Chinland Today Leh Ceng Te Camkhat

CT Leh Ceng Te Camkhat

Ceng Te - Lailun Lungkua Tlun

CT: A hmaisabikah bezai na rak ngan thokdan le bezai parih na feeling pawl in ruah aw.

Cengte : Tlawng ah biazai in rak zirh theu ih siar nuam ka ti zet nan kei mai ngan ding cu ka rak tum dah lem lo. Vei khat ah ka uar mi pa hmundang ah a rak feh. Ka ngai nak ka thinlung ih a  luang liam mi biazai ah a cang. “Duhmi hnenah” ti mi kha a hmaisabik ka ngan mi biazai a si.

CT: Tuini tiang bezai fing ziat na rak ngan zo? Mekazin tivekah teh fing ziangzat a tel zo?

Cengte : Ka ngan mi zate in zakhat zik hrawng an si ding. Magazine ih tel mi hi ka thei fiang lo. A hrek khat cu in dil ih ka kuat an an telh le telh lo vek in sim sal lo. A hrek khat le group mail ih ka thlah mi pawl i sim lo in rak lak vek tla an um.

CT: Ramsung remleng ah na uar mi bezai ngantu le na uar mi bezaipawl in hlawm aw.

Cengte : Biazai ka ngan nan ka siar mal zet. Ka siar sun sung in Kawl le mirang pawl rel seh la.

Phunsang tlawng kumthumnak ih Aesthetics ah biazai thawn pehpar aw mi Zawgyi ih ruahnak in rak zirh dah. Cu mi ih sin a biazai pawl ka hmuh sun ka siar ih beda laan tin a ngan mi biazai pawl ka uar zet.  Cu le a mah thawn sankhat si mi Mintuwun in Pinmanguktu tla a ttha ka ti. Mintuwun ih biazai pawl ah cun a hleice in nauhak biazai a ngan mi pawl mawi ka ti zet hai. Ngwetayi ih biazai fingkhat tlawng ah kan rak zir dah. A leng ah a dang pa hnih ka siar ngah ih an pahnih ten ka duh. Maung Sein Win (patikung) hi ka uar lem lo nan, a biazai pa hnih thum lai cu a ttongfang hman mi pawl mawi ka ti zet. Tu santhar biazai pawl ka siar mal zet ih duh ciamco mi ka nei lem lo.

Tagore ih biazai pawl a tha ka ti mi an tam. Dorothy Parker ih nganmi pawl hi an awsuah a mawi, an zangkhai ih siar nuam ka ti. Maya Angelou ih  biazai pawl lakah ah “Still I rise”, “Our Grandmothers” “I know why the caged bird sings” ti pawl hi ka duh ngaingai.  Inn sung ih kharhkhum  tuar mi vate thawn pehpar aw in Tagore ih ngan mi le Maung Sein Win (patikung) ih ngan mi tla ka rak siar dah nan  Maya Angelou ih ngan mi hi ka uar bik.

Nunau a thuanthu le a biazai pawl a phaw zuk

CT: Na ngan zo mi bezai lakih na duhbik mi bezai fing khat in in hlawm siang kem?

Cengte : Biazai ka ngan mi pawl ka duh thluh hai cio ih duhbikmi ka nei lo.

CT: Na bezai cabu “Nunau: A Thuanthu Le A Bezai Pawl” a rung suahkehdan tla theih kan duh.

Cengte : Sorry, kum thum lai a rei zo ih dung ah ka taan ta zo. A thar hrang ah ka buai rero laifang a si.

CT: Cumi bezai cabu sungah soul searching na tuah mipawl kan rak hmu. Chinram hnenah ziang thucahnak na nei duh?

Cengte : In suh bet ruangah kir sal ta seh la, kha lai ah ‘soul searching’ ti mi tongfang ka rak hmang nan tu ih ka vun thlir sal tik ah ‘identity crisis’ ti mi ka lung ah a suak. Thu dang dang cu a si cuang lem lo.

Midang hnen ih thucah ding khop in ka picang tin ka ruat aw lo. Ka theih mi le ka ruahnak  pawl mi va hlawm le va ruah fang hi ka tum mi a si.

CT: ‘Evi Thuanthu’, ‘Zing Thar’ le ‘Dinhmun Hawltu’ tvp., hi feminism bezai phun a si lo ti sehla ziangtin na let duh?

Cengte : Hi mi thusuhnak cu phunhnih in ngai a theih hmang ka ti. Ziang va si khal seh la kei ka ruahdaan ah cun casiartu in an ca siar mi par ih an hmuhdaan cu an mai thu thu a si ko. Kei mai hmin sak ding vek si seh la cu ‘feminism’ si lo in ‘nunauism’ ti’n ka ko ding.

Zinghmuh Tlang kiangah..

CT: Tuisun ni ah, Chinram ah Gender thleidannak a um lai tin na ruat maw? Na ruat a si le ziang mipawl in cutin a lo ruatter?

Cengte : Tahtthimnak ah biaknak lam zoh seh la. Kan pawl (Baptist) ih ordain pek daan neih mi ka theifel lo nan a ngah tu pastor pawl zoh a si le mipa cu innsang(nupi) nei an si ih nunau cu innsang(pasal) nei lo hlir an si. ‘Nunau a si ah cun pasal nei lo mi a si pei ih mipa a si ah cun nupi nei mi a si pei” ti vek in daan a um a si ah cun cucu thleidannak a si ko lo maw? Pawl dang pawl cu an roh sin sin. Ordain pek ding cu sim lo, pastor hman ah nunau an cohlang thei hrih lo. Hi hi Kawhhran sung ih thuneitu mipa pawl in Baibal ih ngan mi vek rori ih thlun an taimak tuk ruangah cun a si lem lo ding. Paul ih ngan vek cekci in Kawhhran upa tla hril aw bang seh la, Laimi pacang paziat kawhhran upa ttuan tlak ngaingai an um pei ti tla ruah ding a um.  A ngaingai ah cun kan Baibal sung ih Judah pawl khal siseh, Laimi khal siseh mipa ih ukmi (patriarchal) daan rak hmang tu kan si. Cu ruang ah kawhhran sung ih nunau le mipa thleidannak hi Baibal vek ciah ih thlun duhnak hnak in mipapawl in nunau an  uk nak daanhlun kha thlah siang lo in an kaih fetfet mi sawn a si tin ka hmu.

CT: Mirang ram vekin Chinram ah minupawl in mipapawl thawn covo bangrep nei ve bang hai seh, kan Chin community hi ziang a bang pei? Hivek zalennak hin ziangvek rah a suahpi na zum?

Cengte : ‘Covo’ ti tik ah ‘human right’ sim duh mi a si ah cun kei ‘pianvo’ ti mi tongfang hman ka duh deuh. Henry (Pum Kai Thang) in ‘human right’ ti mi cu minung ih a piang mi kan zate ih co mi ‘vo’ a si ruang ah ‘pianvo’ ti hi hman ding mawi a si tin a rak sim mi ka thei dah. Cu le ‘covo’ ti tin ten kan hnglih lo ding a thu pi zet mi cu ‘ttuanvo’ a si. ‘Covo’ a nei tu in ttuanvo khal a nei cih ringring.

Thu ngai ten ti le mirangram ah nunau pawl in mipa pawl thawn covo bangrep an nei ngaingai maw ti hi ka thei lo. A si nan ka theih mi cu mirang ram pawl (US, UK le Europe ram dangdang) ih nunau pawl in tuih sun in an co mi ‘right’ pawl hrang ah nasatak in an rak cangvai ih ngah thei ding an rak zuam. An mipa pawl an thin ttha tuk ih an tohmun ah an pek mi a si lo. Nunau pawl namnuai hi a dik lo a si ti ruahnak a nei ve tu mipa hrekkhat khal in an rak ttanpi. Tu lai nunau hrekkhat in acozah hrilawknak ah vote kan pek thei tla thupi ah kan neih lo thei men. A si nan hi ti vek ih vote pek thei ding ah nasa zet in mirang ram ih nunau pawl in an rak dil ih a hrekkhat cu thawng tlak tla an rak tuar.

Nunau pawl in mipa pawl bang in zalen zet in kan ruahnak le kan thiltitheinak suah in hna ttuan ve thei seh la Lairam tu hnak in a tthangso ding ti’n ka zum. Lairam ah hmang lo in kan sunral mi resource tambik cu nunau pawl ih thluak le ruahnak a si ding. Innsungsang ah siseh, tlawnginn ah siseh, biakinn lam ah siseh naunak lai in nunau pawl hi mipa pawl thawn bangrep in tuamhlawm, zohkhen kan si ih, equal opportunity le right pek kan si le tu hnak in kan ram le miphun hrang ah kan ttangkai thei ding.

CT: Simone De Beauvoir in, “Minu fimtuk tivek cu mipapawl in an ngaih lo; an tih,” a ti. Mipapawl in intelligent tuk minupawl an uarlonak san hi ziangruangah a si na zum?

Cengte : Simone de Beauvoir in ziang mi thu thawn pehpar aw in hi tin a rak ttong a si pei ti  ruah ding a um. Hi nu hi ka theih sual lo ah cun mifim, cathiam zet a si ih mipa rualpi ttha tampi a rak nei. Mipa chawih deuh pawl in an rak ttih tla cu a si thei men. Si nan tlawng a rak kai pi, pakhat nak a rak ngahtu Jean Paul Sartre cun a ttih lo lawng si lo in a rak uar sawn. Rak ttih bang seh la thih tiang an um tlang thei lo ding.

Cu le kei mipa pawl in ziangvek nunau an uar ih, ziang vek pawl an ngaih lo, an ttih ti vek hi ka buaipi zawng a si lem lo. Kei cun mifim, intelligent mi cu nu a si ah, pa a si ah, a aa mi hnak cun ka uar deuh ngei ngei. Cun fim lawng si lo in thinlung ttha le mi tluangtlam si  tla a thupi ka ti.

CT: Minu thawn pehparawin kan neih mi kan Lai Daan lakah na thleng danglam duh mi daanpawl?

Cengte : Kan theih cio vek in Lai daan cu ngan mi daan a si lo. Hi vek pi-pu pawl ih rohmi, thisen le nunphung ih a ciah aw mi daan pawl hi ngan mi daan hnak hman in thleng an har sawn ttheu. Ngan lo mi a si tik ah vun rel fuatfi ding a har. Khua khat le khua khat, hnam khat le khat tla a bang aw thluh lo ding. A tlangpi in thleidannak ih hrampi cu nunau hi mipa hnak in an sinak niam deuh ti mi ruahnak (women are not fully human beings like men) par ah a bun aw tin ka ruat. Cu ruang ah cuih lungput, ruahnak thleng ding hi a thupi bik ding ka ti.

CT: Biazai ih a thupitnak na sim fiang daan?

Cengte : Maya Angelou in “Art is for the soul” a ti. Biazai hi thlarau hrang ah a thupi tin ka ruat ve.

CT: Kan Chin bezai dinhmun na hmuhdan?

Cengte : Naute duhnung tak, a kepar ih din a tum rero mi.

CT: Bezai ngan a zir rerotupawl hnenah ziangvek duhsaknak tongkam na hlan duh?

Cengte : Na neih lo mi, midang na pe thei lo ding. Be honest with yourself and to your readers.

CT: Nunthuleng tla na ngan lo ding maw?

Cengte : Mai duh cun tampi ngan zo seh la ka duh nan.

CT: Bezai ngan hi zir/zirhawk a theih maw?

Cengte : Kei cu ka siar mi pawl in ka zir.

CT: Klirlungz pawlih ‘Biazai Rianram’ cabu na rak siar dah maw? Hi cabu parih na hmuhdan?

Cengte : Ka rak siar ih, hi tluk in maw si ka ca siar a mal ti ka thei aw.

CT: Bezai ngantu si dingin ziang mi a tul?

Cengte : Midang hnen ah hlawm duhnak lungthin (a heart willing to share) neih a ttul.

CT: Bezai thawn pehparawin hmailam hrangih na sunmang?

Cengte : Ka thinlung ah nganduhnak a suah tin ten ngan hrih ka tum.

CT: Bezai na ngan tikah tongfang kan nei mal tuk tin na ruat theu maw? Cumi harsatnak cu ziangtin na rak pahtlang theu?

Cengte : A hlan ah ‘a mal tuk’ ti si lo in ‘a mawi lo’ tin ka rak ruat sual dah. A si nan tu cu ziang vek ttong khal a mah le si ning ten an mawi thluh ti’n ka cohlang. Lai tongfang a mal a si khal le Kawl le mirang tongfang, mallai ka thei veve ih a ttul nak zawn ah va hlan a sual tin ka ruat lem lo.

CT: A rei hlanah bezai cabu pakhat na suah tum sal ti kan rak thei….A thuhla kimcang in in sim cia aw.

Cengte : Biazai fing 54 a tel ih “Vainimho eitu pawl” tin hmin ka sak. A hmai sa ah Rev. Run Cung Mang hnen ah ka kuat ih draft a mah in i rak siar sak. Cu hnu ah Nhgepi in i siar sak ih kan rem ruri sal bet, cangan daan mal lai. Editor ttuan tthang ti cu cafangkom sual a hmu cak nasa. Cauk ih cangsuak ding cu a mai kut ah ka ap. Suak cing thei seh la ti cu ka saduhthah a si.

CT: Na nun lo nehbiktu cabu pathum in in sim aw.

Cengte : Ka nauhak lai in in rak zirh mi le tu ni tiang ka siar tam bik mi cu Baibal a si.

Simone de Bevoir ih ‘The Second Sex’ ka siar nak in nunau  sinak le dinhmun fiang deuh in ka thei ngah. Keimai sinak ti tla a theih cih pei cu. Pathian zum lo tu a si ih a ruahnak zaten ka pom pi lo nan “One is not born, but rather, becomes a woman” ti mi cu a dik tin ka pom.

Ka tumtah vek in thil a can suak thei lo ih ka tha a siat lai ah Salmon Rushdie ih ‘Midnight’s Children’ ka siar sal ih phundang ten thazang ka ngah.

CT: Sim duh mi na neih lai le…

Cengte : CT hnen ah le a siar tu nan zate hnen ah ka lung awi.

CT: Ziangtin kan lo pehtlaih thei ding?

Cengte : cengte@gmail.com

%d bloggers like this: