LAI PHUN SUAH NI / LAI PHUNPI NI

CHIN NATIONAL DAY

LAI PHUN SUAH NI / LAI PHUNPI NI

Akhaikhawmtu : Fung Dun

Chin National Day asilo le Lai Phun Suah Ni ti ih kan hman theu mi Lai Phunpi Ni hi kum 1948 February 20 ni ihsin rak semsuak mi asi. Chin National Day (Lai Phun Suah Ni) ti ih kan hman mi tong fang hi, mi hrekkhat in a dik lo asi tiah anti. Ziangah tile Chin timi Laimi hi kum 1948 lawng ih suak kan si lo. Khua hlan kan pipu san ih sin Laimi tiah a rak um zo mi asi ih pu pa san kan siar khal le san 16 ih sin san 20 tlun tiang hman a siar ban kan um ti asi. Cun Kawl Acazoh in Chin Pyine Ni tiah a thleng tum mi khal pyine kanngah ni cu 1974 kum lawngah asi ruangah a dik cuang lo.

p21602042Asinan himi Ni hi Laimi senpi hrangah lungawiza zet ni le a sunglawi zetmi ni asi ih a kawh dan cu va dik hrih lo hman seh la kumtin te kan sunsak zet mi le kan lom theu mi ni asi. Mi hrek khat cun Chin National Democratic Day ti can asi titu khal an um. Ziangkhal va siseh la Lai phun suah ni tiih kan kawh lo khal le Lai Phun Pi Ni kan ti ah cun a sullam cu a huap thluh tiah’ kan ruat. Lai phun pi ni hi sal uk nak donak, zalong nak, le rualrem awknak thawn thawhkeh ih a suak mi a si hrangah Rampi san nung thu ( Pyitaungsuh Tamaing Hmat Daing) pakhat khal a rak si. Himi zalong nak le ram hrin miphun pawlih rualrem awknak tarlang nak Lai Phunpi Ni a ra suah dan hi zoh hnik uhsi.Kan Kawlram pi ram-nor mirang kut tang ih a rak um lai ah kan lairam khal mirang pawlih uk sungah kan rak um ve. Cu lai ihsi thok in ram duh daw tu kan Pu/pa pawl in an ti thei tawk in an rak do ih an rak tawhlan thok zo. 1918 kum February ni 20 ni ah hin Maymyo ih English Infantry Battalion sungih laimi pawlin Chin National Education Uplift Organization tin laimi pawl fimthiam nak ding ah a hram an rak ttoh thok.

1928 kum February ni 20 sun ah Pu Vomthu Moung ih hoha nakin Mindat peng Hlih Yung khua ah Saal uk nak ih sin luat dingin Chin National Union (Chin Amiauta Nyinguatzi, Naycheh San kyin yi) an rak phuan thok. Himi a phuaih cu1933 kum July 22 ni ih sin Laitlang Rualremnak (Chin taung Nyi nguat zi) (Chin Hills Organization for Unity) tiin Taw hlan zi hna an tuan.

1938 February 20 khal ah Kanpetlet khua ah Doh Bama Asi Ayone thawn kom khawm aw in mirang uk nak an rak do tlang. Himi tikcu lai ah mirang kut tang um Mangki (Taing Min Gyi) a ra ih Sandah tiang an rak piah asi.1948 January 4 ni ih sin kan Kawlram pi zalawng nak a ngah tikah Lairam cu Chin Special Division tiah an ko ih lairam thuhla tawlrel tu dingah Laizung (Chin Affairs Council) tin kan rak nei ta.Sihman seh la lairam ah cun mirang uk san lai vek in mi uk pawl le khaw bawi pawl in an duh duh in an rak uk lai tho tho. Mi senpi ih lungkim le kim lo ti um lo in an mah an thu thu in an rak uk. SIAH a phun phun khon ih rak pek ring ring asi.

Cui hrangah 1948 kum ih Kawlram Cabinet ton khawm a vei 7 nak ah Lairam uk awk dan zing zoi dingin Chin Hills Inquiry Commision an tuah ih Lai Vuanzi Pu Vomthu Moung in hoha tu a tuan ih tlawng lam Vuanzi U Soe Win le Lai mangki U Thein Maung in sungtel an tuan.

Hi Chin Hills Inquiry Commission ih tumtah mi le tuan tum mi cu:Culaifang ah Lairam sungih a cangmi thu le hla pawl cu:

(1) Mi-uk le khawbawi pawlin a hleice in aana an hmang

(2) An uk mi nauta thanso nak ding zianghman an tuah sak lo ih hlei ah nauta lungkim in an uk lo

(3) Minung le ram nitin te ih a thleng aw ih a thangso vek in mi uk le khawbawi pawl in uk awk nak thleng ih thangso ding an ruat ban lo

(5) Acozah ih tumtah mi le duhdan pawl khal an thei thiam lo ih an mah duhtawk in an rak uk.

Hi tivek ih Lairam a rak um rero lai ah hin, Lai Santhuanthu ih a um dah lo mi le Laimi hrang ih a hmaisa bik dinhmun thar suah tu Lairam kulhpi pumkhawm nak le thurel nak pi cu 1948 kum February ni (19) ih sin (22) tiang Falam khua pi tui kan bualrawn pi ah nasa zet in an rak tuah. Cuih khawmpi ah lairam hmunkip ih sin senpi ai awh tu mipi an ra suak.

Pumkhawm a ni 2 nak February 20 sunah meeting a ra kai tu sungih sin Tiddim peng ih Pu Thawng Za Khai in “Laitlang mi-uk pawl ih mi uk dan cu ramnor duhham (Ne cheh a zin shin) pawl vekin mi farah mi zonzai pawl hnen ih sin siah tampi an lak. Kuli hnatuan tu pawl tha man pe lo in an fialih mi farah zonzai pawl tha zang ei theh ih uk awk nak dan asi hrang ah, himi uk awk nak hi a hram ih sin letkhup (taw hlan) ih siat bal ding le Democracy zet ih uk awk ding ti-in thu a bur.”

Cuih thubur mi cu Falam pengih sin Pu Con Mang le Kanpetlet ih sin U Htang Moung in an thohkhan ih himi thubur mi parah mi senpi lungkim le kim lo me thlak nak an nei tik ah misenpi’n an lungkim ih a lungkim lo tu cu minung (17) lawng an si. Cuih si thok in, “Lairam tlangkulh sungah mi uk khaw bawi pawl ih uk nak dan cu fimthiam nak ih uk awk silo in Pupa ro co vekin tesin fa tiang pek vivo thei uk awk nak asi ih a hman hrim hrim lo mi uk awk nak asi. Cun Vainim siah tin kumkhat ah rel (pung) khat ih sin rel hnih thum tiang pek asi. Cu vek tho tho in mipum siah ti khal aum ih kumkhat ah hlawh khat ih sin hlawh thum tiang pek asi.Sa siah ti khal aum ih sakawng asilo le sa phei cu an ngah ih tinte pek asi theu. Hiti vek ih uk awk nak dan cu Daan hram dan tha lo asi tiin mi senpi in fiang keu keu ih hmuh asi hrangah hlon ding rori asi ti’n mi zapi hmuh nak asi ih a tawi nak in Mi uk le Khawbawi uk nak hlon in, mi senpi hril mi council uk nak tuah ding ti asi.”

Cui relcat mi vekin rosar uk awk nak um nawn lo in, senpi van tlang lungkim ih hril mi senpi palai pawl ih hruai kaih nak thawn ramnawr (Ne cheh Uk chuk zi) ro sia cu hlon ta hrat in mah le van, mah le duh nak tuah thei nak cu tuisun ni tiang kan neih nak asi.

Cun hi February 20 hi Chin National Day (Lai Phun Suah Ni), Lai Phunpi Ni, Laimi pawl ih suah ni ti ih hmang ding in 1950 kum October ni (9) sun ih tuahmi Chin Affairs Council(Chin Ziza Council) ah an rak nemh hnget ih cu si thok in hngetzet le fek zet in a ding suak ta mi asi ih February 20 tin te Laimi pawl ih kan sunsak ih kan upat mi ni asiih tuih sun ni tiang hmun tin ih kan lomh tlang mi ni hi asi.

Lai Phun Pi Ni sunlawih nak ah hlan deuhah cun hiti hin senpi tlangau nak (Kyui Kyaw Tan) (Slogan) an rak hmang theu:

Laiphun suah ni ……………….Phun that ni….Phun that ni

Phunpi suah ni..Atikcu… …Kan laitlang ah tlir dundo seh.

Kan lairam ah tlir dundo seh.

Comments

comments

2 Comments

  1. Lungawi a um tuk aw hi vek kan Laimi ih theih tul tuk mi thu in run ngan sak ruangah. Kan ni mino hrekkhat tla cu kum tin ten Lai Phun Suah Ni tiah kan lawm rero men theu nan ziang si a ti duh san taktak le kan pu kan pa pawl ih lungrualzet ih sal si nak ih sin le mi kut hnuai ih sin luat thei ding ih an rak tan nak ti thei cuca lo ih a ni lawng lawm tu kan tam. Tu hi mi ca a siar tu mino (Chin National Day) thu a fiang hrih lo tu pawl khal an fiang kan fiang vuarvi ding. Ka lungawi…

  2. Kalawng ih miphun le ram duhdawt ,,maw?
    Na tuah,nattuan nak a um lo ah cun tel vevevv, duh

%d bloggers like this: