihsin tu ni tiang in Laiphun suahni hman ding an siang nawn loih in kham vivo a si.

Kan hrangah thil ropi zet cu himi Ni sunglawi hi kan Pupa pawlih thisen luangin harsat tampi tuarnak thawn, nunnak tampi liamin kan ram le kan miphun hrangah an `uan suahnak parah Upat t`ihzah pekduh nak thawn Sunlawihduhnak le Hngilhlonak lungphun neiduh ruangah a si ih, Kawlram ta lawng si loin Leitlun ih um Unau Lai miphun hmuanhmuah hrang a si ruangah khui hmun khalah um hman seh la laihrikhat sinak thawn hngilh siang hlah uh si.

Curuangah Laimi pawl hrangah lungrual tei um le kan Pupa pawl ih luatnak in pek zo mi cu `haten kilkhawi ih kan ram sungah kan hmang theinak ding le kan Lal ding ih kan ram sungah kan mah tein kan ukaw thei ding a si.Cumi ruahsanank cu a hlan ih harsat tuar mi kan Pupa pawlih daih nak in pek ta mi a siih cu mi cu Laiphun suahni a cang nak le a din nak hrampi tla an si.

(Visited 59 times, 1 visits today)

Comments

comments

2 Comments

  1. Thang Ning Kee says:

    Laiphun suahni ( Feb 20th) timi article ngantu par ah ka lung awi. Chin National Day hi Cho ta hrang lawng asilo vekin, Lai lawng huapih tuahmi tla asilo, Zomi ih an mah lawngih ro tla asilo. Chin miphunpi sung ih a um mi, Cho, Asho, Khumi, Laimi, Mizo kan zate hrang ah a piangsuakmi asi ruang ah Chin phun suahni asilo le Chin miphun ni tihi adik bikmi asi.

    Chin phun suahni anrak tinak san point ah fact thate aneilo mi cu belh sihlah sela, culo le a sunlawinak a pehher ter. Asan point kansuah tikah short to point cu a thaih fact langter fiang siseh la a tha.

    Kan miphun ni kan sunglawih thei mi par ah lungawinak tampi ka nei.

    Thang Ning Kee
    Canada

Comments

%d bloggers like this: