Democracy Today Thuthang Pakhat Zohsalnak

11700837_844800695574568_917214496186289869_n– Salai Lal Nun Uk

Chin mino lakah calai ih kan rinsan zetmi Klirlungz pawl in an sim theumi ‘Bezai tha neih ding cun bezai siartu tha neih a tul’ an ti bangtuk in ‘thuthang ca tha kan neih theinak ding cun thuthang siartu tha kan neih a tul’ ti’n thuthang ca lam ah ka ther ve duh. Ziangah tile thuthang ca suah tikah ” ‘O’ maw ‘AW’ deuh in saw an ngan” ti lawng men zoh thiam le “a cangan dan Falam khawsung tong a silo, a Tahan tong tuk” ti hrawng ih rak buai men in kan thuthang ca pawl ih quality a khaisan dah zik lo. Cu ai cun thuthang ca siartu in a tlangpi in thuthang ca an ngan dan le a umtu zia kan theih ih, lamtang nei in a ngan maw ngan lo ti pawl kan hmuhfiang thei lawngah thuthang ca ngantu pawl khal in ralrinak ah kan hmang phah ding. Curuangah Chin tong thawn thuthang ca suahmi pawl a that sinsin theinak ding ruahsannak thawn hi fakselnak ca ka run ngan sal.

July ni 11 zaan ah Chinland Today facebook group in ‘JICA bomnak in Chin ramkulh lamzin pawl an kauh rero’ timi thulu thawn Democracy Today thuthang ca sungta ka letmi kha zohsalnak ka run tuah zik.

Ziangah tile Chin ramkulh thuhla a nganmi a si tikah Chin mi casiartu cun thuthang dang pawl ai mai’ ramkulh thuthang a si tikah kan ngai thupi cuang. Hi thuthang in casiar tui’ theih hiarmi a fah thei maw, thei lo.Ziangmi zawnah a tulsam? Himi thuthang ih a sim duhbik mi hi ziang a si pei? Thuthang pakhat belhciandawl lo mi hi zawi mawhphurhnak an si? Ti pawl ka run tarlang tum.

Democray Today thuthang ca hi Kawl ram pumpi an remdarhmi thuthang ca pakhat a si. Tu bang ih fakselnak ka tuah tum hi zawi suahmi a si, zo in a ngan timi ruangih ka faksel tumnak a si lo. Hi thuthang ngan tui’ hmin hi MOS ti lawng in an tarlang. A tlun ah Kalay ti’n thuthang an peknak hmun an ngan. Cutikah hi thuthang hi Kalaymyo ih um repoter pakhat ih nganmi a si ti cu a fiang, sinan zo a si ti tla ka thei cuang lo.

Casiartu pawl zohfiang sal theinak dingah Lai tong ih ka letmi vek in ka run tar sal ding.

{JICA bomnak in Chin ramkulh lamzin pawl an kauh rero Chin ramkulh sung lamzin kauhnak hrangah 2015-16 sumhram kum ah JICA Japan company bomnak in an tuan rero thu theih a si.

Tui’ an tuan thoknak hi Tedim peng Khai Kam khua ihsin thok in peng sarih le falung pakhat tiang, Hakha khaw luhnak le Chun Cung luan ah an tuan rero zo.

“Kan tuan ding cu lamzin kauh le lamzin rem ding lawng a si” tiah Khai Kham lamzin tuantu pawl in an sim.
Cui’ lamzin cu Zwe Mann Htate company le Golden Icon company pawl an si.
“July thla thok in ruahti a tam ruangah Falam luhnak le Hakha kiang ah lamzin a siat theh. A tlangpi thu in Laitlang lamzin pawl hi an bi ih a min tikah pek le pek in motor an tla. A hleice in lamzin an rem dah lo ruangah a si bik” tiah motor mawngtu pakhat in a sim.

Chin ramkulh lamzin tuah thatnak ding hrangah ramkulh cozah in 2014-15 sumhram kum ah ks. Million 55358.198 a hmang ih 2015-16 sumhram kum ah ks.Million 80423.427 a hmang tum.
Ref: Democracy Today (July 10, 2015) }

Himi thuthang na siar tikah soisel ding a um lo, a kim theh na ti maw? Na theih duhmi na ngah maw? Thuthang pakhat ngan dan ding form teh a si in na thei maw? Nangmah in himi thuthang hi ngan bang ta aw la ziangmi pawl na bet hrih ding?

Hi thuthang ih a danglamnak a silole mipi theih hiar a hlawhcenak cu JICA company in Chin ramkulh lamzin tuah thatnak ding ih a bom ruangah a si. Ramsung unau pawl in Chin ramkulh ti an theih le ve te’n an mitthlam ih hung cuangmi cu nunau hmai ih tattoo suai mi le lamzin sia zet pawl khi an si. Chin ramkulh lamzin tuah thatnak ah kan theih tawk ramleng company pawl in hminpu rori in an bawm ti a um hrih lo. A liam cai kum hnih lai ah India cozah in Tedim-Tio lamzin tuahthatnak dingah a bawm ding ti a si nan tui’ ni tiang a tak ram an hlensuak thei hrih lo.

Hi thuthang hi thuthang pakhat ruangzing dan ding an timi triangle linglet thawn a mil aw ko ti’n ka hmu. Thuthang pakhat ah a hmaisabik tlar ih an ngan theumi khi thuthang khai khawmtu a si.

Thuthang pakhat aha tlangpi thu in W5 le H1 a kim theh ding an ti theumi Who, Where, When, What, Why le How ti pawl hi thenkhat thuthang ahcun a tul theh lonak tla a um. Cubang in himi lawng ih a daih theh lo ih bet tulmi thuthang tla an um.
Pakhat hnu pakhat in kan zoh pei. ‘Who’ zo in himi lamzin cehnak hrang a bawm, zo in a tuan JICA pawl, Zwe Maan Htate company le Golden Icon company in an tuan. Khui tawk ah, Chin ramkulh Khaikam ihsin peng sarih le falung pakhat sau, ziangtik ah 2015-2016 sumhram kum ah ti si.

Himi zawn ih ka sutbet duhmi cu hnatuan hi ziang tik thla in an thok ih ziang tikah thla ah an theh ding timi si. 2015-16 sumhram kum in an tuan ding ti a si nan lamzin an tuan ngaingai cu March thla ihsin an rak tuan thok zo ti kan hmu. Ziangah sumhram kum cem hlan ah himi hnatuan an thok thei? Kawl ram sumhram kum thok hi April in si. 2015-16 sumhram kum ih an tuan ding a si le tinda an kawh lai ding thawn cun a rangbik in kan tuat a si le May le June lawng in an tuan thok thei ding khi si. Daan vekin tinda an kawhnak ca le May thla cem lamah kan hmu si. Hi zawn ah ramkulh cozah in kum cem hlan ih a hmai kum hnatuan a tummi pawl company an tuan ter theimi hi tinda kotu committee pawl le company karlak ah rinhlelh ding tam zet a um.

Cun peng sarih le falung 1 sau an tuan ding ti a si nan ziangah Lumbang khaw kiang ah JICA bomnak in Zwe Maan Htate company in peng sarih le falung pakhat sau a tuan ding ti’n catarmi kan hmu lala fawn. Khaikam ih a tuantu hi zo company an si deuh. Khaikam in Taingen tiang lawng hman peng 30 a hla zo mi cu. A taktak in JICA bomnak thawn peng ziat sau an tuan tum timi simfiang mi a um lo. Khaikam kiang ih an hnatuan lawngmi zoh in thuthang a ngan si lo maw ti tla’n ruah a theih.
‘Ziang ruangah’ ticu motor mawngtu pai’ tongmi ah a um ti’n ka hmu. Sinan motor mawngtu ti men lawng si lo in Kalay-Hakha karlak lole Kalay-Tio motor mawngtu tivek tal in ngan thei sehla a faing sinsin ding.

‘Ziangti’n’ timi cu a um lo in ka hmu. Ziangah tile lamzin um ciami ihsin pi ziat an kauh bet tum timi kan hmu lo. Rampi huap thuthang a si tikah Chin ramkulh vei khat hman a thleng dah lomi casiartu hrangah tui’ an hman rero mi lamzin cu pi ziat, kat-ta-za maw a si ti tiang ngan thei sehla a duh um.

Cun hi thuthang ih a thupitnak pakhat an hrelh ti’n ka hmuh mi cu lamzin kauhnak hrangah JICA in sumpai ziangzat a bawm timi hmuh ding a um lo. Chin ramkulh lamzin cehnak hrangah ramkulh le pyithaungsuh ih kum hnih sung budget a tarlang ai tla run telh sawn sehla a thulu thawn a mil aw sawn ding. Hi thu hi ramkulh lamzung vuanzi U Ngun San Aung hnen ah sut sehla kimcang tak in a let thei ding ti’n ka zum. Sinan ramkulh cozah lam thuhla an zingzoi mi pakhat khal a tel lo. Kum tin te’n ramkulh sung lamzin cehnak hrang budget pawl cu thuthang latu pakhat ih a khawl ciami background pawl an si.
Thuthang thoknak ah lamzin tuantu mi pakhat ih tong cu a telh nan khuimi company sawn ih hnatuan a si, ziang tuanvo a kai ti tla a ngan tel lo. Hi thuhla kimcang te’n theitu ding cu lamzin tuahnak ih engineer lubik lole tavuan khan hi sut sawn sehla a tha bik. Ca ngantu in company lamih tuanvo neitu source a hmanmi hi a palh nasa. Ziangah cu ti’n ka ti asile a tanglam ih tong kan zoh ta pei-
“Kan tuan ding cu lamzin kauh le lamzin rem ding lawng a si” tiah Khai Kham lamzin tuantu pawl in an sim.

Himi tong khal mi a hipnak pakhat khal a um lo. A pawnlang simmi men si. Thusut tui’ thusuh a thiam lo ruangah ti tla’n kan ti thei bangin thusuhmi pai’ theih lo thu tla a si thei lala fawn. Cusi tikah thuthang latu cun thuhla pakhat kan vun suh tikah hi pa cu a thei fumfe ngaingai lo a si timi kan kaih hlohli thiam a tul. Culawng ah amah ai thei fumfe deuhmi lole tavuan khan zo a si ding ti tla a mawi zawng in amah lala kan sut sal thei. Cuti lo ih tuanvo neitu kan sut ngah. Sinan kan duh vekin hmual nei zetmi tong (Strong Quote) kan ngah thei lo a si le a sut tui’ thiamdan zir in a lamdang vivo thei.

Kawl thuthang ca pakhat ah thuthang editor tuan ding cun kum nga sung tal thuthang latu (repoter) an tuan ta theu. Kum nga sung thuthang la ih a rak tuan zo mi cun thuthang pakhat a kutsung a ra thlen tikah vei khat a siar le ve te’n belhcian a dawl maw dawl lo ti cu a hmu cih rori. Hivek thuthang, ca ih an suah hi thuthang latu pai’ zangzelnak ti tla in kan ti thei bangtuk in thuthang editor pai’ dawngdah ruangah ti tla kan ti thei thotho. Thuthang sungah data a sam a si len hi tawk zawn kha in sutsak sal aw tivek ih fial awk sal a tul.

Cun himi thuthang tla hi a thaisun ah suah lo a sile a tlai ding ti tlak thuthang tla a si cuang lo. Thuthang thing thei lo pawl a si. Thimnak ah kan dung kum ih GTC, Kalay ah tlawngta pawl ih camibuai phit ciami cahnah kha khan sungta an ruk ih tikawng ah an hlon tivek thu si bang sehla cu thu khat. Hot news a si tikah nitin suak thuthang ahcun a thai sun ih kan suah thei lo le midang Snih in suah khelh thluh pei ih mal le mual a nei nawn lo ding. Sinan cuvek thuthang le a si fawn si lo.

Kan Chin media lak ih hmuh ding a mal zet mi cu ‘follow up news’ dunghnu thlun thuthang kan ti pei maw, cumi cu a si. Thimnak ah tui’ JICA bomnak thawn Chin ram lamzin pawl an rem thu kan ngan zo si khawh. Hi thu ah ziangmi thuthang dang pawl kan ngan bet vivo thei ding. Kan Chin media khawvel ah thuthang ca tha ding ih zuamawknak hi a mal zet. Cu ai a vei tam suah thei ding pakhat lawng kan zuam aw hai. Media a thupit zia a langnak cu JICA company in a bawm ti lawng tawk lo in lamzin an tuan taktak mi hi cakhen sungih standard pawl thawn a mil aw maw, mil aw lo; an theh ding ni an bikhiah sakmi sungah an theh maw, theh lo ti pawl hi hai lang thei mi a si.

Tlangkomnak ah kan sim a sile thuthang ca pawl in mah le ngan duhdan an nei cio. Tui’ ka fakselnak tla keimah pakhat ngan duhdan a si ti tla in ruah a theihnak a um ve. Sihmansehla hi thuthang hi date a silole facts hngohsan ih nganmi thuthang a si. Cui’ a ngan duhsan bik miangmo data le facts cu hi thuthang ah hmuh ding a um lo.

Thuthang ca fakselnak ka ngan theu hi Chin Voice ka rak tuan rero lai ah thuthang ca ngandan pawl simtu le lamzin hmuhtu ka rak neih lo a har ka ti zet. Cutikah ka ban tawk cabu pawl ka sair online ah ka hawl cutin ka rak zir. Asinan cumi cu theih lawng men a si. Kan kiangah a thei deuh pawl simtu kan neih cuang lo tikah tampi sambaunak a rak um thotho. Keimah bangih thuthang ngandan hliakhlai duh si, sim le zirhtu nei lo pawl hrangah le casiartu in thathnemnak pakhat te a rak neihpi a si ahcun hi ka cangannak ih zinglam nazi 2 tiang ka menmi khal a lak a si zik lo.

11728882_844801148907856_2828837823942275587_o

(Visited 155 times, 1 visits today)

Comments

comments

Comments

%d bloggers like this: