Calai Lam – Mai Sokhlei Par

Hminngai: Thawng Lian Par
Suah ni : July 17, 1975
Nu le pa : Pu Ngun Pum le Pi Ro Lian Cuai
Unau : Unau panga lakah upabik
Caphun : No.2, B.E.H.S., Kalaymyo ah phun hra tiang.
Suahnak khua: Tingo, Kalaymyo
Tui’ umnak khua : Anisakhan, Pin Oo Lwin (Maymyo)

CT: Tufangte khuitawk ah na um?

–          Tufangte cu Yangon ah ka um.

CT: Na hnatuan bikmi?

–          Anisakhan, Pin Oo Lwin ah sungtepawl thawn pangpar hmuan kan tuah. A rei hlanah ministry pakhat ah hna ka ttuan thlang ding.

CT: Ziangruangah Mai Sokhlei Par tiah hmin na nei kherkher?

–          Ca ka rak ngan tir ah ‘Mai Parte, lo le, Mai Parte (El-Bethel)’ tin ka rak hmang theu. Asinan nunthuleng ka vun ngan ih ka run thawt deuhdeuh tikah cafunghmin nei lawlaw sehla a tha ding tin ka ruat. Cutin ka hmin duhzawng ka vun ruat; a hmin hmuh men hmanih ‘Lai/Laitlang’ rim nam veuhvo thei pawl si thei sehla ka duh. Cule minu hmin keng lam khal si sehla ka ti.. ‘Rih’ tivek tla ka ruat lawk nan ka duhthu a sam thei lo. Cuisin Laitlang ih a kho mi pangparpawl ka vun ruat,  cutikah Sokhlei hi ka uar bik: lar hlerhli a sendan hin huaisennak a kengkawh, a par khal a mawi, cule, a kung pumpi ahkhin colour dangdang a rawiaw hniaihniai lo, a sen le a hring kha a si tawp. Himi hi ka uar. Colour hmin bun fukfi theih lo colour neipawl khi ka uar lo cuh.  Cun, sokhleipar cu a sannak hmun tlang par tivek lawngah a kho. Kiangkap boruak thiangfai mi lakah a nung ih zilthli thiangte hawp in a sannak hmun ihsin khawvel a thlir. Lairam ceimawitu khal a si. Zohmanin an sunsak in an tuamhlawm lo nan a tikcu te ah a par ringring thotho. Curuangah sokhlei hi ka cafunghmin dingah ka rak hrilnak a si. ‘Sokhlei’ ah ka hminngai ‘Par’ kha ka bet ih a hmaiah ka suan zet mi ‘Mai’ kha kopin ‘Mai Sokhlei Par’ tin ka rak hmannak a si.

CT: Nunthuleng ihsin theih na hlawh ih Nunthuleng ziangtik ihsin na rak ngan thok?

–          Ummm.. nunthuleng hi ka kum 16 hrawng, 1992, ihsin ka rak ngan thok.

CT: Kum ziat na si ah ca na rak siar thok? Na siar paihzawng hi ziangvek ca an si ti tla theih kan duh.

–          Kum 7 mi ka si ah Kawlca ka rak siar thok. Ka nu le ka pa hi casiar paih zet mi an rak si ih Shui Tui, Ttiizah, Moe Thauk Pan tivek hi in rak leih theu. Cuisin ka siar paihzawng ding cabu dangdang tla in rak leih theu. Ka kum a upat vivo vekin ka siar paihzawng ca khal hi a thlengaw ve vivo. Cartoon ihsin nunthuleng, cuisin mekazinpawl, cuisin ca rit deuh lam hi ka run duh vivo. A tir ah cun Kawl cabu lawnglawng hi ka rak siar nan ka dok a hung sang vivoih Mizo cabupawl tla ka run cinghri ciamco. Cuisin ka ban tawktawkin Mirang cabu cuampi ka vung pur lala. A cang thei tawkin ca phunkim ka siar: Pathian thu, thlimthluai calai, harhdamnak, tthansonak le nunthuanthu pawl. A cancan ah cun ka cangan ding mi hrang a ttul ruangih paih lo cingtei hnekaw copih ka siar mi cabu khal an um. Tui’ hnu lamih ka siar tam mi cabu cu Pathian thu lam a si.

CT: Nangmai’ bulpak hrangih na rak lei hmaisatbik mi cabu hmin in sim thei kem?

–          Sim thei ee. P. Moe Nin ih ‘Meingmah Gung-yee’ le ‘Apiu Laan-hngun’ ti mi bu hnih hi ka rak lei hmaisabik. Cunah kum 12 mi ka si.

CT: Asile Laica na rak siar thokdan teh?

–           Kum 10 mi ka si ah Laica ka rak siar thiamih cumi laiih Laittong ih ngan mi ca siar ding ka hmuh sun cu Dr. Than Bil Luai ih ‘Sibawi Umlonak ah’ le Salai Pa Sang ih ‘Thuanthu Roling’ le ‘Nunau Kuttlaih’ tipawl lawng a rak si. Hi cabupawl hi ka rak cil neknek.

Cule 1980s ah Rev. Dr. Lal Nei Kam ih a rak tawlrel mi ‘Hruaitu’ le ‘Rihli Au Aw’ ti mi mekazinpawl a ra suakih ka rak siar theu. Rihli Au Aw sungih ka rak siar dah mi Mai Menrihai ih ‘Lakkha Suah Ni Mitthli’ ti mi nunthuleng hin ka thinlung a rak khoih tukih tui ni tiang ka hngilh thei nawn lo. Keimah in nunthuleng ka run ngan tikah Mai Menrihai hi zo a si ti theih tumin ka rak zingzoi rero nan ka theingah thei lo. Asinan 2005 kum, CLF seminar Yangon ih an tuah ttum ah Salai Ram Ling Hmung in ‘Nunthuleng Ngandan’ ti mi paper a rak present. Cumi ttum ah Mai Menrihai ti mi cafunghmin hmangin ca a rak ngan dah thu tla a reltel. Ka lungawidan cuh! Ka rak uar zet mi cangantu ka vun tongngah cu ka di a riam tuk.

Hipawl si lo a dang khal ka siar ko. 1980s hrawng ihsin Phunsang tlawngtapawl ih an rak suah mi mekazinpawl tla ka hmuh sunsun cu ka hlah dah lo. Mekazin si lo a dang cabu suak mi pawl khal ka siar ko.

CT: Mirang, Kawl, Mizo le Lai Nunthuleng cabu paziat na siar suak zo?

–          Aaaa.. a tam ding. Ka rak hminsin dah ngelcel loih.. tam cu a tam nawn thlang ding.

CT: Kan Laimi cangan thiam na ti mi teh zopawl an si? Zoi’ cangandan style in a rak lo influence bik?

–          Theihthiam ol ding le siar ol dingih tluangtlam le zangkhai tei ngan thiam poh hi cangan thiam ka ti. Ka calai zin zawhnak zalam tluanah  Dr. Than Bil Luai, Rev. Dr. Lal Tin Hre, Rev. Sen Ro Sang lepawl hi an ca ka rak siar tam vekin ka nganca in rak zutmamsak  ttheutu khal an si ih an parah ka lungawi ngaingai. Anmai’ zarah tampi ka tthanso phah. Cule Dr. No Than Kap in Laittong ih ‘passive voice’ le ‘adjectives’ hmandan in rak zirh. A par khalah ka lungawi tuk.-

CT: Na cabu duhbikmi 3 in kan thei duh.

–          Bible siar loah,

1)      Gone with the Wind by Margaret Mitchell

2)      The Purpose Driven Life by Rick Warren

3)      The Tree of Life by Witness Lee

CT: Ziangtivekin ca na rak ngan thokih, khuitawkah na rak ngan ti in ruah thei kem?

–          Aw, ruah thei ee. Ca ka run siar tam vivoih cuisin mahtei vun ngan ve duhnak thinlung ka run nei. Nunthuleng le bezai hi mekazin ih ka rak ngan hlan, kum 12 mi ka rak si ihsin Kawl ttong in keimahten ka rak ngan ttheu. Ka classmate pawl hi ka ‘fan’ pawl cu an si. Cuisin 1992 kum ah Bethel Theological Seminary in ‘BTS Awkhawk’ ti mi cazual hi thla hnih vei khat (?) an rak suah ttheu. Editor cu Rev. L. Sang Hlei Khuai a si ih, a hnenah kei teh ngan ve sehla a ngah kem? tin ka rak sut. Anih in, “Ngah tuk e, na ca a tthat ding lawng a thupi, run ngan awla suahtlak asile kan rak suah ding,” tin in ti. Cumi ni ihsin thokin cangan ding lawnglawng ka ruat thlang. Mai ir-awmsuak ngan ding cun confidence ka rak nei loih cunah mekazin articles ka note mipawl sungih ka duh mimi thursuakin article pakhat ka ngan ih ka pe. Cumi cu press sut ih suak hmaisabik ka cahram a si. In suahsak duh ding ti hi ka rak beisei ngam lo lawlaw. Asinan cumi ka ngansunte a rung suah tikah ka lung a awi, ka tha a tho ngaingai.

CT: Cuisin na run ngan peh vivo dan na calai zalam tluan thuhla in sim bet vivo aw.

–          Aw.. cutin ‘BTS Awkhawk’ ah cun ka run ngan peh vivo. Asinan tawkfang cun hi cazual hi suak thei nawn loin a cawl. Cuisin 1996 hrawngah ‘Chin Nun Mawi’ mekazin a hung suak. Editor cu Dr. Than Bil Luai a si. Pu Than in cangan paihmi pakhat ka si ti a theih tikah cahram in dil ttheu. Cutin ‘Chin Nun Mawi’ mekazin ah ka run ngan vivo lala. Hi mekazin hi ka cafung tahhriamnak hmun tlukah a hung cang.

Cule kum 2000 hrawngah khan ‘Senhri Mekazin’ a hung suak ih cunah ka run ngan lala. Cuisin 2007 kum ah Vankau Arsi mekazin Editor Salai Nhgepi in in run contact ih cuisin thokin tu tiang Vankau Arsi ah regular deuhthawin ka run ngan. Himi karlak khalah mekazin suak mi dangdang a um phahphahih cahram in dil mi hmuah ah cun a cang thei tawkin ka rak ngan ttentto ttheu.

CT: Na theihbancin ah Falam tong in Nunthuleng paziat kan nei?

–          A tam lem lo ding.. ka thei thluh lo nan. Kutzung khiah theih hrawnghrang a si ding ka zum.

 

CT: Tu ah nunthuleng paziat na ngan suak zo?

–          Aaa..cumi cu a cekci cun ka thei lo hokhaw… nan.. 70 hrawng cu a si zo ding ka zum.

CT: Kan Lai cafangkom ah buainak na tawng maw?

–          Tong lem lo. Ziangah ti le kei cun ka ngandan danin editor hnenah ka kuat ih editorpawl in anmah le ngaidan cio in an rak remtthasal theu.

 

CT: A tlangpithu in Nunthuleng pakhat ngansuak dingah ziangtluk na rei theu?

–          Ziangtluk a rei ti’ vun rel fukfi cu a har zet. Pakhat le pakhat hi a bangaw lo cuh. Materials le facts kim tei ka neih cia ttheptthep can ah cun ni khat khalah ka ttheh thei ko. Asinan theih bet ttul mi tivek a um can ah cun a rei ttheu.

CT: Nunthuleng na nganmi pawl khi, research na tuah theu maw?

–          Aw, a tamsawn cu research tuah mi lawnglawng an si. Ca ka ngan tin ten mipi hnenah wrong information pe ngah pang lo dingin a cang thei tawkin ka ralring ringring. Calai lakah nunthuleng hin casiartu hi a hliahkhuh (influence) theibik ti a si tikah ka casiartu mipi hnenah lungput dik lo, ruahnak ttha lo le cindan tha lo thlaici tuh ngah pang ding hi ka ttih tuk. Curuangah ca ka ngan ding tikah a cang thei tawpin research ka tuah fekfek ta ttheu.

CT: What makes you, and what force you to write Nunthuleng?

–          A tlangpithu in, ka rak theih dah lo mi thu pakhat ka vun theih tikah midang tla hlawm/theihter ve ka duh ttheu.

–          Cule kiangkapih thilcang mi remcang lo zetzet ka hmuh tikah tla hin ca ngan dingin in motivate ttheu. Midang ih tonteh mi ihsin fim kan zir thei cuh.

–          Cun, mai tuar/ton dah lo mi thil ah theithiamnak neih hi a har ngaingai. Cutikah pakhat le pakhat hmuhsualawk mai khal a olte. Pakhat le pakhat kan theihthiamawk thei sung cu ngaidamawk khal a rak ol cingcing. Curuangah mi pakhat khat ih tuarnak kha midang hnenah sim tahratin theihthiamter ka duh. A tawizawngin kan rel a si le, nunthuleng in ngansuaktertu cu seherhnak, zirhduhnak le duhsaknak lungthinpawl hi an si.

CT: Nunthuleng na ngan zikah ziangvek timtuahawknak na nei theu?

–  A hmaisabikah mipi hnenih pek ka duh mi ‘message’ kha ziangbik a si ti theihfiang ka tum.

Cumi theifiang hmaisa loih ka ngan le ka pek duh mi message kha casiartu in a rak congah lo thei.

–          Cangantu cu ‘Thutthentu’ (Judge) tla kan si. Curuangah ka character pawl kha dik zetih judge tuahsak dingin a cang thei tawpin ka ralring.

Dik zetih thuthen thei ding cun Bible based a ttul. Pathian in ‘sual’ a ti mi kha kei in ‘a sual lo’ ka ti thei lo. Thlarau Thianghlim bomnak thawi Bible siar tam lo cun thudik (the truth) hi theih a theih ngaingai lo tin ka zum.

–          Character pawlih an ton mi harsatnak hrangah a cang thei tawpin ‘suahnak sangka’ (way out) onsak thei ka zuam. Sim duh mi cu, casiartu in cumi an siar tikah ‘khimi ruangah himi a tong, khavek rak ti lo sehla cu hivek a rak tong lo ding nan’ tivekin, pakhat khat hmuhsuahter thei ka tum. Himi zawnah malte sim bet ka duh mi cu, Pathian theilotu leitlun canganthiam hminthang hrekkhat hi life thawn pehparawin an rak buai, nunnak ih  san theih an zuam, an hawl, asinan hmungah thei loin an rak beidong. Kannih Pathian fatepawl hrangah cun cumi thu ah zianghman buai ding a um lo. Harsatnak kan ton ah siseh, hlawhtlinnak kan co ah si seh, a zaten Pathian sunlawinak hrangah a si. Zianghman buai ding a um lo. Pathian fate kan rak si hi kan vanttha tuk.

 

CT: Na nunthuleng sungih character pawlih sunglam cangvaihdan na ngandan hi a thuk thei tuk. Ziangruangah hivekin na ngan thei?

–          In faknak parah ka lungawi. A phunphun cu a um thei nan, keimai ruahdan ah, kei cu nunthuleng ka ngan tikah a thuanthu (plot) hnakin characterpawl ih feeling kha thupisawn ah ka ret. Ziangah ti le tuahnak (action) cu ruahnak (thought) ih rah suak mi a si. Tuahnak ih bulhram cu ruahnak a si kan ti pei cu. Curuangah kan tuah mi ih a hrampi sawn kha hailang thei sehla ka duh. Mi tampi cun thil pakhat an tuah mi hi ziangruangah an tuah ti ‘a san’ hi an thei ttheu lo. Thutthimnakah misoiselhmang le mimualphohhmang pawl hi a tlangpithu in sunglamah tlaksamnak thup neitu an si ttheu. Confidence neilo, insecure person kan ti pei cu. Cu pai’ confidence tlaksamnak zawn a theifiangtu cun midang hnakin cu pa cu a dawh theisawn lawng si loin, confidence nei minung pakhat ih a cansal theinak dingah bomdan a theideuh cingcing ding. Ca ka ngan tikah tumtahnak ka neih mi cu, ka ca siartu in ka ngan mi acangtu (character) ih feeling kha theihthiampi thei dingin a si. Ka characterpawl hin a tak nunram ih a um ngaingai mipawl ih ai a awh thei ding hi ka duhthusam a si.

Thuanthu phuah cu a ol men thei; asinan mi pakhat ih feeling (amah ih a theih mi feeling siseh amah rori hmanin a theihawklo mi feeling siseh) diktak ih va theihsak le amah vek ciahih tuarpi thei ding cu thil ol a si hrimhrim lo. Sensitive zet mi si a ttul. Mi pakhat in a thuanthu in sim ti bang sehla, a thuanthu fehdan vekih ngan zuahzo men cu a har lemlo ding. Sihmansehla a tuarnak ngaingai: ziangtin a feel, ziangruangah cutin a feel ti mi vun theihsak ding cu a har tuk. Lenglamih a cang mi ngan cu a ol nan sunglamih thil cang a thupaw mi vun phorhsuak thei ding cun nasa zetih lungthin pek a ttul. A cangtui’ dinhmun ah a cang theibikih din ngah thei ding hi a thupi tuk.

CT: Asile cuvekih mi pakhat ih sunglam tuarnak (inner feeling) thei thei dingin ziang a tul?

–          Keimai hrangah cun:-

1)      Pathian ih duhdawtnak cotu si hmaisat a ttul. Culawngah Krih lungput kan nei thei dingih midang kha thinlung tak ten kan duhdawt ve thei ding. Mi ih feeling theih kan zuam hlanah amah kha kan duhdawt hmaisat a ttul. Culocun thinlung pe ih mi thuhla ruah rero hi thil paihum a si lemlo.

2)      Ca kan siar tikah simaw, mi’ thurel mi kan ngai tikah simaw, subjective mind thawi siar/ngai lo ding. Subjective minded pawl cun ziangtlukin cabu an siar tam ih mi’ thurel an ngai tam a si hmanah theih bet mi le hmuh bet mi (or) ruahnak thar a ngah har ttheu. Mi pakhat ih a lung sung thukbiknak hmunih feeling thei thei dingin Thlarau Thianghlim bomnak khal a ttul rori. Ziangahtile Thlarau cu a fim. Cun, Pathian Ttongkam thawi kan thunkhahawk ringring khal a ttul. Hebru 4:12 ah Pathian Ttongkam ih huham neihzia kan hmu thei: “… milai thinlung ih duhnak le ruahnak tla a thei thluh a si,” a ti.

3)      A tangdor mi thinlung neih a ttul. Mitangdorpawl lo cun mi thurel hi an ngai paih thei lo. Mi in an feeling in sim tikah lunglutzet le thinlung pe ih kan ngaisak thei lawngah an tuarnak muril kha kan kaingah thei a si.

CT: Nunthuleng ih hmuar neihzia na simfiang daan?

–          ‘Art for Art’s Sake’ ruahdan neitupawl cun zirh tum mi nei nunthuleng hi an ngaihlo zet. Nunthuleng ih hmuitin mi cu entertainment pek ding a si ti’n an ruat. Entertainment pek suah hi nunthuleng ih tumtah mi thupibik ah kan ret a si ahcun nunthuleng ih hmuar cu minung a hlimternak hi a si kan ti thei.

–          Asinan kei cun, Bernard Shaw ih ttongdan takah, mipipawl nom/hlimnak pe ding lawng cun ca ka ngan lo tiah ka ruataw. Clayton Hamilton khalin, “Nunthuleng cu fialnak tello, thudik hmuhsuahternak in mi a zirh,” a rak ti. –ism pakhat lawngah ka tthumaw lo kan ti pei cu. Curuangah nunthulengih hmuar cu, Pearl S. Buck ih ttong mi bangin, minung umtudan  phunphun kan theihtheinak  hrangih tarlangnak a si ih cumi cu a hmuarneihnak thupibik  khalah ka ruat.

–          Nunthuleng cun fungfek thawi nunsim loin mahte thuruahcatnak le mai’ palung ngat in casiartui’ lungput le ruahdan kha a thlengter thei.

CT: Cangantu pakhat si dingah ziangvek harsatnak na rak tawng ve?

–          A tampi. Ka rel cawk lo ding ruangah malte lawngin ka rel mai ding. A pakhatnak cu nunthuleng ka rak ngan thok laiah mi tampi’n in rak do. Kristian pakhat hrangah hivek nunthuleng ngan hi a ttha lo, a mawi lo, thlarau lam tlakniamnak a si tin in ti. A pahnihnak, nu le pa tampi in an fale kha nunthuleng siar an siang lo; sualraldan zirhtu a si an ti. An falepawl in le ka ca hi an siar paihzawng a rak si ngelcel fawnih cutikah kei cu nu le pa hrekkhatih ‘ral’ ah ka rung cang. A pathumnak, cangantu cun ca tampi a siar a ttul tikah duh vekin cabu ka lei thei lo. Cule kei cu research tuah fekfek duh pawl ka si tikah duh vekin ka veivak in khual ka tlawng thei lo.

CT: Nunthuleng ngan hi zir/zirhawk a theih lo titu um bang sehla ziangtin na rel ding?

–          Zir/zirhawk a theihnak zawn le a theihlonak zawn a um. Asinan talent a nei lo mi cu ziangtlukin zir/zirh rero khal sehla a ngah cuang lo .. men thei.

CT: Calai seminar hi ziang tin na ruat?

–          A ttul rori mi a si. Amahlawngte a hmandan thiam tum vivo sehla cu a ttha sinsin ding.

CT: Kawl pawl ih, sarpyay haw-piau-puai tvk hi neih kan cu na tive lo maw?

–          ‘Kan cu ve’ ti lamlam; kan tlai tuk zo lam lo maw!

CT: Literature, literacy le literary ih danglamnak in sim thei kem?

–          Literacy cu calai a um theinak dingih karbak thupibik a si ih, Literature cu literacy parih a kai zotu in a ngan/a siar ding mi a si. Literary hi cu a sullam khal ‘calai thawn a pehparaw mi/calai lam’ tinak a si koih buai ding a um lem lo tin ka ruat.

CT: Leitlun in pure literature tiih an ruahmi ziangvek a si?

–          A tlangpithu in biazai, lemcan (drama) le nunthuleng ti mi pathum hi an si in ka thei. Cumi hmanah a duh uluk deuhpawl cun zirh tum mi nei lo pawl khi ‘pure literature’ ah an ret deuh. (Thudangah, ‘Pure Literature’ ti mi hi Klirlungz pawlin ‘Calai Tthiahvar’ tin an phuah ih ka lungkim nasa.)

CT: Nunthuleng na rak nganmi “Vapual Luaithli” kha zuknung ah ziangtin nan rak tuah ti thu kha kim deuhin in ruah thei kem? A dang teh video in tuah na tum vivo maw?

– Ruah thei tuk ee. ‘Vapual Luaithli’ kha nunthuleng ih ka rak ngan mi a si lo. Lairawn Zirsang Pawlkom (LZP) in video zuk dingin thurelnak an rak nei ih a thuanthu ngantu dingah keimah in rak hril ruangah ka rak ngan mi a si.

– Video an zuk tikah fund an nei tuk lo. Curuangah khami hrangih ttuanvo neitu le a cangtupawl kha anmahtei todelhaw thluh dingin an rel; mah le suncaw an fun, mah le thil ttul mi mahte tumawk. Cuti rori’n an rak zuk khawsuak. Video editing tuahnak hrang rori khalah sumpai duh vekin an hmang thei lo. Ai.. volunteer taktak an si ko! Ka upat hai tuk. Kan beiseinak hnakih sangin khai video kha mipi in an rak duh ih a lungawium tuk.

–   Video dang zuk khal anmah cun an duh ringring ko. Lemcan lam talent dong mino khal tampi an um. Asinan, lalain, sumpai a um lo! Ram/miphun pakhat a tthanso theinak dingah ‘Art’ khal hi thildangpawl thawi tthimah a thupitdan a rulrau ce lo ti theithiamih hmubantu milian kan neih tikah cun kannih khalin Lai zuknung zoh ding tampi kan run nei thei leh ding.

CT: Thangthar nonawn calai ngainapawl hnenah cah duh na nei pang maw?

–          Aw, malte cah ka duh: cangantu pakhat si a duhtu cun ca tampi’n a siar a ttul; mi in ziangvekin ca an ngan ti mi hi zir rero ding, cule ngan a duh mi thu kha raltha zetin ngansuak sehla, cule beidong mai loin ziktluak zetin ngan vivo, ngan rero seh ti mi hi ka cah duh. Cangantu hlawhtling pakhat si ding cun taimaknak, tumruhnak, zuamnak, tuarfeinak, thinsaunak le pumpeknak lungthin neih a ttul. Klirlungz pawlih ttongkam hi ka duh tuk: Art cu atcilh ding!

CT: Nunthuleng ngan a zir rerotupawl hnenah ziang mi ruahnak pek na duh?

–          Andre Mourois ih ngan mi ‘The Art of Writing’ ti mi cabu sirhsan in ruahnak ka hlawm duh. Nunthuleng a ngan duhtu cun:

1)      Ttongfang (word) le ttongkauseh pawl thei tam dingin zuam ding. Cule cui ttongfangpawl cu grammar dik zetih nganthiam dingin zir ding.

2)      A ttulnak zawnah a ttul mi ttongfang kha ti cutco rori’h hmang thei dingin zir ding.

3)      Biazai le nunthuleng a tam theibik in siar ding. Leitlun ih nunthuleng hminthangpawl kha siar rero sehla cui nunthuleng an rak ngandan kha amahten a run kaingah thei ding.

4)      Uar mi cangantu pakhat khatih style cawn ngah pang ding kha phang hlah seh. A rak cawng pang a si hmanah ca a run ngan tam deuhdeuh tikah amai style ten a feh leh thotho ding. A thupi mi cu a thiampawl ih ngandan kha zirzawng phahin mai style neih thei zuam ding hi a si.

5)      Ttongkhun zetzet le thuk tuktuk ttongfang hman uar hnakin, a tamsawn ih theihthiam olsam ding ttongfang zangkhai hmangih tluangtlam tei ngan hi a tthasawn ringring, ti a si.

6)      Ngan ding thu a ra suak mi kha khek loin ngan lohli sehla a ttha. Culocun ngan khawsuak ngaingai ding hi a har ttheu. A famkimlo ti thei cia khal sehla, vun ngansuah hnuhnu cun a bet ding le a rem ding pawl cu amahten a ra suak leh vivo mai.

7)      Life experience nei loin Art diktak sersuah a theih lo ti kha cingkeng phahin suangtuahnak khawvel lawnglawngah tlangleng loten a tak nunram khawvel ah tla tlanlen phah ding.

CT: Nunthuleng hizat na rak ngahn zo si khaw, hlawh man teh na rak ngah dah maw?

–          Hlawh man!! Kan Chin calai khawvel ah cangantu in cangan man a ngah ti a um dah mawsi? Nanmah lawnglawngin in sut ih ka lo sut ve duh; CT teh ziang nan bang? Ni tin ten thuthar nan suah thei ringring mi zoh hin nihlawh hlo koih thungaithlakih buaipitu nan um ti cu a fiang mai. Ka thusuhnak cu, CT ttuanvo latu hin hlawh man a nei maw???

CT: Tu Editor hnatuan lam lo sut lala sehla;  Editor ttha pakhat si dingah ziangvek quality neih a tul? Cule Editor hi ziangtlukin a thupi?

– Thusuhnak ttha tuk a si! Ziangah ti le calai tthangso dingah editor ttha neih hi a thupi tuk lawmmam. Editor ti mi cu ‘proof reading’ tuahtu a si lo. Proof Reading ti mi cu editor ih remfel cia thluh mi, press ih sut (or) computer ih ta print out zo mi, kha type sual mi remtthatu khi a si ih, Editor ti mi cu cahran ra thleng mipawl Editing tuahtu (Edit-tu) tinak a si.

Editor pakhat si ding cun a hmaisabikah casiar tam mi a si a ttul. Editor cun calai thuhla hi a phunphun ih a theih a ttul rori. Amai’ tuizawng le ttha tizawng a si lem lo mi khal a theih ve thluh a ttul. Ca siar na lo editor cun ziangtikhmanah ‘Good Editor’ ti a hlawh thei dah lo ding! Reltlak ttuansuah mi khal a nei thei dah fawn lo ding! Editor hnattuan cu hna khunghar ngaingai le uluk ttul zet thil a si tikah calai misa taktak hrang loah cun thil ticilo zet a si.

Editor cun a hnenih ra thleng cahran (manuscripts) pohpoh a rak siarsak thluh a ttul lawng si loin ca ttha (suahtlak mi) khal a hril thiam a ttul. Ziangvek hi ‘ca ttha’ a si ti thleidang thiam ding cun ca siar tam mi a si a ttul lala! Cule a hril mi cahranpawl kha a bibohnak tete le rualremlonak tete pawl rak culmamsak theitu a si a ttul fawn. ‘Culmamsak’ kan ti tikah, original cangantui’ style (flow & euphony) hmuah hlo ttheh koih rak remsak cu a ngah lo lala. Editor ttha cun amai’ hmuithlam langter riai loten mi cahran kha a remmawisak thiam ttheu.

Editor ttha cun cafung thar (cangantu thar) tampi a sersuak ttheu fawn. Mi zo khal, ca kan ngan thok laiah cun kan cahram hi, kanmah lala khalih kan hawmthawh bangin, tlaksamnak nei hniaihniai a rak si ttheu. Cumi cu editor ttha cun cui cahranpawl cu thinsauten a rak remmawisak lawng si loin, cangan thar tetepawl kha beidong lo dingin tha a pe, a zirh, tidan ding lamzin a kawhhmuh ih a kaihruai fawn. Cutikah ca ngan tir pawl kha phurnak le zuam sin duhnak thinlung a pe a si. Himi zawnah cun Dr. Than Bil Luai hi ka fak ngaingai; ‘Chin Nun Mawi’ mekazin ih Editor a rak ttuan lai kha ca ka rak ngan thok laihrawng a si ih keimah le keimah hi ka hawmthawhaw thei tuk. Ka cangan mi hi mi siartlak a si ding ka zum thei dah lo. Asinan Pu Than hin mekazin a suahzik tinten cahram dilnak ca in kuat, cule mi tla a run cah ttheu. Cutikah amah hmaisongah tum lopin le hawmthawhaw cingten ca ka run ngan vivo phah. Tui ni tiangih ca ka ngan thei hi khami laiih Pu Than ih thapeknak, sunsak thiamnak le thinsau tei in rak kaihhruai paihnak ruangah a si ih hitawk ihsin a hnenah lungawithu ka sim a si.

Editor ttha neitu miphun cu an calai khal a tthangso ol ding ka ti duh. “Miphun ih hnuk cu Calai” ti a si ahcun cui ‘miphun ih hnukhri’ kaitu cu Editor a si. Cangantupawl hrangah cun ‘Editor ttha’ cu an ngancapawl mawitei’ hung parsuak thei dingih fingkhawitu le somdawltu hmuankiltu ttha (Good Gardener) vek a si. Aa.. a sau tuk pang ding, hizat hin ka duhtawk hrih mai ding.

CT: Nunthuleng ngan tikih na harsatnak bik pawl?

–          Tampi a um. A pakhatnak cu Laitong ka thei mal tuk. Ka rak pitlinnak hmunpawl  hi Mizo le Kawl ttong hman tamnak hmun a rak si tikah kan Laitong thiamnak lamah tampi ka tlaksam phah. Ka nu le ka pa hi Laitong hmang fekfekpawl an rak si ruangah hizat hi ka thiam lam! Ca ka run ngan ngaingai tikah Laittong ka rak thiam lozia ka run hmusuakaw ih cuisin a thiampawl hnenah ka zir ciamco. Lai ttongkhun, Lai ttongtthim le Lai hla pawl tla ka zir bet rero.

–          Ka harsatnak a pahnihnak cu, Lai nunthuleng siar ding kan rak nei mal tukih hman cia mi ttongfang in a daih thei lo. A um cia mi rin ding a mal tinak. Ttong thar hawl vivo le phuah bet vivo a ttul. Ahleicein adjectives le adverbs hman a ttul can ahkhin ka buai ringring; ca mawitertu cu khatei pahnih kha an si fawn cuh! Ttongfang fang khatte ka polsuah thei lo ruangih zianghman ngansuak thei loih ka to cuahco can a tampi.

–          A pathumnak, ngan duh mi hmuahhmuah in ngan a ngah lo mi hi ka beidong. Thutthimnak ah, nikum ah khan Kalaymyo kiangkapih Sex Worker pawl kha research tuahnak ka rak nei; vei tampi ka tong, thu ka sut, ka leng hai. Asinan vun ngansuah ngaingai ka tum tikah ngan a remcang lo mi thu tampi a rak um. Kei cun a si mi kha a sidan vek cinci’n ngan ka duh tikah a harzet. Sex worker pawlih life (an tonteh mi harsatnak, nomnak, challenge le feeling) ka theih mipawl ka theihzat in kimcangten ka ngansuak lo (mipi ka theihter lo) a si ahcun an parah ttuanvo hlensuak lo ah ka ruataw dingih ka thin a nuam thei dah lo ding. Curuangah tui ni tiang an thuhla zianghman ka ngansuak thei hrih lo.

CT: Nunthuleng tla na let ttheu tin kan thei. Paziat na let zo? Na cafunghmin teh ziang a si? Ziang ttong ihsin na let ttheu?

–          Aw.. ka let phahphah hokhaw. Paziat ka let zo ti le cu.. pahra kiangkap hrawng a si thlang ding ka zum. Nunthuleng ka leh tikah ‘Chinland Rose’ ti mi cafunghmin ka hmang ttheu. Mirang le Kawl ttong ihsin ka let tambik.

CT: Mirang etc. tong dang lehlin tikah kan Lai tong in a daih lo an ti theu…a daihlo ngai maw, a lettu ih thiamlo sawn ha?

–          Ummm… a daih lo ngai khal a si thei; Laittong thiam tawk lo ruang khalah a si thei thotho.

Laittong ka thiam thluh lo tikah kei ih hrangah cun a daih lo lawlaw si ko. Thutthimnakah, ‘Sherlock Holmes’ kha ka rak let tum dahih, ka vun thok cu kan neih lo mi ttongfang a tam tuk lawmmamih beidongin ka tthulhsal. Detective hi ziangtin ka let pei? Cuvek lam lo khal a tampi: ‘smile’ le ‘laugh’ hi kan ttong in ka hmang danglam thiam lo. Cule wonder, surprise, amaze, stun le astonish tivek tla hi ka buaipi. (A cekci ih leh ding tinak cu a si lo nan.) Ai.. vun rel ding cun a tam tuk.. ka theih mi hnakin ka theih lo mi hi a tam luarkai tuk lawmmamih!!

CT: Nunthuleng siar siang lo nu le pa pawl hi ziangtin na ruat?

–          Zo khalin duhhril theinak kan nei cio. Curuangah an duhhrilnak thuhla ah ruahdan ding hranpa ka nei lo. Asinan kan duhhril mi hi theihnak le thiamnak tlaksam ruangah a si pangah cun a poi zet ding. Kiangkap miphun tthangsopawl in nunthuleng an siar, an ngan, phunsangtlawng ah doctorate degree ngahnak tiangah an hmang. Nunthuleng ngan thiampawl cu rampi huap sunloihnak an pe. Cumi lailakih nunthuleng cu thil ttha lo vekih a ruattu cun amah ah puhmawh felfai a nei ko lo ding maw ka ti men. Amahlawngte theihlonak ruangih nunthuleng siar duhlotu an um pangah cun an tisual ka ti duh.

Phun dang deuhin vun rel tum sehla; sihlum khi a phunphun a um. A kha mi sihlum cu ei/dolh a har laiah cithlum tuam sihlum cu ei/dolh a nuam. Nunsimnak hi kan damnak hrangih kan ei ttheu mi sihlum thawn vun tthim sehla: Fungfek thawi nunsimawknak khi ‘a kha mi sihlum’ vek a si ti a theih ding a si ahcun nunthuleng ih nunsimdan cu cithlum tuam sihlum vek a si ti a theih ding. Curuangah nunthuleng siar a sianglotu nu le pa pawl cu a tthatdan bangaw ciocioah a kha mi sihlum lawng khi ngaisang ih cithlum tuam sihlum cu a ngaineptu pawl an si tin ka ruat.

CT: Nunthuleng lawnglawng kan lo sut, Bezai na ngan tampi an lo ti?

–          Aw.. ‘tampi’ cu a si lo nan bezai tla ka ngan phah ko..  nunthuleng hnakin ka ngan tam lo men. Taktakah cun nunthuleng hnakin bezai hi ka rak ngaina hmaisasawn; ngan khal ka rak ngan hmaisa. Bezai le nunthuleng cu faphir vek an si ih tthenhrang a theih lo. Bezai a ngainatu cun nunthuleng khal a ngaina ih, nunthuleng ngainatu cun bezai khal a ngaina theu.

CT: Nunthuleng le biazai thupitnak cuaithlai bang sehla khuilam ah na buuk rit ter ding?

–          Ka hrangah cun nunthuleng le biazai cu hnattuandan bangaw lo thil thupi pahnih an si tin ka hmu. Curuangah kei ih cuai hman mi ah cun an khingrihdan a bangaw ko.

CT: Ziangruangah Biazai hnakin Nunthuleng na ngan tam sawn?

–          Biazai (Poetry) cu, ka hrangah, a ramri a bi tuk. Bezai ngan tikah ttongfang hleifuan um riai loin a ramri sungih khumluh a ttul. Asinan nunthuleng cu biazai hnakin a ram a kau lawng si loin a zalen fawn. Curuangah bezai hnakin nunthuleng ka ngan tamsawnnak san a si thei.

CT: Tu Biazai ih thupitnak na simfiang daan khal kan thei duh bet?

–          Biazai cu ttong thlum-ttong al phunphun thawn thinlung sungih kan pai mi thuhla kha a rualrem le mawi theibikih remkhawm mi calai phun khat a si. Matthew Arnold in, “Biazai cu a mawi theibik, cinken olbik le hmual neikau zet dingih thureldan a si ih, cucu a thupitnak khal a si,” tiah Essays in Criticism sungih a rak rel mi khi ka pompi ve.

–          Bezai ih thupitnak hi kei cun ka simfiang thei ka zum lo. Curuangah Palestinian national bezaipu Mahmoud Darwish ih ttongkam hi ka run sang duak lala mai:

Poem cannot establish a state,

but they can establish metaphorical homeland in the minds of the people.

CT: Biazai ah ziangtivek lam na ngainaa hleice?

–          Ummm.. ‘ziangtivek lam’ ti cu! Kan theih cio vekin bezai hin mawinak phun thum a nei ih: a duhsan/a thufun ih mawinak, a awkhiah (rhythm) ih mawinak le a ttongfang ih mawinak ti in. Cumi pawl lakah mawi ka ti mi pakhat khat a nei mi bezai hi ka duh ttheu. A bezai phun lamin in sut a si ahcun, phung nei caang (bound verse) a si maw caang zalen (free verse) a si ti lam hnakin ka lung tongngahtu bezai hi ka duh si ko. A thufun lam hi cu.. ka feeling a danglamdan izirin a danglam ve vivoih…

CT: Kan Laimi biazai nganthiambik na ti ve mi 3 in?

–          Ngeee.. ‘mi pathum’ lawng tivek.. .! Ka uar mi kan Laimi bezaipi/pu an tam tuk si.

CT: “Hnah Ro Paltu” tiih na nganmi kan rak hmu, Klirlungz pawl thawn ziangtluk nan thei aw…tam deuh in in ruah thei kem?

–          Haaa.. cu lamlam! Ruahpi ruah lopin a sur ti bangih!! Ka lo ruah thei ko ee..

Nikum 2010 ahkhan Tahan ka va tlawng. Cunah Klirlungz pawlin in ra tongih cuisin kan theiaw thok. Taktakah cun kan tonawk hlan ihsin an calai kutsuakpawl hi ka rak uar cia hrimhrim. Kan vun tongawkhawm cu calai thu kan titi ciamcoih kan ttong a thawt tuknakah banzai khal relthiam nawn lo’n 2 AM tiang kan to ko lo maw! Annih hi calai lawngah si loin music lam khalah talent nei ngaingai mi an si. Vanthat ah ka va tlawn lai kha ‘Duhnak Tiamthu’ ti mi hla khum dingih an buaipi vutvo lai can a rak si kherkherih recording ah tla ka va thlun ve hnohno theu. Cunah music lamih an tawkzia khal a tak rori’n ka vung hmu ngah famteh.

Kan tonawk hmaisabikih a hmai zarh ah ‘Tlacop bezai’ phuahkhawm dingin kan tongawkhawm lala. An zaten mi pariat hrawng an si. ‘Tlacop bezai’ ti mi hi cabu lawngah ka rak siar dah ih a ngaingaiin ka vun tong cu manhla ka ti tuk. Klirlungz pawlih calai thuhla an theihzia, bezai thiamzia le misazia ka mit rori’n ka vun hmu cu ka tha a thoin ka uangaw ngaingai. Kan Chin calai hrangah rinsantlak le suanvawrtlak mino an um ti ka theih hin kan calai hmaikhua hrangah ka hna a ngam hlunhlo.

Pakhat le pakhat rak sawmkhawmaw tahratih in ra ton ruangah Klirlungz pawl parah ka lungawithu hitawk ihsin ka hun sim duh. Anmai zarah calai parih ka rak beidonnak pawl kha tharthawh in a umsal ih anmah thawi kan tonawk hnuah nunthuleng ziangmawzat tla ka run ngansuak thei. Cule calai thawn pehparawin ka mit vangtertu khal an si. Anmah thawi tongaw dingih khua in rak khansaktu Pathian hnenah vei tampi lungawithu ka sim zo.

CT: ‘Tlacop bezai’ na ti mi hi kan rak theih dah mi a si lem loih sau deuhin in simfiang thei pei maw? Cule nan bezai phuah mi mallai tla in hlawm thei le kan lungawi zet ding.

–          Aw.. tlacop bezai ti mi cu zianghman ruah cia mi um lo, a hmun thlen hnu lawngah pakhat in tlar hnih-khat a hun phuah ih cumi ih a hman mi ‘awttelh’ (rhyme) kha la in a sangsang tei phuah bet vivo mi khi a si. Kawl calai thuanthu ah cun Phu-tudaw U Min le Luu U Min tei pahnih hi tlacop bezai phuah thiam hminthang an si.

Klirlungz pawl thawi kan rak phuah mi tlacop bezai hrekkhatpawl cu groupmail ah kan rak thlah zo ruangah cutawkih kan rak telh lo mipawl hi kan theihfiang theinak hrangah (zohtthim dingah) ka run tarlang ding.

Zan khua a hung sim vivoih kan zaten kan ih a hmu thluh; cutikah pakhat in, “Ee.. kan ih a hmu thluh em mai.. bezai tthittha khal kan phuah khawsuak thei nawn zik lo. Tonawk sun pamhmaium, hnek cop bezai tal phuah kei uh,” tin a run ti. Cutikah pakhat in a paih nawn lo tuk ruangah,

“Ka mit a fe” tin a hun ti.

Cucun midang pawlin himi ih ‘fe’ timi kha a awttelh ah hmansak tahratin a sangsang ten an run phuah bet vivo..

“Ka tha a ze

Ka lung a he

A hnet in ka hne,” tin.

Cumi ttheh cun S. Kei Uk kha a ihhmut tuar loah tohkham sau ah rizai sin in a it. Cumi cu zoh in a dang pakhat in:

“Ka lungthin merem keng ti in

Ukte in rizai a sin

A rel leuhleuh aw ‘tin’,” tin bezai a hun phuah. Cutikah a dangpawl in hitawkih ‘in’ ti mi awttelh kha hmangin an run phuah bet ciamco:

“Um nahrat lo awttelh kan fin

Ka lu sung tiang a hnin

Fimharh hnailo pin

Anka mawi hnailo ka vun cin,” tiah. Himi laitakah Kianghrol kha Way Lay lakphak dawr ah bawlung sit zoh dingin Joe kha a sawm ih an suak. Cumi zoh in pakhat in bezai kharnak a vun tuah:

“Kianghrol a feh cak hngin,” tin.

Kianghrol le Joe an suak tum kha kan zaten kan dawn. Asinan an pahnih cu an suak thotho; sangka an thlen zawngah pakhat in an dungthlunin bezai a vun phuahsan:

“Zomaw tei pahnih an tlan

Kan kaitaang rero nan,” tiah. Hitawkih ‘tlan’ ti mi awttelh kha thlun in midang khalin an run bet vualvo:

“An thinlung ah Chelsea le Inter Milan

Kanmah lawng in tan

Wai Lay lam an pan

‘Mangttha’ in ti san,” tin coplecilh in an hun phuah.

Kan ttheh zawngah kan phuah zo mi bezaipawl groupmail ih kuattu dingah Simon Lakto kha ttuanvo an pe. An fialdan cu:

“Lakto, bezai na heihnak ah heih

Na duh le Rihli ah, na duh le Buannel ah

A duh le zawng ah suak seh

A duh le ngau ah suak seh

Ziang le ziang simaw kan peh

Thungaithlak ah kan neih,” an ti!

Himi lo a dang tampi tla a um lai nan a sau tuk ding ruangah hizat lawng hin ka duhtawk hrih mai ding. Hizat cun ‘Tlacop bezai’ ih umzia khal kan theihfiang thei ka beisei.

CT: Klirlungz pawl thawn calai lamah ziangvek cangvaihnak nan rak nei?

–          Cangvaihnak.. ti sehla, Tahan ka um sungah khan an cabu ‘Biazai Rianram’ release-nak an nei ih kei tla ‘Biazai Rianram Ka Hmuhdan’ ti mi thulu thawn thu in simter. Cule Valentines’ Day ah anmai hohanak in ‘My Life, My Writing’ ti mi thulu hmangin calai thuhla hlawm dingin in rak sawm. Cuttheh le March ni 21 ni ah LZP hohanak in ‘World Poetry Day’ tla nuam zetin kan rak hmang khawm.

CT: Klirlungz pawlin na hrangah bezai an rak phuah ti thawm kan rak thei. Fing khat hrawngin in hlawm siang kem?

–          Aw, hlawm siang tuk e. Groupmail ih rak tel lo mi JC Kip Ling ih in phuahsak mi bezai hi ka lo hlawm ding maw:

Khuaiseng Far

Nunnak thaap in midang hrangah a zup,
Nun thu le hla zir ah a hmai a dup;
Zapum tual ah a hualvan cu a buan,
A baak lo mi zawnruah leiba a kuan.

Kamseh fualfo’n thih tham hriamhma a tuar,
Dekcok tong rotthu zonzai a hmul a buar;
A nitin bu sungih dodup hnaikhuar,
Alti fim ah thlor in man lo’n a zuar.

Maurua bang a tuaisal lo hmanah hin,
Mitthli va ih a kholhfai mi a hmin;
Dangcar kuahkoi’ a rak huah mi cawmti,
A dunglehsal, lungzur phahin a hni.

Fur, tthal, thlatang tuarsuak a hnge niim cu,
Lungleng zan riakmaw va hrangah colh-bu;
Furpi ruahceen bekthlawk lakih tthal ni,
Zanttim thim khawzing tikcu ih thlapi;
Thlanhrifim luang hrutu vulpi zilthli,
A kung hnem cu nat-sia nei hrang dam-sii.

CT: Lairawn calai pawlkom ih na telnak pawl?

–          Calai pawlkom tivekah cun telnak ngaingai ka rak nei dah lo.. 2001 ihsin Mandalay ah kan rak um zo tikah maw. Asinan Lairawn lam ka va tlawn can ih telnak remcang a um ahcun ka va tel ve vivo theu ko.

CT: Calai misa na ti mi ziangvek…zovek pawl an si?

–          Mai thu duhnak, hminthan duhnak tivek hnakin calai rori a buaipi sawntupawl khi calai misa ngaingaiah ka ret deuh.

CT: Calai duhdawttu na timi pawl teh zovek an si?

–          Calai a tthansoh theinak dingah tumruh zetih a feh ngamtu khi calai duhdawttu an si tin ka ruat.

CT: Mipi casiar kan ze tuk hi a ngantu ih mawh a si in na hmu maw?

–          Casiar ze ti mi hi a thupitnak theihngah lo ruangah a si deuh ttheu. Cun casiar ih thupitnak theingah ding cun casiar a ttul ve lala. Himi hi kap hnih in vun rel tum hnik sehla:

Ka theihzat ah, Rev. Dr. Lal Tin Hre ih ngan mi ‘Nupi Tthatthum’ kha copy zaten a rak cem theh. Cun, Dr. No Than Kap ih ngan mi ‘Aw! Falam’ khal kha a suah hnu tawkfangah a rak cem thluh thotho. Cule Cung Ngai ih nunthuleng lawrkhawm ‘ A Ttap mi Mitthli’ khal a khawng thluh lohli thotho. Himi zoh tikah mipi hin kan siar duhzawng cabu cu kan siar ko ti a fiang.

Khatlamah, tuihlan deuhah khan, kan Laimi publisher pakhat in, “Kei cun Pathian thu lo bak cu ka suah thei lo,” tin calai seminar pakhat ah a rak rel mi ka rak thei dah. Amah vek tampi an um; ka thei. Kan theih dingih ka duh mi cu, thu khungkhai tuk le rit zetzet ca hi casiar tir minopawl in an siar paih lo. Kan calai a nun lawngah kan ttong khal a nunkhua a sau ve thei ding. Sihmansehla zapi siar paihzawng le ei theizawng ca siar ding a um lo cun siar loih um mai kha a ttul si ko.

Curuangah kan Laimipawl in kan Lai cabupawl an siar paih lo a si ahcun ziangruangah a si pei? Kei cun mawhnak nei veve kan si ka ti duh.

CT: Calai le biaknak an tthenaw theilo in na hmu maw…na hmuh daan?

–          Calai le biaknak cu a tthenaw thei lo lawlaw. Bible hman hi ca ih ngan mi a si si! Curuangah hi thu cu simfiangawk ciamco ttul khalah ka ruat lem lo.

CT: Kan calai ih kan hmasawnnak le thansoh dawnkhawmtu um ih na hmuh mi?

–          1) Calaimi ngaingai si si loih calai tawhfung kaitupawl

2) Calai ih huham (power) theilopawl

3) Thlimthluai calai (esthetic) ngaineptupawl

CT: Na thu in thlengaw theh thei sisehla kan calai hrangah zingmi na thleng ding?

1)      Mai hmuhdan thawi a milawklo ruangih an ca siarsak duhlo ti mi lungput hi ka hlonhlo ding!

2)      Nauhak le teenagers pawl siar ding ca kha first priority ah ka ret ding.

3)      Cabu phun (kind) a kim theibikin ka suah ding.

4)      Cangan talent neipawl hrangah sangka kaupin ka onsak ding.

5)      Cangantu in cangan hi a professional job roriih a hman theidan ding ka tawlrel ding.

6)      Calaimi ngaingai hnenah calai tawhfung ka ap ding.

7)      Hmun tin ah tu le tu saapii hawpiaupuai le calai seminar ka tuah ding.

8)      Biakinn tin le khaw tin le veng tin ah library ka neiter ding. Culawngah cabu lei theilopawl khalin ca an siar thei ding. Kahtaphuatphi’n, ca siar lo miphun hi a tthangso thei kem??

 

CT: Unau venghnen dang hnakin kan Calai hi a cak lo hleice maw?

–          Quantity lam cun ka rel ban lo. Asinan quality zawngin kan zoh a si ahcun kan cak lo hleicenak ka hmu hleice lo.

CT: Kan Laimi cangantu an tam sinsin theinak dingah ziang a ttul tin na ruat?

–          Casiarmi kan tamdan izirin cangantu khal kan suak tam thei ding. Zovek cangantu khal, ca a ngan hlanah casiarmi a rak si hmaisa ringring. Ca kan siarnak ihsin mahtei’ ngan ve duhnak thinlung a rung suak. Curuangah cangantu tampi ra suak ding cun casiarmi tampi a suah hmaisat a ttul kan ti thei ding.

CT: Mai Lai tong hnakih miphun dang tong hmang uar sawn pawl hnenah ziangmi na sim duh bik…cui pawl cu zovek an si?

–          Mai ttong kan hmang duh lo a si ahcun Pathian in kan hman dingih in pek mi ttong kha kan hmang duh lo tinak a si ih.. ! Cuipawl cu zovek an si thlang pei??

CT: Chin Common language (Laizo) Falam tong hi tuihnu kum 10 ah ziangtluk in a hmasawn in a hmasawn lo thei?

–          Hihi cu a ttong neitu in a ttong hman a uar le uar lo danih zirin thu a rel ding ka zum. Cule Falam ttong ih suah mi ca, music le zuknung (Art kan ti pei) ziangtlukin a suak tam thei ti le cupawl in ziangtlukin mi a hliahkhuh thei ti mi par khalah tampi a tthumaw thei ding ti a zumum. Korean ttong tla hi zohmanin zir in fial dah lo nan an zuknung kan zoh tam tikah an ttong tawkfang cu duh le duhlo in kan run thiam thluh mai. An hnamthuam (Traditional Dress) khal a tir ah cun mawi kan rak ti lonan tu cun a zozo in an hruh celcel zo. An music khal cuvek thothoin an copy celcel. Korean pawlin an ttong le nunphung pawl uar dingin mi an ra forhfial in mi an thlimthluai ti ka thei dah lo. An zuknung le music (Art) ihsin mi an hip rero men. I hope it makes sense!

CT: Asile Korea ram vekih kan tthanso ve theinak dingah ziang a ttul tin na hmu?

–          Perspective dangdang cu a um ko ding. Asinan kei cun Korea ram hitlukih a tthansonak san hi Pathian phatsan hnakin martyrdom rak hrilsawn tuihlan zumtupawl ruangah le thlacam mi tampi an neih ruangah ka ti lo thei lo.

CT: Minung pakhat ih ziaza, sinak le lungput dik tak a lang can hi ziangvek can ah a si tin na ruat?

–          Harsatnak a ton can ah. Ttong dang in kan sim a si le, kawtawhpit dinhmun kan thlen can ah kan sinak a langfiangbik tin ka ruat.

CT: Harsatnak tampi a tong dahtu hi mipitling ah an suak duh cuang ti mi hi na pom maw?

–          A diknak zawn a um ve ko. Sihmansehla mi pakhat in ziangvek harsatnak a rak tong dah ti mi hnakin, khai a rak ton mi harsatnak kha ziangtivekin a rak tuarsuak ih ziangtizawngin a rak paltlang ti mi hi a thupisawn mi cu a si. Maths kan rak zir laiah a phi dik ngan menin full mark ngah a theih loih, problem in pek mi a sangsang tei kan solve dan ah mark pek a si vivo vek kha a si kan ti pei cu.

CT: Harsat tuarnak (suffering) parih na ruahdan (attitude) hi ziangvek a si?

–          Himi thu ah Pathian thu zawngin rel ding tampi ka nei. Sihmansehla a sau tuk pang ding; pakhat te lawngin ka rel ding. Kei ih hrangah cun harsat tuarnak cu midang kan bom theinak dingah a si tin ka pomhnget. Cumi cu Pathian sunlawinak hrangah a si fawn. 2Kor. 1:6 ah, “Harsatnak kan ton mi cu nanmah bomnak ding le runnak hrangah a si,” a ti.

 

CT: Nunnak ah a thupibik ti ih na ruah mi hi ziang a si?

–          Pathian ih duhnak vekih um ringring thei.

CT: Leitlun ih mivanthabik na ti mi hi mi zovek an si?

–          Duhdawt a si mi pawl.

CT: Mi ih duhdawt mi si thei dingin ziangtin um a ttul?

–          Mah in duhdawt hmaisat a ttul. Bible ih in zirhdan khalah, “Mi in na parah tuah dingih na duh vekin mi parah tuah aw,” ti  a si. Theihthiam a olte ko: biak mi si na duh le mi be hmaisa aw; bawmtu neih na duh le mi bawm hmaisa aw; ngah na duh le pe hmaisa aw. Mi hnen ihsin ziang mi ngah na duh? Cumi cu pe hmaisa aw. ‘Tuah hmaisatu’ si hlawkzia a theifiangtu cun ‘tuah hmaisatu’ si hi an hreh dah lo lawng si loin a cuh in an cuh sawn.

CT: Leitlun ih mizangfahumbik na ti mi teh?

–          Mah le mah ngaidamaw thei lo pawl le community ih hnon tuartupawl.

CT: Cupawl hrangah luatnak a um thei kem?

–          Ziangtluk misual an rak si hmanah kan sirawk ahcun Jesuh Krih zarah Pathian in in ngaidam thluh. Cumi cu a zum a ttul. Riahsiatza pakhat cu, Pathian hmanih a ngaidam thei mi kan sualnak hi kanmah le kanmah sawn riangri kan ngaidamaw thei ttheu lo. Mah le mah ngaidamawk theilonak in thiamlo canawknak le phuhrunawknak mi a pe ih cumi cun kan nunhlimnak hi nget vekin a ei se ttheu.  Cule hnon a tuar mipawl cu, A hnen kan kirsal tin tei ziangtiklai khalih in cohlang ringringtu, Pathian hnenah a kirsal thei. Pathian in a cohlan mi cu milai zohmanin an hnong thei lo!

CT: Christian pakhat hrangah ziangsi thupibik?

–          Pathian Thlarau Thianghlim thawi khah, communion neih ringring.

CT: CCYI ah na tel ve an lo ti, CCYI fehtlang in Cung Pathian hrangah ziang na tuah ve tum?

–          Si, CCYI ah ka tel. Ziangahtile an tumtah mi hi ka duh tuk. CCYI fehtlangin Pathian hrangah ziang ka tuah tum ti lam hnakin, CCYI fehtlangin Pathian in tuahter in duh mi tuahsuak a si theinak ding hi ka thlacam mi a si.

CT: Tufangah ziangvek ca na ngan ti in theiter siang pei maw?

–          Oh, nan theih duh tla cun ka lungawi tuk famteh. Tu hi nunthuleng sau (novel) pakhat ka ngan thok zo; a hmin ah ‘My Love’ tin ka pe hrih phot. Hi novel hrangah hin mi tam nawn ka interview zoih tu khalah theih bet ttul mi a um lai thotho ruangah duh vek cun ka ngan zutzo thei hrih lo. Cule cabu sirhsan ttul mipawl tla ka siar phah rero lai.

CT: Tu fangah ziang cabu na siar ti’n lo sut bang sehla?

–          Ha..haa.. in suhdan cu! Tu fangih ka cabu siar lai mi cu Thomas L. Friedman ih ngan Kyaw Win ih leh mi “The World Is Flat” a si. Hi cabu hi tui ka ngan mi novel hrang a ttul mi a si ih Salai San Siang Thang in in rak san. Ka ttulhai mi ziangkim in buaipitu Siangte parah hitawk hmun ihsin lungawithu ka sim a si.

CT: Nunthuleng cabu suahaw an lo ti celcel ih mipi dilnak na pitlin tum maw?

–          Aw, tu hi, Vankau Arsi mekazin in bungpeh nunthuleng in kum hnih leng lo an rak suah mi ‘Ka Lo Duh’ kha Salai San Siang Thang in cabu ih suah a tum. Tui kum sungah suah a si thei kan beisei. Cun, Lairawn Zirsang Pawlkom (LZP) pawlin ka nunthuleng lawrkhawm suah an tum ih cumi khal cu tui kum sung thothoah a suah thei ka zum.

CT: Online ih kan lo pehtlaih vivo theinak dingah lamzin a um maw?

–          Aw, um ee. Email: chinlandrose@gmail.com; website: www.jagi75.multiply.com; cun Facebook khalah ka um ko; ‘Mai Sokhlei Par’ tin in rak hawl a si le kan tongaw thei ding.

CT: Simtheih duh mi na neih lai pang le?

–          A hmaisabikah hivekin CT thawi tonawk theinak in petu Bawipa Pathian hnenah lungawithu ka sim. Cule mipi thawi kan karlakah pehtlaihnak lilawn in donsaktu CT Team hnenah, Nhgepi daanten, lungawinak cuai zali ka sum! Cun, ka cangan mi in rak siarsak ttheutu ka ‘fan’pawl hrangah ka lungthin muril sungih lungawinak pangpar khiak in an hnenah ka hlan a si.

CT: CT lengtu pawl “Hi” na ti ta le an lungawi zet ding?

–          Sunsak mi CT lengtupawl le ka casiartupawl, hitawk ihsin cibai ka lo buk hai a si. Ka lungsung thu cu ka lo sim theh zoih, kei tla nan lungsung thu ka ngai duh ve. A tlunih ka email address khi hmangin kan lungtur hi hlawmaw vialvo uhsi. Nanmah hi ka thlalang, ka thahri le ka nunfu nan si. Nan awkam thei dingin ka rak lo hngak ringring a si ti kha rak hngilh hram hlah uh. Nan zaten Pathian in a duhdawtnak le hnangamnak thawn lo tuamhlum camcin hram seh!!!

(Visited 217 times, 1 visits today)
%d bloggers like this: