Jerusalem Temple Pahnihnak: Siangpahrang Cyrus Uknak

-Thang Luai (USA)

Jerusalem Temple pahnihnak saksalnak ih a thupibik caan hi Siangpahrang Cyrus ih uknak a si. Babylon uknak ropi tak cu zan khat thu ah a cem ih, Persian uknak in a thleng. Siangpahrang Cyrus hi ralbawi pakhat dinhmun in siangpahrang sinak latu a si. Babylon uknak an lak sak ih tlun ah ram dang ukmi khal a nei. Mipi lungawi lo uknak in, mipi lungawi uk duhtu a si ruangah, Babylon ih rak hruai mi miphun dang dang pawl cu an mai ram cio ah a tlun ter hai.

Siangpahrang Cyrus in Babylon ram a uk kumkhatnak ah, Babylon siangpahrang Nebuchadnezzar ih a rak hruai mi Judah pawl khal Judah ram ih kir theinak thusuah a tuah ih, cutin Judah miphun pawl khal an ram ah an kir sal. A kir mi an um vek in, Babylon ih um lan ta khal an um. Babylon ram ihsin Judah ram a kir sal hmaisa lakah Zerubbabel a tel ve. Anih hi Judah pawl ih siangpahrang cithlah a si vek in, an ram ih an kir sal caan khal ah hruaitu pakhat a si. Judah pawl hi miphun dang uknak hnuai ih an um vek in, mah te uk aw an si lo. Zerubbabel hi Persian siangpahrang in Judah ram ‘uktu – governor’ ih a ret mi khal a si.

Babylon ram ihsin an kir sal hnu ah Judah pawl hrang ih a thupibik mi cu an ‘Temple – Biak-inn’ hi a si. AD 70, Rom pawl in an siatbal sal tiang Judah pawl hrang ah an Temple hi a thupi tuk ti cu thuanthu in fiang zet in, in sim. Temple ṭheh ah, puithiam-sang a si. Temple le a sung ih hna ṭuantu pawl hotu bik a si ih, siangpahrang an neih loh sung hmuahhmuah cu Judah miphun ih luubik a si. Puithiam-sang hi mi menmen ih ṭuan theih a si lo. Levi hrin lak ah Aaron ih cithlah lawng ih ṭuan mi a si. Aaron cithlah lak ah Zadok ih cithlah pawl lawng ih ṭuan mi a si.

Zadok hi siangpahrang Solomon san in puithiam-sang a si ih, Babylon sal ih an tan tiang Zadok ih cithlah lawng in puithiam-sang an ṭuan. Puithiam-sang pawl ih thil ti thei dan pawl cu Thukam Thar khal ah tampi hmuh ding a um. Puithiam-sang sinak duh ruangah sumpai in an rak lei aw ih, Judah hruaitu le mipi lak ah buainak na men lo a suah phah. Hi thu pawl hi neta ah kan zoh tlang vivo ding. Zerubbabel le a ho pawl in Jerusalem Temple an sak sal lai caan ih an puithiam-sang hi Joshua a si. Joshua hi Zadok ih cithlah a si vek in, Judah mipi khal in an puithiam-sang ah an cohlang thei. Temple pahnihnak an sak salnak ah mi thupi zet a si ve.

Profet Haggai le Zachariah te pahnih khal Baibal ih a tarlan mi an si. Puithiam-sang Joshua ih bawmhnak thawn Zerubbabel le a ho pawl in Temple cu an sak. Temple an sak thawk ih rei hlan ah Samaria pawl ih dodalnak an tuar. Sararia mi pawl cu Persia siangpahrang hnen tiang an thleng. Siangpahrang Cyrus kha Babylon ram a lak hnu kum rei nung lo in a thi. Himi lai ih Persia siangpahrang hi Artaxerxes a si. Samaria pawl in siangpahrang Artaxerxes hnen ah an milai fial in heknak ca an kuat. Samaria pawl ih heknak ca a ngahih rei lo te ah, Temple sak lai rero mi cu cawl ding ah siangpahrang Artaxerxes cun ca a kuat cih.

(Samaria pawl in Judah pawl an Temple sak lai an ti buai dan le, Persia siangpahrang hnen ih heknak ca an kuat mi pawl hi Ezra 4 ah a um). Persia siangpahrang in Temple sak lai a cawlh ter ruangah Temple cu sak suak thei lo in kum 17 an um. Kum 17 sung an cawlh san hnu ah, Profet Haggai le Zechariah ih thu simnak ruangah, Zerubabbel le puithiam-sang Joshua pawl an tho ih, Temple sak cu an sunzawm sal. Dodaltu an ra suak leh ih, Persia siangpahrang hnen tiang an thleng sal. Asinan, Persia siangpahrang Darius in Temple sak rero mi cu sak suak ding ah thusuah a tuah. Cutin, kum 4 sung ah an sak suak. Zerubabbel le a ho pawl ih sak mi Temple hi Jesuh san ih kan hmuh tluk in a ṭha hrih lo.

Temple pahnihnak an sak suah in, Rom ralkap pawl in an siatabl sak sal tiang ah, Jerusalem ah uktu tampi an lut an suak ih, Judah ram khal miphun dang dang le Hasmonean siangpahrang pawl in an uk. Temple sung khal ah puithiam-sang tampi an lut an suak ih, Zadok ih cithlah a si lo mi khal in puithiam-sang an ṭuan. Zadok cithlah a si lo mi in puithiam-sang an ṭuan ruangah buainak namen lo a thleng ih, Judah ram uktu thar tiang a suahpi. Atawi zawng cun; Jerusalem ih Temple cu Judah pawl ih miphun, ram le biaknak hmunpi bik a si. Persia uknak cu Greek ṭawng hmang pawl ih uknak in a thleng ih, Judah pawl khal Greek pawl ih uknak hnuai ah kum reipi an um. Greek siangpahrang ropi Alexander the Great hi Persia ram do neh tu a si. Anih hi India ram tiang a rak thleng. Greek pawl ih uknak hi Jerusalem Temple hrang a thupi zet mi a si.

A peh lai ding….

Comments

comments

Comments

%d bloggers like this: