Mi Cuangce – Salai J. Khum

Profile:

Hminngai             : CHAL THAN KHUM
Cafunghmin       : J.Khuma/Salai J. Khum
Suah ni                 : 4th January (A tu kum 34 kan hmang ve rero lai)
Suahnak khua    : Tlangzawl
Nu le pa               : Khuang Cin Thang (J.Khuanga) le Lalthlamuan
Unau                     : 4 (keimah thawn)
Nupi le fate        : Lalmuansangi, fate pawl 1)Laldinsiama, 2)Lalrindiki, 3)Jennifer Lalhruaipuii
Qualifications     : B.Sc., M.T.S., Dip. in Eng.(USA- Corresp)., M.A./M.Ed. (U.K.)
Hnatuan               : TOEFL/IELTS (Academic English) Teacher
Umnak                 : Tahan – Kalaymyo

CT: A  hmaisabikah Rev. Salai Sen Ro Sang in, “Ka thil sar mi hmuahhmuah lakah Saya J. Khum ka sar hi ka sarfuhbik,” a ti tiah kan rak thei. A sullam in sim thei kem?

Amah Salai Sen locun zoha rel thei ke! Cumi inrelsan si ding rak ti ve ringawt sehla “Cumi ka ti san a si der mang si loi’” a ti cun cu vial.

Na hmin hi ‘J. Khum’ tin maw ‘J. Khuma’ ti ih ngan ding? tin lo sut bang sehla?

J. ti khi Jangiat tinak a si. Community hnihih um kop ka si ruangah a pahnihin a ngah veve.

Society ih cangvaihnak na neih mi a zaten theih kan duh.

Methodist Khawvel ih ka cangvaih laiah cun Unit MYA President le OB hi kum 8 hrawng ka rak tuan dah. Circuit (Bial level) MYA President le OB hi kum 6 hrawng ka rak tuan ve man ih, District MYA (Synod Level) President hi kum 5 ka rak tuan man. Cun Methodist Youth khawvel ih a sang bik Conference Assembly / National Level MYA ah President kum 2 le OB kum 3 ka rak tuan ve man. Cu phahin Letpanchaung Christian Youth Fellowship (LCYF) President kum 2 ka rak tuan hnohno ve dah ih, Kalay Christian Council Youth Fellowship (KCCYF) Vice President le OB kum 4 ka rak tuan ve dah fawn. Cuihleiah Seminar a phunphunah Paper siar le Literature Sub-Committee tivek ah cun Chairman le Convenor tivek cu ka rak si hnuaihni ve phah fawn.

Atu cu LZP ah Central President in si ter ve ih, ka thei tawk le ka thiam tawk le ka can pek thei tawk cun ka tuanpi rinsanum zetzet pawl thawn kan tuan hnohno rero cu a si ve hrih. FPTP Kalay ah Advisor in ti ih, CCYI ah tla Advisor in ti ve kha maw. Aw, si thoin ka thei. Mizo lam khalah ziang ziang maw si cu a tu khalah inkaihter ve rero. Tedim pawl khal hin ZYA Advisor-ah in hual deuh hmang. Ka tangkainak ding hmun ah cun ziangvekin in rak hmang khal sehla ramri khiah loin kan miphun le ram hrang ka hmangaw ding ka tiaw ve theu.

LZP President dinhmun in LZP din a sidan, cangvaihnak le tumtahnak nan neih mipawl tla in sim aw.

Ca thiam mifim pawl huaihawtaw khawm ih, thu thatha simaw ih, tuan ding thatha khihhmuh le nunlamkawng tha le dik khih hmuhawk hi kan tum ih. Pehtlaihawknak tha thawn. Cun kiangkap hrang tangkainak a neimi pawlkom si kan tum fawn. Kan Laimi phun hrangah mi hnaihnoktu pawlkom si loin mi somdawltu pawlkom si kan duh zet. A tum khal kan tum vivo ding. Tubaite ah tla Outreach Mission kan tuahsuak. Khaw 4 ah Healing, Preaching and Teaching tiin Bawi Jesui’ ministry dung thlunin nithum riaksuak in kan pok. Kan lungawi zet. Unreached area ih Bawi Jesui’ hminin a thlengtu kan si thei ruangah. Mi na 200 lenglo kan tuamhlawm. Doctor 4 le nurse 2 in inthlun. Development thuhla kan zirh hai. Rev. Salai Sen Ro Sang, Salai Papu Luai le Salai Jesse pawlin Preaching hna an tuan.

England ih tlawngkai thei dingih na rak paltlang mipawl a sangsang ten in ruah thei pei maw?

Nunharnak, camibuai har pipi phit tul, lunglen tuar thei tul, ca siar hnohno rero tul, thil ziangkim a thar mi pohpoh zir paih zel tul ti bang bawl a tam. Fit tawk a tul ti mi hin a fun famkim zetin ka thei.

England khuitawk tlawng ah na rak kai? Kum ziat sung na rak zir? Ziangbik na rak specialized?

England ah Birmingham Khawpi ah a si ih, The University of Birmingham kan ti. Cunah Thla 18 ka vung um. Cazir kum kum 2 tluk a si. An ni hi kan theih vekin an Master hi thla 15-thla 18 tiang ih theh ding hlir an si. Ka research le specialized area cu International Management & Policy a si.

England na um laiih na rak ton mi harsatnak le nomnak pawl tla in ruah aw.

A tirah rawl ei tin ten rawl hmeh lawng lawng eiah ka ruataw. A nuam lo nasa. A hnu cun zia deuh. Uisa ei a khat thei khawp mai. A kum hnih sung ah vawi khat hman ei lo. He he….

Lunglen le Creativity tha zet ih ram cangkang ih tlawng a rak thehtu pawl thawn Master kai khawm a si tikah an mah bang ding zuam tento ring rin g a tul. Zantin zinglam nazi 2 tiang deuh thaw ca zoh ringring. Mi bang mai si lo mi lan thei ding ih zuam cu har sinsin e.

England na um laiah uisa ei a dil ih an phawklek thluh an lo tivek? Cule Mirang fala mawi pakhat in a pawm (hug) tumih a ngam lo, Laipa a duai, an ti mi teh thungai a si maw?

Kan rel tel zo bang. Um, a thawkah fam teh. A hnuah cun tive vualvo mai. Laipa a duai tam lo ding.

Zirnak lamah England le Kawlram kan hleihawkdan le cawn ding le hrial ding ih na duh mi pawl teh ziang an si?

Critical thinking le Creativity cawrsuak thei ding condition pek danah lei le vanin a tanaw.

Minister of Education si bang awla ziangvekin na tuan na zum?

Kan Bilingualism le Trilingualism problem ka solve hmaisa bik ding. Hi hi cazir ih a tumtah mi information theih ngaingai nak lakih in tawntemtu a si.

Ramdangih zir bet a duh rero mipawl hnenah ruahnak le thazang ziangtin na pe duh?

Scholarship hi “Heh nang kan lo pe, feh aw,” tiin na hnen a ra thleng awlsam mai mai lo ding. Zuam tento ih lak a tul ve. Tlawng tha ih Admission ngah thei ding cun ralthat le fitaw ko kan timtuah a tul. Cu lo cun ral tha lo hrangah Admission ngah thei nak lamzinah kirsalvurvo nak ding block a tam tuk. Kha Laipa kan duai lo ding kha, zuam hai uhsi.Tui san minopawl in an tlaksam mi hi ziang a si tin na ruat? Cumi parah ziangvekin lamzin na khihhmuh thei pei?

Khawruahnak le tum fumfe neih.

Tlawngsaya pakhat dinhmun in Kawlram tlawngsayapawl thlengter na duh mi lungput le cazirhdan (teaching method) pawl tla in hlawm aw.

Inclusive Education lungput neihter hai ka duh. Nauhak hnen ihsin thu suhnak kau tak le zalen takih ong thei, an thusuh ziang vek a si khal ih a suttu parih negative reflection thlengter cuang lo lungput le tha teih let sal thei ko timtuah tu saya/sayamah tampi neih ka duh. Thiam lo mi cu “Ka lo let thiam mai lo nan ka rak zingzawi kei ih ka lo let leh tum thotho ding,” ti theitu Saya le Sayamah dik tampi nei nungna ka va ti em.

Human Resource lam hi na ngaihven nasa ti kan thei. Himi thu thawn pehparawin na ruahnak in hlawm siang pei maw?

Human Resource hi in mawng (drive ) fehtu bik a si. Resource um loin Material tha lawng lawngin inthlen cilh khal seh la resource in a dawi ban lo cun hnawmhne le in tisetu men an si aw.

Laimi cathiam (graduate) tamsawn hnatuan ding nei loih an vavaihnak san hi ziangbik a si tin na ruat?

An fehnak ding zin an hril dik lo ruang ah a tam bik. Cu loah kan cozah zirnak hivek a si hi, ti ih zir bet ding vocational training te te zir nak cang thiam lo le hnatuan nei lo zahthlak tinak cang thiam lo ruang tla a si thei. Nauhak lai ihsi milian si cu Vanram kai lonak tiih (theology dik ziktluak lo) rak neih laklawh ruang ih lentum lemlohnak khal tampi a hrawlhaw ding tin ka ruat.

“Professional” ti mi hi ziangtin na simfiang duh? Cule Laymen, Amateur le Professional pawl an bangawklodan pawl tla in simfiang hrih aw.

Professional cu fumfe zet le eihawlnak ih hmang thei tiangih thiam hi a si. Zirsuah le tonteh pawlhcawkaw ihsi rasuak a si. Laymen a si le ziangvekin a rak tonteh ve hmanah zirnak nei lo a si ih a fumfe loih a tawp tutti. Hna le Line tinah Professioanl le Laymen kan um thluh. Laymen ti ruangah Pastor lo tapoh tla a si cuang lo. Pastor tla Ca zirh lamah Layman a si thei ih, nausar lamah phei cun Layman hman a si ban lo ding. Medical doctor tla cu vek thiamthiamin Preaching (Pathian thusim lam) ah layman a si ve thei fawn. Amateur ti khal cu Laymen titluk a si nan. Laymen professional tiin let sela a nai ko.

Media Age ih um kan si vekin kan theih tul mi Media Ethics tla in sim aw.

Context thawn milaw mi lungput nei nung na, cumi milin cangvai suak sehla ti hi a tawi thei dan ih leh dan si mai seh la.

Globalization ah miphun in si seh, bulpak in si seh, kan ralrin tul mipawl?

Globalization in Leilungtlun a mukter (condensed) sinsin ih cuti laiah kan miphun lunglak dan (ethnonationalism) hi deglobalization lamzin a thlun. Mi zawngah kan khawruahdan phunphun hi globalised si thei ve sela ti hi ka sa duh thah a si. Kan kawr hruk duh zawng le kan ceiawk duh dan lawngin globalization dung a thlun hi ka duh tawk lo nasa. Kan khawruahdan hnatuan dan le zuam dan phun hmuahhmuah hi globalized si thluh sehla ka duh.

Tu calai lam thu lo sut hrih sehla; Bikom (Article) paziat na rak ngan zo? Mizo le Falam ah ziang tong in na ngan tam deuh? Ziang thuhla na ngan tambik?

Seminar paper Mizo 10
Seminar Paper Lai      1
Seminar Paper English  3
Published article Mizo 85
Published article Kawl 1
Published article Lai      8
Published article English  1
Zirlai cabu Article Lai 12 (Phun 5 ihsi Phun 10)
Zirlai Cabu Article Mizo 6
HRD lam thu a tam nasa.

Cabu teh bu ziat na rak suah zo? Suah vivo na tum hrih maw? Calai market teh ziang a bang?

Cabu Pakhat lawng, Mizo in sapbai. A bu hnihnak suah ka man ih ka PA thawn kan zuam hnohno rero lai. Cahram ka duh tam vivo ih a tu cu cahmai 200 a kim thlang. Ka khawrpum a tul thlang ka tiaw rero. A miat umbanlo thahnemngainak le ka theihmi tete miin tla rak thei ve seu la tiih duhsaknak ruangih suah a si. Sum a suak tikah a hlawmin a suak. A lut tikah a pakpakin a lut ih hmual a nei cuca lo. Cu betbetah thei thiam lotu rualpi hmeltheih pawlin a miat lo ih sapbaiah a lakin in then lo ding sawm titu le um ta hai. Sinan, ka theihmi thu le hla senpi hnenih ka sim theinak lamzin umsun a si ruangah ram le miphun hrangih ka ti thei ve sun a si tiin suah vivo cu ka tum ko. Ka rim cuang lo.

Calai ih thupitzia na simfiangdan tla theih kan duh.

Calai cu nundan le hlawhtlin nak hrang a thupi nasa. Cet thil kan lei tikih a hmandan leh control dan simtu manual guide tluk a si.

Calai tel lo cun manual guide bu tel loih cet thil tawngpatham ciamco vek kan si.

Tahan kiangkapah S.S (Secret Service) minupawl thuhla research na tuah an lo ti? Himi thuhla hi famkim deuh in in hlawm ve aw.

Singai. Sokhlei Par thawn kan research hnohno. Keimah tein tla hmun hnih thum ka feh. Research hautak deuh mai a si. Hmel theihtu neih ve deuh hnuaihni cun kan focus centre ah kan hnatuan le kan sinak rak theitu an um pang theu ih, in lau phahphah. Asinan cuvek dinhmun khalah approach dan phunphun a ra suak ih, kan duh zawng kan thei phahphah ko.

Kan tum bik cu, ziangvek turning point ruangah ha SW le SS ah kan fala pawl an suah thluh hai?

Ziangvek harsatnakin ha cuvek si ding ih fial? An hrangah talsuahnak lamzin um thei mi tam

pi um nacingin ziangah an tal suak lo, ti pawl khi theih ih anmah vekin harsatnak a nei theitu fa

la tampi an cuvek turning point ih an pengsual lo nak ding ih anmah le an nu le pa, u le nau pawl

thu thatha sim ih cangan tikih ngan tel hi kan tum bik a si. Sokhlei Par cun a Nunthuleng ngan  nak hrangah background phunphunah a hai tla a si men ding. Kei aiin Sokhlei Par research risk a

ngam sang deuh lai. A thlun hman ka thlun ngam mumal lonak tiang i fehpi lo maw? E..khai….

College kai fala pawl le tlangval pawl umtudan pawl tla research kan tuah. A result hmang ih

Article ngan ka thok rero thlang.

S.S le S.W (Sex Worker) hi ziangsi a danglamnak? Cuvek hnatuanpawl an mal sinsin theinak dingah ziangvekin tanlak a theih ding?

SS pawl cu inah an um ih, kawh theih an si. An contact theinak a hnukte theih cun kawh theih fala Tahan ah khal hin an rak tam hngen hmang. SW cu a hmun ih riak lut lawlaw mi pangngai vualvo lak hman ih um nawn lo, a hmun ih zuaraw tawp pawl an si. SS pawl hnakin SW cu an rate a niam sawn nan NGO le medical Awareness lam an thei tha sawn ih, an thlun duh ah cun Security a um sawn men thei. CD thawn ti a si len. SS pawl cu remcan tikih ti lawk mai ti pawl a si ih, NGO le medical lam theih an nei tha fumfe lo sawn. Exposure an si tuk lo ruangah NGO tlain an target an si ti an thei lo. An theih hmanah mi tha te bang ih a um rero tu zoin ha vun counseling ngam ngawt ke? SW pawl cu sivai le awareness thawn ih kilkhawi ti loh runsuah an hr zet. Nun ngai tlai ih nitin 2000/3000 lawng ngah dingih hlawhawk khi an ruat paih nawn lo. Sivai le Awareness pek a tawk menko. Cuhnakin SS pawl khi approach in kilveng nung na, a sawt an kirsal thei lai. Cun vulnerable condition le area ih um lai pawl calai le thu leh hla ih kan counsel a tul nasa.

Na ngah mi fimthiamnak hi ziang hrangah a si tin na pom?

Ka kiangkap le community hrang, ka phunhnam hrang le ka ram hrang a si. Ka value dik tak cu ka phunhnam, ka community, ka ramah cutin ka cennak leilungtlun ah a um. A fate bik ihsin a sang sang tein tangkai ban si loin a sangsawn ih tangkai tum cih pawl cu a practical lo. Think Globally, Act Locally, ti a si kha.

Management hi ziangruangah, ziangvekin le zianghrangah  a thupi?

Ram pakhat hi mawtaw si bang sehla Management hi a merhkawinak Steering a si.

Zu in ruangah rit kherkher ding a si lo na ti mi hi a sullam in sim thei pei maw?

Zu hi sual a si lo. Tidai men a si. Liquid a si. Na hman dan ethics kha a dik loah cun cucu thiat sawn ding a si. In ral lo tu (passive) raltu rak si rero khal hi a bang thlak. Zu a thalo zawngih a hmangtu cu namte a tha lo zawngih a hmangtu thawn bangaw an si. Namte khal thil cannak ah hmeh tuahnakah le a tulmi thildang ti nakih hman cun a tha ih, mi dawhthah nakih hman cun a tha lo cu a si mai. Mi pakhatin mi dawhthahnakih a hman ruangah nam te hi a tha lo kan ti ding sawm? A hmangtui thinlung kha a dik lo sawn. A hmannak dingah a hmang lo ruangah a si sawn, ti’n ka hmu. Asinan keimah cun zu cu ka in cuang lo. A in lotu in hiti kan sim hin a dawnsawn a nuam deuh ka  beisei. A in pawlin an sim cun an mah tanaw aw vekin kan ngai khel ih.

Immigration thuhla ah na hmuhdan in ruah aw. Himi ruangih a cang thei mi a consequences teh ziangvek a si thei?

Geographically in ram kan timi pawl hi an than a tawp thluh deuh hai. Curuangah Chin ti mi hmin hrim hrim in cun State nei thei dingin khawi ram hmanah dinhmun a um thei lo ding. Kan neih theinak kan ram hi duhdawt hai nung na. Mai neihcia ram hmuah mi ram (Kawl ram) ti tahrat ih mi ram a si cia mi ram lamih zam hlo tivek kan tam tuk ih rawleika a thaw thei nawn lo. Ka thin a phang. Thil ti khawmnak tivekah Resource person kan nei mal tuk. A umsun pawl kan cang hnohno rero. Kan sungkua hrang hna hman tuan man lo zik ko community ah resource person dinhmun in tuanding a um. Mi thiam hmuahhmuah ti theih deuhthaw kan suak thluh ih, si,mal te te cio pekawk ih cang thei le thangso thei kha, mi malte nih kan vaivuan pi ih, kan ram  ih kan miphun hi a hmaikhua a ngaihtuah um nasa in ka thei.

Na upat mi minung hi zovek an si? Na innhnen dingih na duh lo mi minung teh zovek?

Mai mawhnak pawm thiam khawpih huaisen. Mi thleidan nei lo. Change ti mi ih prey si lo, change thawi milaw ih fit in a tuah thei ring ringtu, bulhram hmuah hnget khoh tha viau si, hi ka ngaisang. Cuvek pawl hrangah cun an pumpi lawng hi an ruahbik value a si lo ih, cuan ding mawtaw lawng khal a si cuang lo, Community Development from individual improvement le mai miphun lakah lawng Value ngaingai a um titu le Mai community ngat ih Value foundation buntu hi ka ngaisang. Mi tokhrawk hmang, thuphan per hmang, ngaisan ding ngaisang nakcang thiamlo le phungthlu lo pawl hi inhnen dingah ka duh lo.

Rualpi dingih na duh mi minung teh zovek? Rualpi dingih na hrial mi minung teh zovek an si pei?

An kiang ih ti kherkher ih um tul loih pawl theih. An rualpi hnget kan si vek ih Transparency share awk thei mi, keimai thu sia tha ka sim vek ih in sim ngam vetu. Ka serious tuk can khal ih ka kiang ih um hreh lotu.

Good Personality ti mi hi ziangvek a si? Cuvek quality nei dingin ziang a tul?

Thinlungput le anka lamih biak sawnsaih le an kiang um nuam lawng si loin an physical appearance khal a hmui hmerhmo ringring lo hmanah rim si lo le zoh mawi lo si lo sehla.

Kan miphun in kan tlaksam ti ih na ruah mi le remthat na duh mi pawl?

Thanso duhnak thinlung. A nghetmi lamzin zawhih hlawhtling tumnak lungput. A dawl rei mi nundan le Mai context le mi context thleidang ih theih thiamnak nei, Leilungtlun Pathian thu fehpi dan pawm thiam pi ban ve, ti le a dang pawl…..

Fimthiamnak maw thupi lennak? tin lo sut bang sehla?

Fimthiamnak loin lennak a um ngai ngai pei maw? Caphun fimthiamnak a si kher lo hmanah ziang fimthiamnak nak maw si tal nei loin teh a len theih peimaw, ka thei lo.

Minung pakhat hrangih thupibik hi ziang a si tin na zum?

Value. A cennak community ih a value.

Mi zovek khi mihlawhtling an si tin na ruat?

Mai thawt zawng le tuan duh zawng hna (mipi hrang tha lo si loi’ mipi hrang thil tha thlen thosi)tuan thei ih, cui hna ihsi eikhawp barkhawp le mal te tiang a tlin thei ih hmailam hrang khawruah ding thatha nei thei ve tu.

Mai Sokhlei Par in, “Saya J. Khum cu hri 6 nei tingtang a si, a ti,” an lo ti. Ziangruangah cutin a lo ti?

Tingtang pawl hi hridai panga nei ti vek pathum nei tivek an um reng reng maw si, mi pangngai a bang ve tingtang vekin hridai paruk a nei ve tinak men tla si na hen tu kawm?

Salaipawl in, ‘I love you’ hman ti riai loih fala ngah theidan method Saya J. Khum in a theih mi te kha kannih tla kan thei duh ve, in run hlawm ve seh tiah request an lo tuah. Na hlawm siang pei maw?

Amah Sokhlei Par ka ruah dahin ka thei. A hnenin sut mai uhla. Ka thluak bur sete hin a mang nawn fum fe lo….he he….

Sim duh mi na neih lai le…

Tam tuk nan, sau pang ding.

Kan lo pehtlaih duh tikah ziangtin kan lo contact thei ding?

No. 75/11, Tahan G’ Group, Kalay.
Ph. 09 47088206
mr.hand.bug@gmail.com

%d bloggers like this: