Lai (Pawi) Calai le Nunphung)

LITERATURE LE CULTURE

[Lai (Pawi) calai le nunphung)]

Part (1)nk
Rev. Sun Kanglo

Thuhmaihruai:-

Kan ram ah hin Lai(pawi) ti le Mizo tiaw umkhawm kan si ruangah kan sinak cio theihthiampiawk beiseiin mithiampawlih cangan siar le rinsanin hi ca hi ngan a si. Hmailamih samtawmpawl hi Lusei lamin ‘Pawi’ tiin an ko. Tukkhur lamih samtawmpawl hi Pawi lamin ‘Mar’ an ti. Hiang hi anmah lam veve-ih kawhawkdan cu a si lo. An kawhawktawndan ve men a si. Nautatawk le hmuhsuamawknak ṭawng a si lo tiin upapawl in an sim theu.

Pawi le Lai ti hi thuhmun, bangaw a si. Falam peng, Haka peng, Thlantlang peng le Lai District [Mizoram] le Bangladesh ih um ‘Bawm’ khal a huap tel men thei. Pawi ti hi a ci le hnam (clan) zawngih rel cun Tlaisun, Zahau, Hlawnceu, Sim Hauhulh, Zathang, Cinzah, Fanai, ‘Lailun’ ihsin ṭhekdarhaw—Zangiat, Khualsim le Ngawn le kan rel ngah lo ci le hnam khal ‘Pawi’ tiin kan ramah hin um khawm kan si.

Cun Laimi, Zomi, Mizo, Zo hnahthlak hi ‘Chin’ ti hin a huap thluh. Khua hlan lai ihsin Kawl in ‘Chin’ an rak ti cu Mirangin ‘Chin’ an run ti vivo a si. Chin Hills. Mizoram, Manipur le Kawlphai ih ceng umkhawm pawl a huap thluh. Asinan, an umnak khua le ram izirin ‘Chin’ tiaw duh nawn lo an um ve. Atu tiang Myanmar (Burma) ah hi cun ‘Chin’ tiih theih a si. Curuangah, Myanmar ih um ‘Chin’-pawl cun kan sunlawih thiam fingfing ahcun kan lungrualnak le kan ṭhansonak karbak a si a zumum.

Literature le Culture
(Calai le nunphung)

Lai (Pawi) ṭawng hi upa, khun le ril, ṭawng hlun a si ti hi thudik a si. Zo hnahthlak ṭawng dangdang lakah a bul le a hram a si a zumum. Mizo ṭawng ih an khuate hla (Hlado) le bawh hla pawl hi Lai (Pawi ṭawngah a ṭhumaw ti hi thudik a si. Khuate hla le bawivung, phaileng (Hlado le Bawh hla) pawl hi Pawipawlih rak phuah, hnam dangin an hman ve sawng a si ti hi tuah cun zo khalin theih a si. Hla phuah khal hi Lusei in Pawipawl hnen ihsin an zir cawp a si. An hla ih Pawi ṭawng tel tam khal hi mangbang ding a si lo.

Pawi hnam lam–cawnglai, rawkhat, cerawkan le a dang khal zo hnahthlak lamah cun a mawibik le a sunglawibik ti hi zo khalih theih a si. Hiang lam hi Mirangpawl khalin an ngaisangin an sunlawih zet. Lamnakih an telve khalah an khawp thei lo tiin an sim. Cawnglai lam phei hi cu “Rock ‘n’ roll” lam thawn a bangaw an ti. Tahan ‘A’ Group um Pu No Kap-ih ruang cu Cawnglaizawn lamin thlanmual tiang kan thlah ih nuthlawi le pathlawi rual lamzin ih lampawl an thiamin an ropi zet. Khuang le dar, le sekirh tumtu pawl khal an thiam ngaingai. Khangkha Pawi hnam lam a si.

Pawipawl hi an ralṭhatzia mirang pawl ngan le Lusei history ah hmuh theihin a um. Hnam dangin puan an dawn laiah Pawipawl cun thlanrawkpa hnen ihsin nam an dawn ruangah ralṭha cein thuanthu ah an sim ṭheu mi cu Shakespear khalin ca in a ngan. Mizoram ih thi hmaisabik Mirang kha Hausat Cinzah Lungtian khaw lal in February 3rd 1888 ah tlabung (Rangamati) kiangah a kap that. Zawlbuk an neih ve lonak khal hi an kiangkap mipawl hnakih cak le ralṭha-sawn an si ruangah Zawlbuk neih ṭul lo tiin upapawlin an sim ṭheu.

[Hmasawnna Kailawn 2005 P.28]

Comments

comments

Comments

%d bloggers like this: