Chin Calai Thleng Danglamnak

CHIN CALAI THLENG DANGLAMNAK

Part-II

(THANG LIAN MUNG)

(3) Tumtahnak Ruangah

Himi tumtahnak ruang ih calai thleng danglamnak hi phunhnih in kan then thei. Cumi pawl cu- (a) Mi zapi ih lungkimnak le (b) Mi malte ih lungkimnak pawl tla an si.

Calai sersuah le calai fingkhawi hi thil harsazet pakhat cu a si ve. Cun calai humhalhtu lakah mai tanghmahainak thinlung a neitu tla a tel pang thei ve. Cuvek thinlung neitu pawl an um pang ahcun calai hrangah natsia pakhat nei vek tluk a si. Asinan calai humhalhtu tamsawn pi cu calai thansonak ding taktak lawng an ruat ih tan an la ve theu. Hivek calai humhalhtu phunhnih pawl ruangah calai hi a thleng danglam theu. Curuangah a hnuai lamah tumtahnak ruangih calai thleng danglamnak pawl kan zohtlang ding.

a) Mi zapi ih lungkimnak: Mi tamsawn ih fehpi zo mi, fehpi rero mi le fehpi vivo duhdaan thawn kalh aw lo ten calai fehpi duhdaan le ca ngan duhdaan  thawn calai thleng danglamnak hi a si. Hihi tumtahnak tha ruangah a si ih cuih tumtahnak cu mi zapi le calai hrangih thatnak suahpi duhnak thinlung thawn lawng a si. Himi tumtahnak in calai hrampi pawl dokalh zawngin a feh dah lo. Cun minung pumpaak zawng in khal dokalh in a feh dah lo. Cun kiangkap calai dang pakhat khat parih thumawknak khal a nei lo. Tualsung suak calai rori thatsin duhnak thawn tualsung calai umdaan par lawngah hrambunmi tumtahnak a si. Calai original ngandaan le fehpi mi pawl khal a hnong lo. Himi tumtahnak cu mi tlangpi ih pumpaak, kawhhran, khua le tlangtluan pawl parih thumawknak um lo in calai duhdawtnak par lawngih thumawknak thawn calai thleng danglamnak sawn hi a si.

b) Mi malte ih lungkimnak: Mi malte asilole pumpaak, kawhhran le tlangtluan zawngih calai fehpi duhdaan le ngan duhdaan thawn calai thleng danglamnak hi a si. Hivek pawl cun ‘mai ngandaan’ an uar. ‘Ka ngandaan’ tiin mi in hminsin ve seh ti duhnak thinlung an nei. ‘Hitivek in ka ngan lo a si ahcun ka ngan sual a si ding’ tivek in si maw tongpatan ih tannak thinlung an nei. Midang hnakin danglam ve hrimhrim duhnak thinlung tla an nei phah theu. Calai ngainatu tampi ih thinlung lak duh le calai ngainatu pawl parih umtlan ih mi laar si duhnak, cun politic zawngih ramlak duhnak thawn calai hi hriamhrei vekih hman duhnak, le kawhhran zawngih sawmawk phahnak pawlah tla an hmang theu. Calai hmangih mai pumpaak hlawknak dingih hminsinnak symbol nei ding tiang khalin tumtahnak thalo pawl tla an nei phah theu. Hivek thinlung neitu pawlin calai thatnak hnakin midang pumpaak si maw, pawlkom si maw cu a an dokalh ih mai pumpaak laarnak le hlawknak, mi ih theih tammi si duhnak pawl sawn an zoh theu.

Hivek in calai ngaingai ngaina si lo mifim thiam le calai lamih taimak suahnak pawl ruangah calai hi dinhmun hngetzet a neihmi ihsin hman a  hnin theu ih a sawn theu. Cun calai hrampi pawl tla ziang siar lonak cu calai milesa hrekkhat  pawlih thinlung sungah cii an tuh theu. Santhar calai tivek, calai cu a thleng kel tivek zawngin mi ih pomthei dingin tongkam mawi le saaldaan mawi khal an hmang theu. Cun kiangkap calai hi tualsung calai pawlih zohthimtlak a si timi ruahnak khal calai milesa pawlih thluak ah an thunlut. Cuticun tualsung calai ngaineep in kiangkap calai ngaisangnak, kan Chin calai hrangih natsia, pawl tla an karhzai ter theu. Cun midang ih theihlaarmi si dingah mipi ih ngaisang le upat mi pawl dokalhnak ah calai cu hriamhrei ah an hmang theu. Cun pumpaak zawngin calai thleng danglam theinak dingah rualpi sawmnak tla a thupten siseh, langzet in siseh an tuah theu.

A ngaingai ahcun calai hmuahhmuah hin a tlun ih kan tarlangmi calai milesa pawl cu an tong cio. Kan Chin calai khalin a tong. Atu khalah a tong ih hmailam khalah a tong rero ko ding. Asinan cuvek pawl cu calai tuahthatnak hminpu in calai hrangah thathnemnak a um lemlo mi le siatnak sawn riangri a suahpi mi calai tleng danglamnak ah a cang theu. Curuangah calai taktak duhdawttu pawlin ralring ten zoh in thenhran thiam ding hi a poimawh ngaingai mi a si. Cuti lawngah kan Chin calai hin a lung a awi ding.

(4) Zangzelnak Ruangah

Calai thleng danglamnak ih a telve mi cu zangzelnak hi a si. Zangzelnak kan ti tikah zangzelnak lengih a caan ngah lonak  khal a tel. Ca kan ngan tikah ngan famkim dingah tikcu caan a tul. Cuih tikcu caan cu cangantu in duhtawk in a ngah lo ahcun a canganmi hi cangan daan hrampi hnak in tampi a danglam ding a si. Himi ruangah a tawizawng ih cangan le a remcang daan ih cangan hi mi tampi in an lung a kimpi phah theu. Cun cafang malnak ding ih pamhai ruangah tla cangan daan hrampi peelih cangan daan pawl hi mi tampi in a lung a kim pi ve fawn a si. Curuangah hi zangzelnak ahhin zangzelnak, a caan ngah lonak le cahmai pamhainak pawl hi an tel.

Atu kan san ah himi zangzelnak hi tampi in kan hmu thei. Internet ah a tamdeuh hleice. G-talk in kan biakawk ih kan sawnawk tikah, E-mail in zamrangzet le manmawhzet ih mi ca kan kuat le thu kan cah tikah, Facebook ih Message kuatawk le biakawk tikah, Phone in SMS kuatawk tikah, Telegram ih mi ca kan kuat tikah, tvk. phun tampi ah kan hmu ih kanmah rori in khal kan hmang rero mi a si. Zunglam hrangih hnatuannak zawng ahcun zangzel a ngah lo ih a caan ngah lo le cahmai pamhai tivek a ngah lo ruangah himi ruangih calai thleng danglamnak hi a um lo tluk a siih, asinan mipi karlak ahcun san a manzet mi a si. Cumi cu a thupibik in zangzelnak tiin kan tarlangmi a si. A tlunih kan tarlang mi thil pa (3) pawl lak ihsin kan luattheinak dingah-
a) Zangzelnak: Cangantu, calai humhalhtu, calai duhdawtu le calai hrang liolio ih thatnak hrangih a tuantu cun mipi hrangih ca kan ngan tikah zangzel a theih lo ih zangzel ruangih kan Chin calai tleng danglamnak pawl khal a do a tul a si. Mipi hnenah khal theiternak le ralringnak pek ding a si.

b) A caan ngah lonak: Hi khal hi a tlun ih kan ti zo vek thotho a si. Calai milesa pawl cun ca kan ngan tikah a caan ngah lonak ruangih kan Chin calai tleng danglamnak pawl khal a do a tul a si. Mipi in an theifiang theinak dingah theihnak pawl zemdarh ding a si.

c) Pamhainak: Cahmai pamhai hi cing ding a si lo. Calai hi siipuazii tluk in kan ret lo ding. Kan Chin calai hi siipuazii vekin kan fehpi pang a si ahcun kan calai hin kan nunphung le phunhnam pawl a kilhim thei lo ding. Curuangah cangan daan thawm pelh lo in cangfang hizat hi ngan lo in a tawizawng in ngan sehla cahmai hizat a run dingih cahnah hizat, peisa hizat, ka miat ngah ding tivek phun pawl hi cangantu, calai humhalhtu, calai duhdawtu le calai hrang liolio ih thatnak hrangih a tuantu cun kan hrial ding a si. Cabu suahtu pawl le a tuahtu, a cabu ngantu dingih sumpai hlawhtu pawl khalin tuah ding a si hrimhrim lomi a si.

Atu tiang  ahcun kan Chin calai hi a si lo zawngin luarkaituk in a thleng danglam hrih lo. Asinan nehhnu ah a um miah lo ding ti’n kan rel thei lo. Cangantu le mifim thiam tampi khalin mai duhdaan le mai ngandaan le mai style ti pawl hnakin cangan daan hrampi ah ziangtin a um ih mipi tamsawnpi in teh ziangtin an ngan ti sawn hi zirluh in pomthiam ve nak pawl hi kan zuam sawn ding a si. Curuangah a tlun ih calai thleng danglamnak pawl hi cingkeng in kan calai punghman lozet ih a tleng danglam pang ding hi fimringzet in kan kham in kan do ih kan neh tlang ding hi a thupibik mi a si. Cucu kan Chin calai hrangih kan tuah theimi, kan Chin calai hrangih thil mankhung cu a si.

A theh zo.

Comments

comments

2 Comments

  1. salai Henry Van Biak Lian says:

    A tha ka ti

  2. Ruth zingte says:

    ca ngantu na ruah nak a va kau so, hmailam hrang thlir in lai mi hrang duhsak nak na neih mi hi cin ken tlak z a si. hi na cahram hi kan fa le san ih zohthim leh ding mi cahram pakhat a si………lungawi.

Comments

%d bloggers like this: