Calai Lam – Salai Sen Ro Sang

Profile:
Hmin  ngai                  : Salai Sen Ro Sang
Cafung hmin                : S.Laisak,Tilum
Suah ni                        : 1973 kum Vansar thla ni 15
Suahnak khua              : Tilum, Falam peng
Nu le pa                       : Thuam Nei Kim & Bil Luai Thang
U le nau                       : Suahpi mipa(2) le minu (3) ka nei.Ka nau pa
Salai Van Nei Lian hi ca ngan
a paih zet ih cafung hmin Salai Mupi
hmangin ca a ngan ve theu.
Innsungsang                : Ka nupi hmin cu Zing Sui a si ih, fate (2) kan nei.
Qualification               : B.Th.,M.A(History)
Hnatuan                      : I.P.C.M Kawhhran ah Pastor ka tuan.
Umnak khua                : Tahan-Kalaymyon ah ka um.

CT: Kum ziat na si ihsin ca na rak siar thok? Ziang ca pawl na rak siar theu.

SRS: Kum 15 ka si ihsin ca ka rak siar thok ih Lai tong ih suak Mekazin
pawl ka rak siar theu.

CT: Ziang tik ihsin calai na rak buapi thok?

SRS: 1995 kum ihsin calai ka rak buaipi thok.

CT: Calai thawn pehparaw in cangvaihnak na rak beih zo mi pawl in ruah aw.
SRS: 1995-96,1996-97 ah Falam Zirsang Mino Pawlkom, Kalay ih suah mi
LAILUN Mekazin ah Editor ka rak tuan. Seminar paper in nganter ih  “Laimi le
Lungrualnak” ti mi ka rak ngan. Cun Writers’ Workshop ah “Article Ngan Dan” ti mi  in  nganter ih zirhtu ah ka rak tang ve.

CT: Cabu paziat na rak suah zo? Bikom(Article) teh ziangziat na rak
ngan zo? Ziangvek thu na ngan tam bik?

SRS: Cabu bu (3) ka ngan zo. 1. Hliakhlai Ve Lang Kan Calai (Lai Ca X-ray)   2000, 2. Chin Tong Ngan Dan (Chin Grammar & Composition) 2004    3. Senpi Lairel Dan (Parliamentary Procedure) Feb. 2004 ah vei 1, Aug. 2004 ah vei 1, Mar. 2007 ah vei 1 vei thum sut a si. Cahram hi ka kum hnakih tam ka ngan zo. Chin thawi laicin pehtlaihawknak nei thu ka ngan tam bik.

CT: Falam tong ih cabu  suak hi paziat  hrawng a um zo?
SRS: Falam tong ih cabu suak hi bu 1000 cu  a luan zo men thei.

CT: Chin lakah Falam calai hi a niam maw a sang deuh tin na hmu?
SRS: Chin lakah Falam calai hi a niam ce lo. Lusei an sang bik ih cu mi
theh ahcun kan tlukaw vualvo in ka thei.

CT: Calai Seminar ih umiza in simfiang aw?
SRS: Calai thuhla relkhawmnak tinak a si ih, Calai Seminar kan tuah theu mi hi thu le hla thansonak le kan tong hman dan dik zirhawknakah kan
hmang.

CT: Laimi ah cangan thiam na ti mi pawl zo an si pei?
SRS: Lai tong ih canangtu ah (Chin zate huap si loin) ca ngan thiam ka ti
mi (7) in rel sehla.

1. No Than Kap
2. Salai Ram Ling Hmung
3. E.Kyon Bill,
4. S.Hrang Kap Hnin
5. Mai Sokhlei Par
6. Timothy Sui Lian mang
7. Don Hre Dun

CT: Ziangtin cangantu tam sin an hung suak thei ding?
SRS: Cangan theitu poh in maih vei zawng ngan cio in, an ngan mi lei le siar lamah tanla cio sehla cangantu an hung suak tam mai ding.

CT: Ca ngan thiam pakhat si dingin ziang a tul?
SRS: Ngan ding dik tak theih, senpi ih thathnempi ding le tangkaipi ding thu ngan, thil vei kan neih mi calai ih canter thiam, thil ngaihtuah mi le suangtuah mi  thu le hla ih phorhsuah thiam, thu picang le thu laimi laksuah thiam.

CT: Editor pakhat si dingin ziangvek quality neih a tul?
SRS: Ca ngan mi siar tlak ih tuah phuisui(enrich) le tuah that hi
editor hna a si.

CT: Mekazin pakhat tuahsuak a si theinak dingih harsatnak pawl?

SRS: Sumpai tlaksam le cahram ngah that lo hi a si bikin ka thei.

CT: Falam calai dinhmun a danglam/herawk vivo dan (a thuanthu umdan) in sim aw.
SRS: Falam calai dinhmun hi nuam teten thanso le pitlin lam a pan vivo. A hmaisa ah  tongfang kom ding le kom lo ding, cuih sin nunphung thu, cu hnuah simthannak (information) lamah tiin a heraw vivo. Hmai lamah kiangkap kilkhawi(Ecology) lam kan tul vivo lai ding.

CT: Falam tong ih ngan mi tam sin a suah theinak ding ah ziangtin a
cang thei ding?

SRS: Falam tong ih  ngan mi cabu tam sin a suah theinak dingah senpi
ih tul mi le siar duh mi thu tampi ih ngan ding.

CT:  ’O’ le ‘AW’ buainak in a suahpi mi rah hi a tha maw a sia? a
siatnak le a thatnak?

SRS: ‘O’ le ‘AW’ buainak in rah tha a suahpi lo. 2000 kum ih calai
pawlkom pakhat C.L.F a din mi hin calai thangphawknak a thlen ih calai thansonak lamzin ah hmai  lam kan pan phah in ka thei.

CT: ‘O’ ihsin ‘AW’ ah, suisin ‘O+AW’ ih na thanawk vivo dan tla theih kan duh.
SRS: Kan Lai ca ah O le Aw hmann rawi theinak tongfang ah awtawi ah O kan hmang ih awsau ah AW kan hmang. Hi mi ah awsang le awniam thaw cun a seng lo. Aw a san khal len a niam khal len O le AW hman rawi theinak ah aw a sau phot cun AW hman a si ih, aw a tawi phot cun O hman a si. Asinan Lusei Baibal le Hla bu hmangtu ka si ruangah O le Aw ngan dan ah ka hmuh ngun mi Mizoram lehkha ziak dan ka rak cawng. Tu ahcun Lusei Baibal le Hla bu hmang nawn loin Lai Baibal le Hla bu ka hman thlang ruangah Lai  tong cu Lusei ca ih ngan hnakin Lai ca ih ngan mai hi thil tha a si tiin ka ruat ih O le Aw ngan dan ah Mizoram ca ngan dan ka cawng duh nawn loih Chin State ca ngan dan ka hmang thlang mawle.

CT: Literary Criticism hi a tulntin na ruat maw? Ziangruangah?
SRS: Literary Criticism hi calai muril a si ruangah a tul tiin ka ruat.

CT: Calai(Literature) na simfiang dan?
SRS: Calai cu milai thinlung le khawruahnak, duhzawng le huat zawng, lunglennak le umharnak, aipuannak le nomnak, duhthusam le suangtuahnak kan neih mi thunlem hla pawl cu tong suak, sak suak men lawngah cemter loin, lehhnunih siar  le sak suahsal theih dingin hloral lo dingih ca rori ih ngankhum mi hi a si.

CT: Calai hi milai hrangah ziangtlukin a thupi?
SRS: Milai nun ti thangsotu le cawikangtu cu calai hi a si.

CT: Calai lamzin na rak zawh nak parah na hmuhton mi harsatnak pawl
tla in hlawm aw.

SRS: Cabu suak mi lei le sir lamah kan daithlang tuk deuh in ka thei ih hihi kan  harstnak bik a si.

CT: Chin History nasa zetih rak zingzoitu pakhat na si vekin, Lairam
in Free land a sinak a rak hlohnak san bik hi ziang a si tin na hmu? A
mawhphurtu teh zo pawl an si thei?

SRS: Chinram in Free Land a sinak a rak hlohnak san hi Mirang pawl kha cu tingaihnak um loin hriamhrei le thiamnak ah in hlaih tuk .Cuih hnu Kawl ram independent a laknak ding ih Pinlong Agreement ih kan hotu hmin an khen (sign) ve kha mawhphurtu an si thei ding. Hmin rak khen ve lo hai sehla Mirang in in uk hrih dingih independent in peksal  thotho ding ruangah Chinland cu Free  Land ah a cangsal ding nan.

CT: Kiangkap khua(Hakha, Tedim, adt=adangtla=etc)pawl; an thangso rero
laiah Falam khawpi a rop vivonak san hi ziangruangah a si tin na ruat?

SRS: Falam khawpi a rop vivonak san hi Falam le Rih zin mawtaw a feh nawn lo ihsin a thokin ka thei.

CT: Falam khua a thanso vivo theinak dingah teh ziang pawl a tul. Ziangtin tuahtheih a si tin na zum?

SRS: Falam le Rih zin  hi 2003 Thangtsin Mekazin kawm ih tarlang mi New Planning Road vekin lilawn  don tul lonak zin thar in cek sehla. Cuih hleiah Falam-Lungrang-Muleng-Angteng-Gangaw lamzin cek suak thei sehla cu Falam khua cu a thangso tengteng ding. Hi mi thu hi Pu Van Kulh in Lairam ah Ka Tlung(2007 April 11-24) ti mi
cabu a ngan mi cahmai 27 nak ah hitin a ngan. “Falam khuapi a thancho nak ding le nun a nuamh deuh nakhnga, Falam-Lungrang-Muleeng-Angteng khua ah tleng put in mawtaw lam chunh ding hi a herh tuk. Lairam Chinland cozah nih fakpi in ruah a hau lai”tiin.


CT: Tahan ah Lusei pawl hnakin Falam mi pawl an thanso vivonak san ziangruangah a si tin na hmu?

SRS: Hih thu cu rel ding ka thei lo.

CT: Mai tong hmang duh lo Laimi pawl thu ah ziang na rel duh?
SRS: Mai tong hmang duh lo Laimi pawl cu, “Mi hmui ka hmui ti, mi thla
ka thla ti ‘pinu’ vek kan si.

CT: Laimi hrekkhat in ‘Laimi ka si’ tiah ziangruangah an tiaw duh lo tin na ruat?
SRS: Laimi hrekkhat in ‘Laimi ka si’ ti awlotu an um a si ahcun mipa si cing ih ‘minu’ si duh sawn, mi bang ngaingai lo deuh an si ding.

CT: Miphun duhdawt ti mi hi ziangvek a si? Ziangvek in miphun kan duhdawtnak kan langter ding?

SRS: Miphun dinghngettertu cu cuih miphun ih, tong le pnunphung dan hi a si ruangah kan tong le kan nunphung dan kan humual hi miphun duhdawtnak langter thei dan umsun pakhat cu a si.

CT: Tahan ih Falam le Lusei thubuai kha ziangtin, ziangruangah a rak thok?

SRS:  Pa Lal Tai nupi Nu Za Thang Mawi ih thih (4.8.2004) ruang men hlanah Lusei hla hmang loin Lai hla hman a si ruangah Lusei Thalai pawlin mithi inn thleng zo bung le bel le thilri an lak thluhsal ruangah thubuai a suak.

CT: Thlanmual thubuai teh kha ziangruangah a rak um? Khai thubuai kha ziangvekih cinfel a rak si?

SRS: Hih thu ah rel ding ka nei lo.

CT: Cu mi thubuain parah cozah in ziangvekin thuthennak a rak tuah?

SRS:Hih thu cu rel ding ka thei lo.

CT: Hlonhloh na duh mi Chin concepts lakih panga in sim aw.

SRS:

1. Miphun pi lungput nei loih hrinhnam lungput kan neih mi
2. Pathian thu hnak in leitlun thuhla kan buaipi tuk mi
3. Maih Chinmi hnakih miphun dang upat sawnnak lungput

4.Ram le miphun hrangah raltha dingih zirhaw cing hmanih kan ralthat lo laiah thlaphang le ralhrut ding zawngih sim le zirhawk kan hman mi

5. Vanram ngaihtuah in kan buai tuk ih vanram kai hlanih kan um
dan ding zirhawk kan ngaihthah pang mi

CT: Ram /miphun pakhat a thangso maw thangso lo ti theihtheinak
tahfung hi ziang a si pei?

SRS: Pursumleilawnnak, zirthiamnak le harhdamnak pawl hi a si ko lo maw? ka ti.

CT: Ram/, miphun a thanso theinak dingah ziangtin tanlak a theih ding?

SRS: Uktu le hotu pawlih lungrual teih thansonak dingih mipi in
fokkhawmnak in tanlak a theih bik ding.

CT: Upat tlak na ti mi minung hi zovek an si?
SRS:  Upat tlak ka ti mi cu:-
1. Thuphan per dah lotu
2. Diknak ngaina ih mi senpi thatnak ruattu
3. Remnak le daihnak hrangih a nun le a sumsaw hmangtu
4. Khaikhawm in ka rel le true, fair, justice in senpi thatnak ding hrang hna a taunt          hi upat tlak ka ti mi a si.

CT: Falam ih identity na simfiang dan?

SRS: Rel dan ding ka thiam lo.

CT: Miphun dang hnakin Falam mi an hleicetnak le cuanghmuarnak?

SRS: Rel ding ka thei tuk lo.

CT: Falam mi in mi kan banglonak na ti mi  pawl teh?

SRS: Rel ding ka  thei lo.

CT: Miphun hrangah na saduhthah le na sunmang pawl?
SRS:

1. Khrih zarah ziangkim ka ti thei ti lungput dik nei ih mah le mah rinsanawknak neih
ding.

2. Khuitawk hmun le ram ih kan um khal asilen. Kan Lai nunphung,
kan Lai ca, kan aw le an hloral lo dingih kilkhawi that.

3. Miphun le ram hrangah mah le ti thei tawkih tuan cio ding.

CT: Sim duh mi na neih lai le…
SRS:   Lairam ah mei nawh le mei ur hi kham thluh thei sehla. Mei nawh
le mei ur hi kan kham thluh thei asile ram a ngaw in a hnawng ding. Nikhua a dik dingih ruahti a punghman ding. Cun ramsa humhual le tiva nga karhzai dingih tawlrel khal hi a tul tuk tiin ka ruat.

40. Ziangtin kan lo pehtlai thei ding?
salaisen@gmail.com lolen s.laisaktilum@gmail.com in in pehtlai thei

%d bloggers like this: