Dr. Salai Sui Aye Thang Interview

Lailun Mekazin, FPTP Kalay le Dr. Salai Sui Aye Thang

HMAITONNAK

LAILUN: Hminpi@duhkawh?

Salai Ayete: Ka hminpum cu Salai Sui Aye Thang a si ih, duhkawh cun Ayete in ti.

LAILUN: Nu le pa le suahnak khua?

Salai Ayete: Ka pa Pu Lal Hrem Thang (Kan tum vanram ah in colhsan zo) le ka nu Pi Sui Nei Cuai an si. Ka pa Darteti le ka nu Zathlir khua ih suak an si ih, an fale kan unau zaten Falam ih suak kan si.

LAILUN: Thuken?

Salai Ayete: Pathian tihzah cu fimnak ih hramthoknak a si. Vancung ih na duhnak a kim bangin leitlun khalah kim ve seh.

LAILUN: Paihzawng?

Salai Ayete: Casiar le cangan, lehnak lam ah ping-pong (Table Tennis) le tileuh ka paih zet.

LAILUN: Fimthiamnak na zirnak pawl?

Salai Ayete: Phunhrek ihsin phunriat tiang Falam Bualrawn Tlawng, Phunkua Canbary Tlawng, Phunhra Victorious Boarding School (Saya Huat Er Boarder), ihsin kum 2000 ah ka rak ong. Cun, B.S (Biotechnology) hi Yangon Technological University (YTU) ihsin kum 2004 ah ka ngah. M.S (Molecular Biology) hi YTU ah coursework ka kai ih, Mandalay Technological University (MTU) ah Research ka tuah, kum 2007 ah ka thehsuak thei. Acozahpi ih Special Training Course ih tlawngkai ka si ruangah tlawngpit colhcan nei lo in ka kai pehzom vingvo ih kum 2011, Meisen thla ah Pathian duhdawt zangfahnak thawn Ph.D (Molecular Biology) tluangten ka thehsuak thei.

LAILUN: Ph.D na lak hnu tu ziang bik na tuan?

Salai Ayete: Tu hi, Department of Biotechnology, Mandalay Technological University hnuai-ah Research Officer ka tuan rero laifangte a si.

LAILUN: Biotechology le Molecular Biology thu mal lai?

Salai Ayete: Biotechnology timi cu Thilnung Serthiamnak ti mai sehla: mithmuh thei lo hrikfa (Microorganisms) ihsin thinkung, ramnung le thilnung (Living Organisms) pawl hmansuah ih milai hrangih thiltha tuahsuak theinak Serthiamnak (Technology) pakhat a si. Kan leilungpi hi thilnung hlir ih dinkhawmaw a si ruangah a huap kau zet. Molecular Biology ti zawng cun Thilnung Serthiamnak ih subject then pakhat a si ih, thilnung pawlih taksa dinkhawmtu cell sungih DNA, RNA, Proteins le Enzymes pawlih Molecular Basis, Structure le Functions pawl zirzoinak subject pakhat a si. Molecular serthiamnak a thansoh ruangah  Biotechnology hin kum zabi 21 ih leitlun serthiamnak hmaithitu a rung si theinak a si.

LAILUN: Na hrilmi subject hi nangmah duhnak in a si maw? Na hrilnak san?

Salai Ayete: Phunhra ka on kum ah Yezin Agricultural University ka rak kai thei nan, cozahpi in Biotechnology, Special Training Course hi ramdang bomnak thawn a rak ong thok ding ti a si ih, Phunhra Camibuai ah Math le English hmatkom 150 luantu pawl apply theih a rak si ruangah keimah duhnak rori’n ka rak hrilmi a si. Cun, thuthangca le mekazin tivek ah Biotechnology thu tete ka rak siar ngah ih, kawlram sungah le a hmaisabik a rak si fawn, sunsaktlak subject a si ti’n ka ruat ih ka hrilnak san a si.

LAILUN: Ph.D lak ding hi na tumtah cia mi a si maw?

Salai Ayete: Ka sentet lai ihsin tui sunni tiang fimthiamnak hi a tawpkhawk thleng tiang zir thei ding hi ka lungthlitum tumbik a si ringring. Cun, Life-long learning an timi, thihlai hlan lo zirnak neih hi ka ngaisang zet.

LAILUN: Na zirnak thawn pehpar in ramdang na fehdah an ti vek maw?

Salai Ayete: Si, kum 2009 ah “Biosafety in Food; HACCP-Hazard Analytical Critical Control Point” timi thulu thawn Thailand ah workshop ka rak kai ve dah.

LAILUN: Na zirmi thawn pehpar in Chinram hrangah vision na nei maw?

Salai Ayete: Kawlrampi huap khalin Biotechnology cu hram thok rero dinhmun a si ih, kan ram a that tik le kan tulmi cu kan tuldan vekih hmang thei leh dingin ruahsannak ka nei.

LAILUN: Kawlram education a tha lo tuk an ti rero lai ah ramsung rori in Ph.D na lak hi ziang tumtahnak so na nei?

Salai Ayete: Kan Chinram cu Kawlram sungah a um, a um rero dingih kawlram sungah mi ih thiammi le tuah theimi, thiam ve le tuah thei ve ka duh ruangah a sibik.

LAILUN: Kawlram ih degree ngah pawl cu a hmin lawng si an thiam ngaingai lo an ti theu mi thu thawn pehpar in Ph.D laktu na sinak in ziang sim duh mi na nei maw?

Salai Ayete: Kan theih cio bangin uktu cozahpi in Academic Atmosphere, Facility le a tulmi dangdang a tul vekin a ngaihsak hrih lo ruangah a diknak tampi a um ding nan, khawvel huap rinsantlak cathiam khal kawlram degree ngah sungin an um ve thotho. Cun, ramkhat le ramkhat Education System tla hi a bangaw cekci theimi a si lo. Cule, kan ram sungih Medical College or University pawl khal an hmanmi education system a tha tuk ve ko. A thupibik ih ka ruahmi cu khui hmun le ram ah ziangvekin kan zir khal le, a zirtu kanmah sawn hi kan thupi zet ve a si timi hi a si.

LAILUN: Kan Education a that lo ruang ih Phusang tlawng kai ding a tanpi lo tu pawl  par ah ziang ruahnak na pek duh? Cun a kai rero lai tupawl le hrekkhat beidong le ruahsannak hmu cuca lo pawl hnen ah ziang na sim duh?

Salai Ayete: Serthiamnak san kan thleng ve rero zo ih, a takih fimthiamnak zir duhlotu cun tlawngkai lo khalin zir ding le thiam thei ding a tam tuk. A kai rerotu pawlin kan ti thei tawkin thiamtak le kanmai ta rori ih canter thei ding tiang kan zirsuah lawlaw dingin tha ka pe-aw duh. A thiamdeuh le thilti theideuh cun ramdang Scholarship khal tui hlan hnakin ol-aiten apply theih a si rero zo ih, cuvek dinhmun tiang thleng thei dingin kan zuam a tul ding. Kan cozahpi khalin education system remtha dingin timtuahnak cu an nei rero zo. Mitampi cun tlawnginn lawng hi zirthiamnak ah kan ruat theumi khal hi a dik thluh lo men ding. Mahte zuamnak (Self-study) le hnatuan phah khalin tampi zir a theih. Cun, zingzoinak (Research) khal hi kan sunsak a cu tuk thlang lo maw?

LAILUN: Kan education system par ih rem that a tul bik tiah na ruat mi le phunsang tlawng pawl ih tulsamnak bik ih na ruat mi pawl?

Salai Ayete: Kan education system hi a thu cun thatnak tampi a nei ve nan a takih tuansuahmi a mal tuk lai. Cozahpi in a tulmi a thap hmaisa (Invest) a tul dingih, a pekmi degree thawn milaw in Academic atmosphere, Facility tvk., pawl a tawlrelsak a tul ding. Cun, Hramthok Tlawng ihsin Exam-based system hmang nawn lo in, kan zirmi le theihmi Knowledge hi a takin a lengah kan hmansal theinak dingah Enrichment Programs a simi Reasoning power, Critical Thinking, Decision Making, Problem Solving, Discussion, Brainstorming, Research tvk., pawl sunsak takin kan zirhawk a tul ding ti’n ka hmu.

LAILUN: Byheart system kan hmang rero mi (Bangking Eduacation) hi tha na pe maw? Ca kan zirh awk daan le kan zir daan pawl ih rem thei sehla tiah na sa duh thah mi?

Salai Ayete: By-heart kan ti tikah cui kan by-heart mi cu a takin kan hmangsal thei maw, hmangsal thei lo tiah a thumaw ding. Cun, Education, zirthiamnak kan timi hi Educare timi Latin tong ih ra a si ih, a sullam cu phorhsuahsaknak ti a si. Asan cu tlawngta pawlin an zirmi an thiam theinak dingah ca lawnglawng thanlut rero loin, an thilti theinak phorhsuah le thapek ding a si sawn ti’n kan ti thei ding. Tlawngta pakhat ih duhhrilnak kan sunsak a tul. Zirhtu saya pawlin “ziangruangah, ziangtin?” ti felfai zetin kan simfiang thei asile, tlawngta pawlin zir duhnak thinlung an nei dingih fimthiamnak timi hi zircawklo a sizia hmusuak in a man neihzia khal an theifiang vingvo thei ding. By-heart mai ding si loin a ruahdan le a hmandan thiam ding a thupi. Cun, tlawngkai fekfek lo khalin zir ding le thiam theimi a tam tuk!

LAILUN: Phunsang tlawng ih Major pawl hi hmat in an then hi tha na ti maw? Ziangtin fehsawn sehla tin na sa duhthah mi um maw?

Salai Ayete: Hmat lo cun Major then hi a theih ngaingai lo ding nan, kan hmat ramri ih tlinmi sungin mai paihzawng, duhhrilnak vekin hril theih si sehla a dum-um zet ding. Bulpak fingfing khalin Lailak Tlawng (Middle School) ihsin kan paihzawng, duhzawng, huamzawng le kan sunsakmi kan theih cia a tul dingih cucu ziangtin kan tlin thei ding ti’n kan tumtah hlawhtling dingin kan zuam cia a tul ding.

LAILUN: Kan Chin khawpi ih College an tuah hi hreh khat in cu kawl rawn lam hman tampi sambau nak aum  ih thentheknak sawn si tin an ti ih ziang tin na hmu ve?

Salai Ayete: Kan Chinram khawpi hi Kalay (Kawl rawn) si loin Hakha a si ruangah a thasawn ti’n ka hmu.

LAILUN: Kan ramah Braindrain a cang mi hi ziang ah si ih ziang tin kan hruai kir aw saal thei ding?

Salai Ayete: Zirthiamsang pawlin anmai suahkehnak ram suahsan in hlawhman thadeuhnak hmun, ram dangih hna an va tuan khi Brain drain ti a si ih, kan zirmi le kan thiammi kanmai ram hrangih kan hmansal thei hrih lo khal hi Brain drain phunkhat si ve thotho in ka hmu. Brain gain sisal thei ding cun uktu cozah a that hmaisak ih Opportunities a pek hmaisa a tulbik ding. Cun, mai ram, mai miphun, mai nunphung duhdawtnak thinlung hi a thupi zet dingih miphun duhdawtnak lawng si loin ram duhdawtnak thinlung kan neih a tul ding ti’n ka hmu. Chinram ah kampani tiih kawhtlak hnatuan pipa pakhat hman kan neih thei hrih lo khal hi ruah curco a cu thlang na ti ve lo maw?

LAILUN: Thirdwave theh hnu tu hi Fourthwave (Nanotechnology) hman a racing thlang ding an ti lai ah Firstwave ah kan bun aw lai si khawh thirdwave ah direct ih dawp thei tin na ruat maw? Ziangtin kan dawp thei pei?’

Salai Ayete : Hi sanrelnak Wave pawl: cicinthlaithlak (firstwave), cetzung hnatuannak (secondwave) le serthiamnak(thirdwave) pawl hi a dotdot in rung thangso vingvo an si nan, thirdwave a ra thlen ruangah firstwave hi hlawnhloh a theih cuang lo ding. An hnuaihnihaw thluh thotho. Cule, siatnak tete tla an nei fingfing. Curuangah, direct in a dawp ih dawp loin, kan tulmi cu kan tul vekin a kilkip ih kan zirsuah, a thatlonak tete kan hrialthiam, kan hmanthiam le kan thansohpi thei lawngah sanmureng daih thansohnak diktak (Sustainable Development) kan tep ban leh ding. Sia le tha thleidan theinak fimthiamnak kan tul sinsin ti a fiang nasa.

LAILUN: Hih ThirdWave vuak le kan tuar thotho fawn ih kar lak ih a tang laimi kan thuruah pawl ah thleng tul tiah na hmu mi le kumzabi thar ah ziang thuruahnak in kan tlaan lawng ah san tiluan ih a lek tu kan si thei ding tin na ruat?

Salai Ayete: Mizan ih thudik khal thaisun ah thudiklo ah a cang thei mai. Kan leilungpi khal a pheng zo (The World is Flat) ti a si ih, ziangtlukin thengdanglamnak (Changes) pawl hi cak rero hman sehla, kan tlaksammi cu silhkhah a tul ringring ding ruangah  mai covo, mai tuanvo theithiam in le cui tuanvo cu tifamkim thei dingin a tulmi fimthiamnak kan neih hmaisa a tul ding. Hnam tenau tanpi ciamco loin Chinmi zaten rualremnak, lungrualnak kan neih ding tla hi a thupi zet. Cun, pawlkom san a si ti kan theih ih, Win-Win Theory & Solution tivek tete tla kan hmanthiam ve a tul men dingih kan tuah kan tuammi ziangkimah Pianphung Kiangkap-Boruak humhim le kilkhawi (Environmental Protection) tla hi kan thiam le a takih kan hman ve a tul ding. Ziangvek hna kan tuan khal le kan Calai sunsak in casiarmi miphun si zuam sehla. Secondwave ahcun mithiamsang le upa (Experienced) pawl san a si nan, tui Thirdwave ahcun santiluan thlun ih fimthiamnak le serthiamnak a neitu santhar mino pawlih san ti a si kha! Cetzung le Hriamhrei-cahnak Thilri (Hard Power) hnakin Fimthiamnak-Thilti theinak (Soft Power) a thupisawn an ti rero zo! Cule, “curuangah, kha ruangah” tiih mawhphurh ding le phuahlam hawl rero mai loin Self-Generation san kan thleng rero zo ti hi kan theih ve a tul ding.

LAILUN: Tu raltlan rero san ah nonawn pawl ih kan thusuah le thu ruah pawl hi nule pa in ziang tluk in theihthiam nak an neih ih in sunsak tin na ruat? Zangruangah? Ziang rel duh mi na nei maw?

Ayete: Keimah te hmuhnak men cun kan Chin nulepa pawl hin fanau pawl in duhsaknak amaksak tuk, lungawiza ngaingai a si.Asinan, in thlahdah tuk ruangah meithal thawn kah in tum lo nan, raltlan dinhmun va cuh in kan zuang kan phar rero a si pang pei maw, ti tla hi ruah ding a um lala fawn? Tui a tanglaimi thangthar nonawn pawlin raltlan maimai si nawn loin, ramsung le ramleng ih tlawngkai le hnatuan sang neih theinak dinhmun tla zuang le phar in, in zuampi cio dingah ka ngen duh. Ziangruangah tile, rammi mipum thawn khaikhih in cozahpi in kan peng le kan ram hrangah thansohnak Project in tuahsak ih mipum kan mal tuk le kan sung tuk pang ding ti a phanum. Cun, kan fanau pawl hin an suahthlak veten, Thlarau lam lawng si loin Taksa thanlennak lam (Physical), Thinlung fimnak lam (Intelligent), Lungtong langsuahnak lam (Emotional) le Pawlkomnak lam (Socializational) a kilkip ih thangso rero ding an si ti hi in theihpi le in ngiahsak dingah ka dilngen duh fawn.

LAILUN: Tu lai kan mino tampi ruahsannak le tumtahnak nei cuca lo in kan um thluh hi ziang mi ruangbik si pei?

Salai Ayete: Ruahsannak le tumtahnak nei cuca lo ti cu nunman nei lo thawn a bangaw zik zuakzo ding ti aw! Kannih Chinmi cu zatek zakhat (100%) tlukin Khristian kan si ih Pathian thu hi kan kaihhruaiawknak tlangpi a sibik. Thlarau nun le vanlam hawi hlir in kan kaihhruaiawk ruangah kan lei tisa nun ah kan vavai thluh tla hi a si pang pei maw? Kan Chin miphun zate huap in Strategic Planning nei ih, kaihhruaitu tha kan neih lo ruangah tla a si mai thei fawn.

LAILUN: Fimthiamnak a zir kan nonawn lak ah creative kan neih mal ih decision tuah khal a fek lo thu tanpi dinhmun ngaingai kan nei mal zet tiah na hmu maw? Ziang ruangah si pei?

Salai Ayete: Kawlrampi huap rori khalin Creativity a mal sinsin ti a si ih, a diknak tampi a um ding. Ralkap miuknak ram ah bulpak thilti theinak hi thapek lam si loin dawnkham a si ruangah a sibik ding.

LAILUN: Kan Chinram pi thanso taktak thei ding in politic role maw development pawl hi a thupi sawn tiah na ruat?

Salai Ayete: Thansohnak (Development) timi cu tuansuah le tuah theih a si nan, tuansuah theinak, thuneihnak (Power) kan neih lo awk ah! Zalen hmaisa loin thansoh a theih lo.Thinlung le Taksa zalennak ihsin thansohnak diktak neih thei ding cun Political role lo cun a theih ngaingai lo ding.

LAILUN: Acozah pi in kan Chinram hi in zoh that sak tiah na ruat ko maw?

Salai Ayete: In zohtha tiih a ruattu tla kan um pang ding ti a phanum! Tlangparmi kan cimit thluh ding hi an policy pakhat a si ve.

LAILUN: Politics timi par ih na hmuh daan?

Salai Ayete: Politics cu kan leitlun tisa nunnak ah kan ziangkim hi a si mai lo maw? Biaknak sakhua, fimthiamnak, thansohnak, nunphung le pursumleilawn tvk., an zaten Politics thawn hnuaihnihaw thluh an si. Kan chinram tlang tluan ah Thinglamtah khi kanmai duh vekin kan phun hluahhlo thei maw, Tlawng Inn ah Chin Calai kan zirhawk theilonak kum ziat a rei zo? Nitlaknak ram ih khurkhawruahdan rak nehkhuh zettu Greek Philosopher, Aristotle cun “Milai hi kan pianphung sinak in politic milai kan si” ti’n a rak sim dah. Amerikan  President, Thomas Jafferson cun “Diklo zetih mi uktu pawl va dokalh hi, Pathian thulung a si” a rak ti. Rome 13:4 sung khalah uktu bawi pawl hi Pathian siahhlawh an sizia kan hmu thei. Cule, ralkap miuk U Ne Win khalin “Rammi misenpi cun anmai cantawk miuk an co” a rak ti ve dah. Miphun pakhat in “Thinlung, taksa le thlarau” a kilkip in tlamtling zet ih a thansoh thei ding cun a zalen hmaisa a tul dingih cukhal cu Politics thawn hnuaihnihaw thotho a si mai lo maw?

LAILUN: Kan Chinmipi in siseh nonawn in si seh politics timi hi kan sunsak a cu zet thlang tiah na ruat maw?

Salai Ayete: Japan ah tla cun Hramthok Tlawng ah Political Science thu zirhnak an nei ti a si ih, Indonesia ahcun Hramthawk Tlawng ah vote thlakdan tla an zirhaw rero ti a si. San mureng daih thansohnak kan duh ngaingai asile Politics hi kan sunsak ve a tul ding. Kawlram sungah a rammi pawl kan “ka le hna” in phitsaknak a reituk zoih mipi le nonawn ti lawngin si loin hruaitu upa pawlin zalen theinak lamzin dik ah Politics lam khalin, in zirh le kaihhruai a tul ding ti’n ka hmu. Misenpi in political trend ih kan hmasawn (thansoh) lawngah Politician thatha an rung suak vivo ding. Democracy ram ah tla cun bulpak mi pakhat fingfing ih political knowledge hi a thupi tuk. Cun, tu kan rampi khalah ukawknak Dan thar hman rero a si zoih, cui dan thar sungih kan covo cu a takih kan thathnempi theinak dingah misenpi in kan ngaihsak ih kan tel ve a tul rori.

LAILUN: Ukawknak thar thawn a cozah par ah ziang tluk zumnak le ruahsannak na nei?

Salai Ayete: Mipakhat thuneihnak ih ukaw a si nawn lo dingih a lektu Politician pawl an thiam le kan ram in a thathnempi thei leh men ding tiah zumnak ka nei.

LAILUN: Phunsang tlawng na kai lai ih cangvaihnak na tel dah mi pawl? Cun hivek cang vaihnak tel ding ih kan forhawk nak ah ziang tin na hmu?

Salai Ayete: FPTP, Yangon ih suahmi Zilthli Mekazin ah cahram le bezai pahnihkhat te ka rak ngan ve dah ih culo cu, Special Training Course ih tlawngkai ka si ruangah duh vekin can ka rak nei lo ih, ka rak telban thei lo. Tui kan san hi pawlkom san a siih biaknak le kawhhran lam lawng si loin ram le miphun hrangih cangvaihnak ziangkimah kan theitawk in tel ve dingih forhfialawk hi a thupi zet in ka hmu.

LAILUN: A cozah hnatuan si seh tuan lo siseh kan karlak ah hin khat le khat thleidan awknak, bumawnak le corruption a tamzet tiah na ruat maw? Ziang ruang ah si tin na hmu?

Salai Ayete: Kawlram hi khawvel huap khalin, ei-ruknak (Corruption) tambiknak ram ah a telban ve. Hivek ei-ruknak dodal ding cun misenpi khalin thuhla kan theih ih dun le dan vekin hnatuan kan thiam ding khal a thupi zet. Cun, dan lo vekih thilti kan hmuh le tuanvo neitu hnenah zuarthlai-aw hluahhlo mai ding a si. Rampi President le MP pawl hnen khalah ca in simaw simthei a theih rero zo.

LAILUN: Cah duhmi na nei maw?

Salai Ayete: Nei dang lo, ka lungawi ti lo cu!

LAILUN: Ee…fala na a nei zo maw ti in sut ter ih?

Salai Ayete: Aih! An thei pang ding.

LAILUN: A lo contact duhtu hrangah?

A hnuai-ih address ah ka lo vualkham!
salaiayehtanayete@gmail.com
facebook.com/salaiayehtan

Mino Hlasak Thiam Mai.Racheal Ngun Hniang Par Hmaitonnak

1. 

   Racheal

CT: Ahmaisabik ah na hmin pum le na thuanthu tawi in sim thei pei maw?

Racheal: Ka hmin cu Rachel Ngun Hniang Par a si. Falam khua ah ka suak. Ka Pa cu Rev. Van Nei Kam a si, Ka Nu cu Mang Kai Sin. Unau (5) kan si ih nautabik sangtu ka si.

CT:Na kum ziat ah zaihla na sak thok?

Racheal: Ka kum (10) hrawng in hla ka rak sak thok ih tu hi kum-14 ka si.

CT:Zaihla sak ding in forfialtu tivek na nei hran maw?

Racheal: Forhfialtu hran cu an um cuang lo nan, ka sung le pawl in cu hlasak ding in duh sak zet.

CT:Series vek suah zomi na nei maw, suah cing ding vek teh  a um maw?

Racheal: Suah mi ka nei hrih lo. Pathian hnenah thla kan cam rero lai.

CT:Ramleng um a hleice in Malaysia le U.S.A biak khawmnak tinkim ah hla na sak ding in sawm na si theu ih na hlask an thei ringring, Mai.Far Men Par sawngtu ding tiin an lo ti theu mi teh ziangtin na ruat?

Racheal: In duhsaknak hi Pathian in in ti famkim sak sehla ka saduhthahbik mi cu a si. Ziangah tile milar pakhat le Pathian mi hman sawngtu ding si hi cu a sunglawi zet tin ka ruat.

CT: CBA,NA (Chin Baptist Association, North America) kum 2011 mi pakhat hlasak zuamawnak ah pakhatnak na ngah tivek thu kan thei, cule khavek zuamawnak vei ziangzat na tel ih laksawngvek na ngah tam zo maw?

Racheal: Hivek zuamawknak ah Voi (2) ka tel zo ih, a voi (2) in Pathian zaangfahnak in pa (1) nak laksawng ka ngah veve.

CT: Ziangtik kum ah U.S.A na thleng ? USA um Chin mi pawl ih nuntu khawsak daan tllun ih na hmuh daan malte in sim thei pei maw?

Racheal: Kum 2010 ah U.S.A kan thleng. Kan ram dinhmun thawn ka ruah ah cun, tampi kan thangso in ka hmu. Cui tlunah, U.S.A kan thlen hnuah hin, Pathian thu lam khalah kan thangso zet in ka hmu.

CT: USA hi land of opportunity tin mi hmuahhmuah in thei a si bang in hmailam ah leitlun huap hlasak thiam milar si duhnak sunmang na nei maw? Thleng thei ding in teh zumnak le zuamduhnak na nei maw?

Racheal: Ka nei. Pathian in thlengthei ding in lam i hruai ding ti’n zumnak ka nei.U.S.A lawng hman siloin hmun dang le ramdang khal ah mah in zuamduhnak lungput nei cun kan thleng thei ding tin zumnak ka nei.

CT: Hlasak thiam mi lar  pakhat si bang awla, Pathian thangthatnak hla (gospel song) lole duhnak(love song) hla vek na sak ding? Kawlram hlasak thiam milar Sang Pi le Mizo hlasak thiam Van Lal Sai lo vek pawl in Pathian hla sak ding lawng in pum an pe aw mi tlun ah na hmu daan le na si duh daan in sim thei maw?

Racheal: Hlasak thiam milar pakhat sibang sehla, Pathian thangthatnak hlasak ding lawng hi ka tumtah mi asi. Milar pawl in hiti vek ih an Aw Pathian thangtthatnak ih an hmang hi tha ka ti zet.

CT: Leitlun hlasak thiam lak ih na aur hleice mi an um maw? Ziangruangah na aur? Cule kan Chin hlasak thiam ah teh uar cuangce mi na nei maw?

Racheal: Leitlun hlasak thiam ahcun Kelly Clarkson ka uarbik. Ziangah ti le a aw tthat lawng si lo in a thuamawk daan hi a simple zet tin ka hmu. Laimi hlasak thiam ahcun Mai Far Men Par hi ka uarbik. Ziangah tile a hlasak mihi a nunin a ttawmpi vivo in ka hmu.

CT: Tlawngkai na theh in na man caan (spare time) ziangtin na hmang?

Racheal: Ka man caan ah Youtube sungta hla ka ngai ih, Karaoke in ka sak phah theu.

CT:Kilkip ih thanso zomi U.S.A ah Chin mi pawl in ziangtivek in nung sehla tha na ti? Tthimnak ah Hnipuan sinfen daan le Chin mino pawl nun can ziaza tlun ih  na hmu daan in hlawm thei pei maw?

Racheal: Kan Lai nunmawi le Christian pawl ih si daan ding an thlah pang ding ka phang zet.

CT: USA ah Lai nunphung hlo lo nak dingah ziangvek tuah sehla tha na ti?

Racheal: Kawhhran le pawlkom  lam ihsin tan naa pi ih kan lak a tul tin ka hmu.

CT:Nangmah le mah Lai mi na si nak tlun ah na zahpi maw?

Racheal: U.S um ruangah Laimi ka sinak hi ka zahpi lo.Ziangtik caan khalah keimah le Laimi ka sinak hi ka zah pi dah lo ding. Laimi kan zaten kan zahpi lo a thu pi lawng hman siloin miphun cawisangtu ding kan si sawn ti ah ka lo forhduh a si.

CT:Leitlun mino pawl hnen ih cah duh mi na nei maw?

Racheal: Ka cah duhmi cu mi zo khal in tui timi caan hi thansonak hrangah man nei zet in hmang thiam sehla tihi ka saduhthah cah duh mi asi.

CT:Hmailam ah innsang na din tik ah ziangvek tlangval lole mipa hi nangmai pasal ding ah na hril ding?

Racheal: Huhhh!!! Ka rel ngam ding maw si! Hehehe… Lai ram suak Lainu ka si ih Pathian tihzah in keimah le ka innsungsang duhdawttu Lai pa rori hi ka tlangval/pasal si ding ah ka duh bik.

CT:Pehtlaih duhtu pawl in ziangtin an lo pehtlaih ding? Youtube ah na hla ngai duh pawl ziangtin an lo hawl ding?

Racheal: rachelrose.ngun@gmail.com & facebook in *Rachel Hniang* tin pehtlaih thei ringring ka si. http://youtu.be/PvuMqK6sYd,    http://youtu.be/d9NlirYwqag ah zoh theih a si.

CT:Nangmah vek mino tampi kan ttul ih caan tampi thusuhnak pawl famkimzet in letsaknak tlun ah lungawinak simcawk lo kan nei a si.

Racheal: Kei khal  CT tlun ah le casiartu zaten hnen ah  Lungawi thu simcawk lo ka nei ih hmailam ah ka zuam vivo ding.

Salai Cung Nawl Thawng Interview

Salai Cung Nawl Thawng Thutawi

Hminpi@duhkawh…………………: Salai Cung Nawl Thawng@Cungte
Nu le pa……………………………….: U He Dun & Daw Phun Dim
Thuken………………………………..:  Jesuh in kei mah hman i duh.
Peihzawng……………………………:  Casiar, Hlasak, Tennis lek.
Phunsang tlawng ih fimzirnak pawl…………-B.Agr.Sc (2001-2005)

Department of Plant Pathology
Yezin Agricultural University
Myanmar.
M.Sc (2008-2010)
Department of Environmental Science and Engineering
Gwangju Institute of Science and Technology
South Korea.
Ph.D program( 2011-present)
Department of Biotechnology
Chung-Ang University
South Korea.

Q1.Ramdang ih tlawng kai thei ding ih na rak zuam daan le na harsat nak bik pawl ?
Bachelor degree ka rak ngah pek te hrawng ih sin ramdang tlawng kai thei nak scholarship program hi ka rak hawl thai thok ih mirang ca TOEFL ti vek zir phah thawn cu kum hnih le hrek sung lai caan ka rak pek a si.A hmai sa ah cu work experience le TOEFL or IELTS ti vek nei lo pin tom paw hawl in ka rak hawl ciam co tik ah a rak rem cang ngai ngai thei lo. Cunah TOEFL ti vek zir sal in scholarship phun kim ka hmuh mi le ka ton mi cu application ka rak tuah ciam co phah theu. Ram dang ih tlawng kai mi ka rual pi theih mi ti vek pawl hnen khal ah ziang vek scholarship program a um ih ziang a tul tivek ka sut hngai ring ring theu. Ahlei ce in Internet hmang in ka hmuhban tawk ka rak zing zoi na sa. Pathian hnen khal ah thlacam nak thawn ka rak dil ring ring. Curuang ah pathian ih zangfahnak thawng in 2008 ah POSCO Asia Fellowship ti mi Korea ih Master scholarship prgram ka rak ngah. Caan tampi sung scholarship ka rak hawl lai ah harsak nak phun kim le beidong nak tampi ka rak tong ko asinan nu le pa , u le nau, rual le pi ih tha pek nak thawng in bei dong lo ten ka rak nor ten to. A hleice in ka nu le pa ih catbang lo ih tha in pek nak ruang ah beidong lo in ka rak zuam ten to thei nak a si.

Q2. Scholarship ngah hi harzet tin na ruat maw. Scholarship thawn tlawng kai duhtu hrang  ziang quality pawl neih tul ?
Scholarship ngah hi a harsazet ti in ka ruat lo. Ahlei ce in tu lai san cu scholarship program phun phun tam tuk a um ih a duh ngai ngai tu hrang ah cu ngah lo ti a um lo ding ka zum. Amah bel te tik cu caan cu pek a tul ding. A tlangpi thu in scholarship a ngah duh tu hrang ah cu a hmai sa bik ah mirang ca thiam nak certificate TOEFL asilo le IELTS cu a neih a tul ro ri. Cuhleiah tlawng ih a grade marks a tha a si lo le work experience tivek a neih a si le cu scholarship ngah a ol sinsin.

Q3. Master na lak nak ih na cahram (thesis) le a thuhla mal lai?
Master ka lak nak ih ka thesis title cu “Biotransformation of 1-phenylpyrazole and 1-phenylpyrrole by Naphthalene Dioxygenase of Pseudomonas sp. Strain NCIB 9816-4 Expressed in E. coli (pDTG141).” a si. A tlangpi thu in bacteria pangang pawl ah hin minung , ramsa le thilnung a siat suah tu bacteria (pathogen bacteria) an um bang in minung le kiangkap hrangih thathnem nak a pek mi bacteria tha (environmental-friendly bacteria ) ti in an um. Kei ka zir mi cu kan kiangkap (Environments) ih chemical hnawm bal pawl (organic pollutants) thian fai nak ah bacteria tha (environmental-friendly bacteria ) pawl ih neih mi thiltitheinak enzymes kha  DNA remmi (recombinant E. coli) bacteria hmang ih thianfai nak ding tawl rel khi asi. 1-phenylpyrazole le 1-phenylpyrrole hi organic chemical hnawmbal an si ih Natphthalene dioxygenase ti mi cu pseudomonas bacteria ih enzymes asi. Hih chemical hnawm bal le enzymes hi reaction kan neih ter tik ah chemical structure a rak thleng awk. Cuih a thleng aw mi chemical products cu environmental hrang ah thil tha asi mi structure ah a rak cang. Ahlei ce in si le vai ti vek tuahnak ih hman thei mi chemical structure ah an rak cang. Cumi cu ka master research ih hawl suah mi le zingzoi mi bik cu asi.

Q4.Hih subject na hril hi nangmah duh hril a si maw? Na hril nak san?
A si. Kei mah ih hril mi a si ko. Bacteria pangang pawl hin minung pawl ih kan tuah thei lo mi thil ti thei nak tampi an rak nei theu. Cuti asi ruangah milai(human) le kiangkap(environments) thathnem nak ding hrangah hman theih ding mi bacteria pawl ih thli ti thei nak thuthup pawl theih suak ding ih zingzoi ka paih ruang ah hih subject ka hril nak san a si.

Q5. Ram dangdang ih kai an um ve maw?Khoi tawk mi pawl an fit bik tiah na ruat?
Ram dang dang ih ra kai mi khal an um ve ko. Ramdang tlawng ta pawl lek ah cun China, India,Pakistan,Vietnam, Malaysia ,Thailand, Cambodia ti vek pawl an tam bik. Europe, Africa le Western lam khal mal lai an um ve. India tlawngta pawl hi an fit thei na sa. Mirang ca khal an thiam thei zet ih korea ram sung ih tlawng dang dang khal ah India tlawngta pawl hi professor pawl ih lawm an co thei zet.

Q6. Ph.D na peh bet ti kan thei ih ziang subject na lak ziangvek thu hla lam pawl si ?
A si. A tu hi first semester tlawng ka lut thok a si. Ka subject lak mi cu ka master program lai ih ka zir cia mi research area tho tho kha ka peh zom ding . Ahlei ce in ka zingzoi ding mi cu “Bacterial degradation of antibiotics and antibiotic resistance in bacteria” lampang a si ding. Bacteria pawl thah nak ih kan hman mi si a si mi antibiotic pawl hi milai ih tor le cheng ih kan hman tuk ruang ah a tu lai ah cun bacteria tam pi cu antibiotic si ih thah thei si nawn lo(resistance) ah an rak cang. Antibiotic tam tuk kaing kap ah a darh ruang ah hih si pawl in bacteria tampi cu a tei nawn lo kan ti pei cu. Cuhlei ah antibiotic si pawl hi minung lawng si lo in cicin (saik piu yee)lam ih hman mi ramsa (Caw,Ar,Vok,. tivek) pawl ih harhdamnak khal ah tam pi hman a si ruang ah kiang kap (Environment) hnawmbal ah an ra cang lawng si lo in minung harhdamnak hrang khal ah hnai hnok tu ah an rak cang. Culai ah bacteria hrek khat pawl cun hih chemical hnawmbal pawl hi an ei ih an rawl ah an rak hmang. Cutin cuih bacteria pawl cu hih hnawmbal pawl thianfai tu ding ah hman sal an theih theu. Cuti a siruang ah kei ka focus dingmi cu a cuih bacteria pawl hawl suak(isolation) ding  le kiang le kap ih an cangvaih dan(Ecological role and Mechanisms) pawl theih suah ding ah molecular biology thiamnak (Metagenomic, PCR,DNA sequencing,Cloning,.etc) pawl hmang in zingzoi ding hi kan research area bik cu asi.

Q7. Na zir mi thawm pehpar ih kan Chin ram hrang sunmang na man mi um maw?
Tulai san ah cun molecular biology thiam nak hin milai hrang ih thathnem nak tam pi a pek re ro zo ti theih a si thlang ruang ah kan Chin ram khal ah hmailam caan ah cun kan mah ten research institute nei in laboratory tha tha kan nei leh ding ih cutin kan zirmi le kan thiam mi kan hlawm aw thei leh ding a si tiah ruahsan nak ka nei.

Q8.Kan ram ih education system le Korea ih education system hi a thlau aw zet tin na ruat maw. Ziang pawl kan tul sam cuang tiah na ruat ?
Theoretical ah cun kan thlau aw lo. Asinan practical ah cun nasa tuk in kan thlau awk. Ziang ahti le an nih ram cu pratical tuah nak ding thilri(facility) tha tha an nei tam tuk. Cuhlei ah tlawng pakhat ih thilri a neih lo mi kha adang tlawng pakhat in arak nei thei tik ah research cooperation an tuah thlang thei ih a rem cang zet. Cu lawng si lo in an ram acozah in research project tam pi a pek hngai tik ah professor pawl hin research fund an nei tam tuk. Khatlam zawng in kan sim a si le cu an professor pawl cu boss an si ko. Cumi pawl cu kan ram ih kan tul sam ve lai mi pawl an si.

Q9.Phunsang tlawng kai tik ah Major pawl hi hmat in an then ve maw?Korea ah teh ziang tin an tuahve? Kan education system in hmat in Major an then mi par ah ziang tin na hmu ?
Korea education system ah hin a tlangpi thu in Elementary kum (6), Middle school kum (3) le High school kum (3) tiah an then. Phunsang tlawng an kai duh tik ah admission test ( US ih SAT vek nawn ) an nei bet. Cumi admission test cu mah di riam hlan lo kum khat vei khat nolh sal a theih. Cumi addmisson test ih an ngah mi marks le an high school kum (3) sung ih grade marks hmuah hmuah par ah zoh in major an then ve. An then ve ti tik ah an mah nih an duh mi tlawng le major an siuh thei nan cumi pawl marks an ngah mi ih zir ih admission pek an si. Curuang ah Korea ram ih highschool tlawngta pawl cu an zon zai na sa. College tha le major tha ih a kai duh tu pawlcu high school ah heh le heh ti in nasa tak in ca an zuam . A tlangpi thu in an highschool tlawngta pawl cu na zi pa (4) lole pa (5) sung lawng an it theu ti a si. Kan ram khal ah phunhra ih marks lawng si lo in college admission test hi a tlawng ih zir in nei ve cio seh la a tha zet ding tiah ka ruat. Cutik ah highschool ih marks tha tuk lem lo khal le mah duh mi major ngah thei nak ding in college admission test tik ah zuam sal nak chance an nei ding.

Q10. Exam tuah tik ah Text ta vek rori ih tuah ve a si maw? Byheart system in nan feh ve maw? Cafir tivek an hmang ve maw? Kan ram dinhmun ah teh ziang tin na hmu?
Exam tuah tik ah text ta vek cekci atul lo. Byheart tul mi hrek khat aum bang in mah thiam dan dan ih phi thei mi subject khal aum.A hrek khat saya cu open-book system an hmang tam.Cumi ah cun an suh mi questions kha na duh duh mi cauk zoh phah in na phi thei. An nih in an duh duh mi (textbook sungih um lo mi) an lo sut ve thei. Cafir ti vek cu an um lo law law. Kan ram phunsang tlawng pawl ih cafir an tam zet cu a poi na sa. Cafir cu mah le mah bum awk a si. Nang mah le nangmah na zum ngam awk nak a lo siat suah ding. Mi dangdang ih an fir cio khal le nang mah ten fir duh nak thin lung na neih lo ding kha a thupi zet.

Q11. Kawlram phunsang tlawngah ziangmi pawl kan sam bik tiah na ruat ?

Kawlram phunsang tlawngah hin research tuah nak ding up-to-date thilripawl (facilities) hi kan tul sam bik mi lak ah pakhat asi ve ti ah karuat.Cule ramdang thawn research tuahtlangnak (cooperation) hi a thupi ve ti ah ka ruat.

Q12.Na tlawng kai nak ih zirhtu pawl ih zirh daan le kanram ih zirh tu pawl ih an dan awknak ? Kan ram ih zirh tu pawl par ih an sam deuh tiah na ruat mi?
Hinah ka tlawng kainak ih zirhtu pawl cu research khi thupi ah an ret deuh ih lecture hi cu discussion style deuh khi an hmang. Cuhlei ah hilam ih professor pawl cu an mah ro ri khi laboratory asilole zung ah um in hna an tuan. International journal ih an research tuah mi publish thei ding hi an professor pawl ih tumtah ciomi pakhat asi ih teimak suak zet in hna an tuan . Cuvek thiam thiam in an tlawngta pawl khal zuam ding in an fial an nawt(push) ve. Internet hi an rinsan zet ih research thawn peh par in latest information hawl ring ring a si. Kanram ih zirhtu pawl cu camibuai hrang ah mi an zirh deuh. Zirmi subject thawn peh par in up-to-date information pawl discussion in tuah pi phah ring ring thei seh la a tha zet ding. Cule ramleng ih tlawngdang pawlthawn pehtlaih awk nak nei in research tuah thlang nak ti vek nei phah hngai seh la tlawngta khal in kan that hnempi cih thei ding ti ah ka ruat.

Q13.Tuition tivek a hran ten nan nei ve maw? Fimzirnak ah khat le khatthlei dan nak tivek um maw?
Tuition tivek ahran te ih kai a um lo. Zirhtu pawl ih an man caan pauk ah discussion na va tuah thei. Fimzirnak ah pakhat le pakhat thleih dan nak an nei lo . Na thiam a si le na thiam vek in an lo upat an lo cawisang ding. Nathiam lo a si le na thiam lo an lo ti ding. Korea pawl a mawi zawng ih thu sim an nei lem lo.

Q14.Korea mino pawl hnen ih cawn tlak na timi le cawn tlak lo na ti mi ?
Korea mino pawl hnen ih sin hi zir tlak cawn tlak thil tampi ka hmu asi. An mino pawl hi an hna tuan nak ah an khul azang an vir var zet. Mawi hi an duh zet ih an mah khal an thiang fai zet. Mibawm an paih zet. Hardamnak hrang lehpannak an uar zet. Zirhtu saya pawl ih thusim an ngai zet. Zirhtu saya pawl ih ziangtluk ih an kawk an riam khal a si le ngol tivek beidong tivek nei lo in thinsau zet in an tuar ten to thei. An lian zet zet ko nan paisah hi tuk tek tua ta ah an hmang dah lo .An ten ren zet. Fangkhat fanghnih te a sikhal le an khawl an fingkhawi tha zet. Hi pawl hi cawn tlak an si ti ah ka ruat. Sam bau nak te te khal cu an nei ve ko. Ahlei ce in upat sinak (seniorism) an uar tuk. Suahni kumkhat simlo thlakhat te ih thlau aw mi si khal le rualpi ti ih kawh an duh lo. Ka u tiih kawh fek fek an duh. Cutin upa deuh le nauhak deuh biak awk daan an buai pi thei tuk ih a hnai hnok phah phah theu. Mah hnak ih kum upa upat cu a tha ko nan korea mino hrek khat pawl an extreme tuk ih cu cu cawn tlak a si lem lo ti ah ka ruat.

Q15. A tlangpin an Korea mi pawl ih lungput? Miphun thlei dannak an nei maw ? An nunphung thawn pehpar in nan harsa mi um maw?
Korea mi pawl cu korea miphun an si nak hi an uar(proud) aw bik nak asi. Mirang na bang, taluk na bang, kawl mi na bang tivek ih va tah thim khal an duh lo. Korea mi an si nak ah an lung a kim bik. An miphun le an nunphung hi an laina zet ih an kilkhawi tha zet. Cuhlei ah pakhat le pakhat an upat aw zet. Korea mi pakhat in rampi level ih thil ti thei nak, thiam nak pakhat khat a neih a si le an miphun pi in an cawi sang, an lawm, an tan pi.Confucianism (Confucius ih zirhnak) in an nunphung hi a neh (influence) zet ruang ah mah hnak ih kum upa cu ziangvek te a si khal le upat pek fing fing a si. A cik paak ih um hnak in a bur bur ih um tlang vualvo khi nuam an ti sawn. Mizawn ruatnak an nei zet ih mi bawm an duh zet.Mi dang miphun va nautat le va thleidan nak cu an nei lo nan an mah nunphung dan le duun ten va pawlkom tu cu an rak duhdawt ve cuang. Aniaunghaseyo tiih pakhat le pakhat lukuun ih cibai awk ring ring asiko. Kan nih laimi cu korea pawl thawn hi kan umtlan dan abang aw mi a tam zet ruang ah har sat nak ngai ngai ka nei lo. Kimchi (antam thur) khi an rawl uar bik mi rawl a siih kei khal a thaw ka ti ve ko. A mah bel te ka rak thleng pek cu an tong(korea tong) ka thiam cia lo ruang ah aleng suak vak tik ah remcang lo nak tete a um phahphah.

Q16. An fala le tlangval pawl ih film sungtavek in a lengah teh mi duh an thiam ih rin an um ngaingai maw?
An fala le tlangval pawl film sungtavek in an pawk awk ciam co cu ka hmu dah lo. Amah bel te korea pawlhi cu thinlung phurnak (emotions) thawn um zet pawl an si ruang ah pakhat le pakhat dimdoih awk dan an thiam zet. Ziang le ziang simaw phuah ding an thei thei nasa. (Eg.An hmel mawilo khal le duhnung ding in um dan tivek an thiam thei zet.)

Q17. Kan Chinmi fim kan zirnak ah creative kan nei mal tiah na ruat maw? Ziang tin kan neih that sin thei ding tin na ruat?
Kan chinmi pawl fim kan zirnak ah creative kan nei mal tiah ka ruat lo. Kan hmang hrih lo sawn a si ding. Himi thu thawn peh par ih pakhat ka vun lo ruah ta ding. Korea ram ih Steel company hmin thang POSCO ih an thuken cu “Resources are limited, but creativity are unlimited.” ti asi. Thazang ka ngah zet. Kan leiram, kan thing le lung ( resources) pawl hi ri nei in a cem thei mi an si nan kan ruahnaktha Creativity cun ri cem ni a nei lo. Curuang ah kan lairam ah sui le ngun lung var man khung tha tha suak lo hman seh kan ruahnak tha creative tha tha kan neih asi ah cun kan lairam thangso nak ah kan hmang thei ding a si. Creative tha kan neih that thei ding in cu ca tampi kan siar a tul ih kan mah le subject ciar ih latest technology pawl kan zingzoi ring ring le idea tampi kan ngah ve thei ding .

Q18. Kan Chinmi nonawn pawl ih ideology le thuruah pawl hi nu le pa le u pawl in an cohlang ih in sunsak tiah na ruat maw?Khinah lam ah teh nonawn pawl ih an thruah le an thusuah pawl ziang tluk in in an sunsak?

Kan Chinmi nonawn pawl thuruah thatha nei ding in nu le pa pawl in induh sak zet ko. Asinan kan mah mino pawl in kan thuruah mi pawl nu le pa pawl ih cohlang thei ding ih hmuhsak nak (evidence) kan tuah a tul ve. Hinah lam khal nonawn pawl hi nu le pa in an cawisang zet. Mino hnatuan nei lo vak lua la men ti vek hmuh ding ahar zet. An nu le pa pawl hin duhsak nak nei zet in zirnak hmun khat khat ah an ret ih an mah khal an zuam na sa. Cule an mah ih paihzawng an hril an tuah mi par ah khal nu le pa in tha an pek zet. Curuang ah hmun tam pi ih hruaitu tha tha cu an mino te te an si.

Q19. Kan Chinram ah  Brain drain  a cang nasa zet tiah na hmu maw? Ziang tin kan tuah that thei ding tiah na ruat?

Brain drain kan ti tik ah kan mifim mithiam pawl kan ram tan san in nun khaw sak nak a tha deuh mi ramtha ramlian ih an va ceer (migration) khi asi. Himi hi cu kan Chinram lawng si lo in kan kawlram pi le ram dang dang(China,India,etc) pawl khal in nasazet ih an tuar mi asi ko. Ziangtin kan tuah that thei ding ti asile cu kan Chinram khal ah hnatuan thatha tuanthei nak opportunities pawl um thei ding in kan zuam ding.Cutin nunkhaw sak nak tha tha kan tawlrel thei a si ah cun kan mifim mi thiam tampi cu an ra kir sal ding asi. Cutik ah a tu ih kan Chinram ih Brain drain pawl cu Brain gain ah kan cang ter sal thei ding.

Q20. Fourth wave (or) Nanotechnology san hman  a thleng thlang ding tin an ti rero lai ah,  kan nih First wave ah kan ruahnak pawl an tang lai si khawh,nan Wave ih vuak nak cu kan tuar thotho ih kan thuruah le ruah nak pawl hi ziang tin kan man thei ding tin na ruat?
Atulai cu nanotechnology lawng si lo in tuahcop nunnak (synthetic biology) buaipi san kan thleng zo. Asinan himi san kan thleng ruang ah khualhlan san (first,second,third wave) pawl ih ruahnak le thil ti daan(skills) pawl kan tan san theh ding ti nak asi lo. Athupi mi cu latest waves thu le hla pawl theih ding zuam in kan ram kan miphun thanso nak hrang ih hman(apply) thei mi tete sawn kha hril in zir ding kan si. Tusan cu mitthep kar ah technology thar hi a rak suak cing cing ih na sa tak ih dawi a tul. Tuni ih degree a ngah tu pa cu thai suun ah cazir bet loin aum asi le tip suun ah cun cathiam lo pa ah a cang sal an ti bang in cawl bang lo zirnak (continuous learning) kan neih atul. Cu le thil hi tampi thiam tum lo in major pakhat te ah fekzet te (specialized) ih kai hnget san asi. Cutin kan specialized mi subject te ah adeng tiang ih thiam ding in kan zuam asi le cu santi luan kan man thei ding asi.

Q21. Hih san ah kan Chin mipi le kan nonawn pawl ih ruah nak le thuruah pawl thleng a tul thlang tiah na ruat mi pawl? Kum zabi thar ih kan mipi in ziang ruah le thurauh nak thawn kan tlan le a tha na ti?
Tu san ah kan chin mipi a hleice in nonawn pawl ih kan thleng tul mi cu kan lungput siatsuahnak (moral crisis) hi a si tiah ka ruat. Ramsung ah phunsang tlawng kan kai nak ah cafir cop in degree kan lak ciam co. Ramleng ramtha thleng ding ah thuphan per cop in khua kan sak ciam co. Hiti ih kan mah le bulpak thathnem nakding ih thu phan kan per mi pawl hi thuhman (the right one) asi tiih kan lungput ih aum lo ding hi a thupi zet. Kan Chin mi pawl thuphan per kan zongsang pang ding phang a um na sa. Curuang ah dingfelnak thawn kan tuah kan tuan mi cio ah kan chin mi pawl rin ngam kan sinak leng ding in zuam cio sal uh si.

Q22. Kan mino tampi tlawng kai si seh kai lo siseh tumtahnak nei cuca lo le ruahsannak nei cuca lo ih kan um hi ziangmi bik ruangah si pei?

Ka ram in mino hrang ah tuanding le tuahding tha tha ti thei nak (opportunities) a tawl rel sak thei lo ruang ah kan vakvai theh tla a si phah men ding . Cule pakhat le pakhat dawt nak kan nei lo tla a cang thei. Kan ram sung din hmun in cathiam asi khal le thiam lo asi khal le hi mi pa cu hi mi nu cu uar a um a si cawng tlak a si ti ih kan uar mi( kan daw mi) an um lem lo ruang ah tla a si men ding. Aziang khal vasi seh la ruahsan nak nei lo ih um cu nunman nei lo vek kan si ding . Curuang ah ruahsannak nei ding in cu tumtahnak (goal setting) kan neih a tul. Tusan ah cun zirnak le thiam nak hi tlawng inn lawng ah a si nawn lo ruang ah zirnak le thiam nak hi hmuntin ah hawl in tumtak nak le ruahsan nak nasa zet thawn zir cio ding kan si.

Q23. Phunsangtlawng  a kaitu tampi in an zirhmi hi degree ngahnak ding fang hrang lawng an tum hi ziangruangbik ah si pei ?

A hmaisa bik ah cun incentive a um lo ruang ah a si ding. Tlawng ka theh le himi degree ka ngah le cumi kha mi zung/company ah hna tuan tha ka ngah ding ti vek ih dawtsorhnak (incentive) pakhat khat a um lo ruang ah asi ding. Cumi dawtsorhnak (incentive) a um lo tik ah kan cazir nak ah phurnak (motivation) a um thei lo. Cutin kan tlawng kai nak ih phurnak (motivation) kan neih nawn lo hnu cun a tik cu caan kim ih degree ngah leh men ding fang lawng kan thinlung ah a rung um ta a si ko.

Q24. Kan nule pa in cathiam le mithiam hi an theih thiam sual theu hmang ka ti. Cathiam le mithiam le mifim hi ziang tin na hmu ve?
Cathiam timi cu tlawng in (formal education) ih zir nak ih sin a thiam mi asi pei ih mithiam ti mi cu thilpakhat khat par ih thiam nak nei hlei ce mi skillful person kan ti pei cu ( eg. Mawtaw tuah thiam, bawhlung sit thiam, tivek) khi asi ding ka zum.Mifim timi cu hih cathiamnak le thilthiamnak pawl milai hrang that nak ding ih a hmang thiam tu hi asi ding.

Q25.Politics hi ziang tin na hmu ve ?
Ram le miphun hrang ih hna kan tuan nak par ah duh sak nak nei tak tak ih tit -sa(faithful) nei ten hna kan tuan asile hi khal hi politics asi ko tiah ka ruat.

Q26.Ukawk nak a that lo mi tangah Human resources le Development dang pawl hi tuah thei a si ko tiah na ruat maw ?
Duhvek ih diriam ten tuah thei (effective) cu a si lo men ding nan a tawk le mawi hrek khat tiang cu tuah thei a si ko.ziang ah tile milai thansonak ah cun hmai sabik ih a thupi mi cu kanmah le kanmah thanso duhnak lungput thlengawk nak (attitude change) hi asi. Kan tuah kel le kan tuan kel ring ring si lo in san a man mi ruah nak pawl kan cohlang tum atul . Cuti vek in hmun tawkfang tiang cu a ciam ciam in thanso nak tawlrel vingvo a theih ko tiah karuat.

Q27. Kan Chinmi kar lak ah politics theihnak kan nei mal deuh lai tiah na ruat maw?
A si. Athiam lo le athei lo kan tam tuk lai. Thiam a tha. Theih a tha.Theiding ih zuam ding khal kan si. Asinan kan Chin ram ah cun politician tampi hnak in educated man tampi kan tul hmai sa sawn ti ah ka ruat.

Q28.Ukawknak thar a si mi kan ram le a cozah thar par ah ziang tluk in zumnak le ruahsannak na nei?
Tuhlan hnak in kanram hrang ah atha ving vo lam sihram seh ti ah thlaza ka cam.

Q29. FPTP ih narak cangvaih dah nak le cangvaih nak na tel ruang ih alo that hnem pi zet tiah na hmu maw?
FPTP ah hin phunsang tlawng ka kai pek ih sin tlawngpit caan ih  laitlang tlun caan tin ten ka rak tel ring ring ko. Ahlei ce in 2004-2005 academic year ah khan FPTP,Falam ih Hotu ka rak tuan.Tlawngta hi mipum 30-50 hrawng kan rak si theu ih activities kan rak nei thei zet.Kan pawlkom ih a tumtah mi cu kan falam mi kawl ram sung phunsang tlawng hmuntin kim ih a kai mi pawl lai kan hlum caan ah thatnak tuahtlang ding ti hi asi bik. Cuih kum ah kan cangvaih nak te te newsletter kan rak suah thok ih a hmin ah TUALTO cazual kan rak ti.Tualto ti mi cu maih tualrawn ih a kheu mi (a to mi)ti nak khi asi. Biak inn pi khal ah Talent show kan rak nei thei ih cu nah nu le pa le mipi ih tha zang pek nak tam zet kan rak ngah a si. Khuatlang hrang ah luk aa pee nak kan rak nei theu ih thlanmual sial, biakinn cangmin dawl bawm, thingfa phun ti vekah kan rak tel theu. Fund Fair kan rak tuah ih Falam aa-ka-saa zung ah hlunghlai zet in leh nak phun kim le ei le in phunkim thawn kan rak tuah thei. FPTP, Myanmar meeting khal Falam ah kan rak nei thei. Kawl ram sung ih FPTP hmuh hmuah tong khawm aw in Lailun lungkua zoh thlang nak ti vek kan rak nei thei .Cule CUSF (Chin University Student Fellowhip) ah kan rak tel ih Thantlang ah kan rak feh khawm. Culai ah Hakha,Thantlang le Falam tlawngta pawl kan rak tam bik ih kan thu rel suah mi cu maih peng lawng lawng ham nak kan do ding (dae-tah-suai- taih phiat yee), Chinram that nak ding asi ah cun zo ih peng ram a si khal le kan lung kim pi ding ti pawl kan rak lung kim cio. Himi FPTP ih ka rak tel ruang ah hin tam pi ka nun nak ah ka rak that hnem pi a si. Ahlei ce in FPTP,Falam ih members pawl cu kawlram khua dang dang ih tlawngta pawl kan si cio ruang ah Falam ih kan ton awk caan ah thu tha tha tam pi kan hlawm aw thei asi.Cuvek thiam thiam in tlawngta pawl khal pakhat le pakhat fellowhip nak kan nei thei ruang ah kan kom aw kan nel aw zet a si. Abik in Hotu ka tuan lai ih ka zir ngah mi pawl cu a bur pi ih hna tuan dan (teamwork spirit) i neih ter. Activities kan neih tam nak pawl in kei mah le kei mah confident tam pi i neih ter. Khua le ram duhdawt nak thin lung khal i neih ter sin.FPTP ka tel nak ruang ah university student’s life hi fam kim deuh in ka tep ngah a si. Netabik ah phunsang tlawng karak kai lai ah tlawngta hmin in khua le ram hrang cangvaih nak ah ka rak ter dah ve ti mi lunghmui nak pawl hi FPTP ih sin ka ngah suak mi lungawinak tampi lek ih sin ka sim thei sun pawl an si.

Q30.Ca duhmi um maw?

Hi ti vek in thu ruah khawm nak in neih pi ruang ah ka lung a awi zet. FPTP pathian in thlasuah pek sin hram seh ti ah thlaza ka cam!

Q31. Fala a nei zo maw an lo ti ?

Hehehe..hi vek hi thu hman sim a har ee..ka nei zikte thlang kan ti men pei….

Q32. A lo contact duh tu hrang?

cungtefalam@gmail.com ah contact thei ka si.
http://www.facebook.com/people/Cung-Nawl-Thawng/1759800261

Lailun Mekazin ta a si.

Lailun Mekazin  hi FPTP, Kalay ih suahmi a si.

Salai David Nun Tho Interview

Salai David Nun Tho Thutawi
Hmin pum : David Nun Tho
Kawh duat : David, Tho Tho, Thote, Ko Gyi
Suah ni :19/10/1986
Suahnak Hmun : Tahan, Taungphila, Kalay Township
Nu le Pa : Pa Hmun Lian le Nu Zong Nuam
Unau zat : David Nun Tho, Christopher Lal Biak Lian (Malaysia), Rebecca Tluang Hlei Mawi (Taungphila)
Umnak : Indianapolis, USA
Qualification : Chemistry (2) years, Kalay University, Pastry Chef (Confectionary & Bakery), Adang zirpeh vivo lai ding
Rawlhmeh duhbik : Chin Foods, Olio Pasta
Hobby : Thilthar Ruat le Tuah, Sumdawng, Miharsa Bawm, Casiar,   Bawhlung sit/zoh, Spatacraw lek, Movie zoh le Hlasak
Favorite songs : Gospel Songs
Thuken : Jerimiah 29:11 sungta Pathian in ka hrang/na hrangah thil  tha lo khua a khang dah lo , Not to give up
Hnatuan : Refugee Base Community Organization ah Diplomatic coordinator
Leitlun damsan : Mi dang hrang ih nung.

CT: Ziangtik kumah Malaysia na rak thleng? Ziang ruangah na rak thleng?

Pathian khuakhannak ruangah 2003 kum ah Malaysia ka thleng. Leitlun harsatnak a phunphun ruangah cu si ta mai ih asinan keicun Pathian in ka hrangah thilmaksak i hmuhduh ruangah i thlengter tiah ka ruat aw.

CT: Na bulpak in Malaysia ih harsa na ti bik mi ziang a si?

Ka thlen pek ahcun harsatnak kan tong hnuaihni nan kum rei um zo hnu ahcun a nuam sal ko. Malaysia ihsin US feh pawl khal Malay lam an ngai nasa theu ih Malay um hi nuam an ti cio si ko ding ka ti..Hehehehehe…… bulpak ih harsatnak bik  cu ka status/ID (dinhmun/ram mi silonak) hi si bik ko.

CT: Leitlun ih na saya/ma tha bik in sim thei pei maw?

Sim thei tuk ee, I hringtu ka nu hi si bik ko. Kan sentet lai ihsin ka nu in hitin thu i cah theu “Ka lo hring rengreng ihsin mi menmen ding ah ka lo hring lo. Mi hmuahmuah ih rinsan mi hruaitu tha, tlangpar ih a vang mi meiin bangtuk in midang hrangah na tleu ding ih mi harsa pawl na bawm hgai ding, Leitlun ah mi hlawhtlingzet mi na si ding” tiah nun i sim theu. Mi menmen na si lo timi tongfang in ka nun i luatkhat bik.

CT: Thudang vun kaat duak sehla tubaite ah Sunlawihnak Rocapi na dawng ti?

Aw a si ngai ual! Avei(7) nak Chin Kumthar Puai niah mipi 1,000 lenglo hmaiah ka tlinglo tlaklo hman ning la Pathain um pi nak thawn Malaysia um Chin mi hrang ahleice in Falam mipi hrangih kumhnih sung tuansuak mi le hlawhtlin mi parah mipi ai-awh in sunlawihnak rocapi ka dawng.

CT: Malaysia ah Chin mi beunak hawl (Refugee) thawngziat hrawng nan um?

Community Base Organization (FRO, CRC, ACR) te thawn data kan lak nak ahcun mipum 50000-60000 hrawn um ding ih zum a si. Cumi lak ah Chin-Falam mi 5000-10000 karlak kan um ve.

CT: Malaysia Chin mi pawl ih an tlaksam bikmi ziang asi ti’n na hmu?

Hmm!!!Chin mi pawl ih tlaksam bikmi vun ti cun view point phun tampi a um ding ih ka thlir ve daan cu mah le hnam ah aatcilh kan tamtuk mi le mah le tongciar (ttul lo khal le din thar) hi asibik in ka thei. Himi tete in hmuh theih lo mi kan thinlung in thenthek tin ka hmu. Vun bet sehla Chin mi umnak tinkim ah himi old idea le feh daan in, in ciahneh tuk lai in ka thei. Chin mino pawl cun sunzawm in thlun kan tum lo pei tiah ka ti theu.

CT: Malaysia ah Laimi Kawhhran/ Fellowship pa ziat a um? Nan lungrual khawm maw? Thlarau lamah nan hlim tawkin na hmu maw?

Hi mi thusuhnak cu ka let hlan ihsin kan mithlam ah a cuang thei ka zum. Ziangahtile Chin mi Bible tlawngsuak kan tamtuk tikah thlennak hmun tinkimah kawhhran umcia mi pehzomtum lo in khawmnak inn malte lole mipum malte va si khale kan va din ta hngehnge theu. Malaysia khal cu bangtuk thotho in Chin mi fellowship zaten (25) lenglo a um in ka thei ih cuhnak khal a tam men thei. Tong ah kan lungrual lo hmanah Pathian biaknak ahcun kan pumkhat thei in ka thei.Thlarau lam khalah Malaysia ih ra mi Evangelist pawl ka sut theu ih Kawlram hnak in Malaysia um pawl in Pathian thu duh thu theih a si theu. Malaysia a thatnak cu Kawlram vek in Denomination um loin hmunkhat (fellowship) ah kan lung a rual thei.

CT: Malaysia Kawhhran/Fellowship pawl ih tlaksammi ziang asi tin lo sut ning la ziang tin in sang ding?

Sim thiam a har nasa, atlun ih ka simzo vek in thlir daan tampi a um. Ka hmuh daan i sut ruangah Youth pawl hrang Space a mal tuk deuh in ka thei. Asancu Malay um Chin mi 100 ah 80% tluk hi Youth pawl lawnglawng an si ih independent tak in fellowship sungah an cangvai thei hi ka saduhthah a si.

CT: Pawlkom zawngin ziangzat hrawng Chinmi pawlkom a um? Pawlkom le committee pawlih cang vaihdaan ah nan hlawhtlinnak le hlawhtlinlonak ih na hmuh mi?

Pawlkom vun ti cun Refugee lam pang in sut ti ka zum, Falam Refugee Organization, Chin Refugee Committee, Alliance Chin Refugee le Zomi Association Malaysia  tiah pawlkom tum -4 a um. Pawlkom zaten UNHCR, NGOs le adangdang beunak hawltu pawl ih ttul mi pawl tawlrelsak rero asiih a tamsawn cu Pathian zarah a hlawhtling. Chin issues ah a cang le malte hmuh daan le pom daan a kalh aw caan vek cu a um phah theu, cu lo dang cu Malaysia lo bak hitivek Chin mi pawl lungrualnak a um pei maw tiah ka ruat. Ziangahtile kan tongaw ringring ih information share nak khal kan nei tik ahle UNHCR kuttang ah mah le miphun hrang ciar tuan kan si tikah buainak ciamco cu a um nawn lo tluk si ko.

CT: Malaysia Chin mi pawl lungrual tulnakah ah nan lungrual khawm thei in na hmu maw?

Atlun ih ka sim zo bang in Chin issue (biaknak, beunak hawl) thu le hla pawl ahcun kan lungrual nasa so khaw.

CT: Chin Mino pawl hrang ih na saduhthah in sim thei pei maw?

Humm!! Atam khop mai! Thil rengreng hi a that lam ih thlir thiamtu kan si ding ka beisei. Negative perspective kan nei tam asile ziangkim kan tuannak ah tihnak, beidon awlnak le hlawhtling lo nak a rah suahter. Cule Vision nei ih to men siloin kan neih mi Vision ah feh in atak ih tuansuaktu kan si ding a thu pi tiah ka ruat.

CT: Cun, Calai lam pawl tla lo sut sehla? Malaysia ih Thuthang Kawhhran le Fellowship le Pawlkom zawngih suahmi pawlih tangkai zia le hmual a neih zia pawl in ruah aw?

I sutfuh nasa, hmanten keimah khal cuih kawhran le fellowship pawl ih suahmi thuthang pawl ruangah Chin cangan le siar ka thiamnak a si. Kum zabi/zabu 21 sanah media in mi thinlung a luahkhattuk lawnlam. Curuangah a tangkai zet ih pawlkomnak le thu hla simthannak le theih awton awlnak bik  innpi pakhat a si. Cule media in kan Chin mipi pawl lamzin dikah kan hruai suak thei ding timi zumnak ka nei.

CT: Calai le thuthangca pawl nan suah daanah na lungkim maw? Tlaksam mi le hmasawnnak pawl?

Chin ca ih suah mi thuthangca tawkfang lei le siar ding a um nan casiartu duhhnak in kan mal deuh laiih poi deuh. Mino pawl lawnglawng hohan deuh in suahmi thuthang ca a tam ruangah thanso lam a pan vivo in ka hmu.

CT: Permit nei ih Malaysia thleng le Permit nei lo ih thleng pawl tuar mi harsatnak pawl?

Ala!!!! Permit neicu cabu an neih ruangah kaih le khih tih ttul loin huaisen zet in an suak vak thei,asinan an thlahlawh deuh ngaingai. Athen hrek khat cu Agent pawl in Kawlram um laiah sunmang makzetzet an sim theu ih an thleng ngaingai tiklen a dangpi si sal ih harsa ton mi khal an tamzet. Curuangah cabu ihsin suahsan an tamzet. Permit nei lo ta nana cu angki dum nawn hmuh veten dawp le tlan ding man ringring asi ko. Asancu palik pawl in ankor rawng hi dum-dup nawn asiih mi an kaih le thawng ih thlak hnak in sumsaw dil lole neih mi laksak an hmang theu. Ramleng thlengcia Malay um dah pawl cu kan hnak khal in an thei sawn men ding. Mihrek cun palik pawl hitivek nawhthuh ei an thiamnak khal hi Kawlram mi pawl in zirhmi asi tiah hnisuah capoh thungai an rel theu.

CT: UNHCR in beunak hawlpawl a zohdaan ah na bulpak ih na hmuhdaan ah na lungkimnak le kimlonak pawl?

UNHCR zung in beunak hawlpawl in zohdaan ahcun sawisel ding ciamco ka hmu tuk lemlo, asancu kum-2002 ihsin 2010 karlak ih Chin mi beunak hawl pawl kan nuntu khawsak daan kan dinhmun le atu kum-2011 dinhmun vun zohsal ahcun tampi zalennak a um ticu el theih asilo. UNHCR le acozah tuanvo nei pawl thurel tlangnak le tuan khawmnak an nei leuhleuh zarah Malaysia in UN-1951 ah sign tthut mi ram asilo nan that lam a pan vivo in ka thei. Mihrekkhat in lungkimlonak a phunphun an nei men thei, asinan tuanvo neitu pakhat dinhmun in vei tampi cu UNHCR tuanvo neitu lam sisawn loin kan Chin mi pawl ih timtuahnak nei lo le sambauhnak ruangah buainak kan tong mi a si sawn tiah ka hmu.

CT: Malaysia ih laimi hruaitupawl na hmuhdaan ah an mawhphurh an hlen tin na hmu hai maw?

Hmm… ka hmu daan lawng ka rel ding ih Chin mi hruaitu pawl social lam pang ahcun ka neh aw nasa in ka thei ih, amah lawngte Chin mi Zuri tampi ka hmu tikah community upa pawl tlunah a tthumaw maw lole biaknak lam hruaitu pawl hnenah so a tthum ding tin ka ruat theu. Curuangah a kaphnih hruaitu pawl in himi Chin mi zuri sabah thu ahcun kan tlasam veve in ka hmu.

CT: Nangmah thulam losut sehla…Malaysia ah ziangmi na tuah bik?

Aw! Mi bangran vek in pumcawmnak hawl in kum tawkfang Bakery lam ah hna ka tuan hnuah, Pathian khuakhang le lairelnak ruangah kan Chin-Falam Refugee Organization ah diplomatic coordinator dinhmun in kum-2 lenglo ka miphunpi pawl ka rian.

CT: Ram nuam pan in na zam tum tivek kan rak thei.

Pathian in damcahnak i pe ding ih ramnuam ti siloin ramthumnak lam sawn ah ka feh ding ti seh la….hehehehe… USA hi Chin mi pawl in vanram tluk ah ka ruat  lole ramleng um hi mi neinung tuktuk ding le nun nuam emem ding tiah ahleice in Kawlram lam ihsin kan ruat theu mi cu a rak si lo thu ramleng thlengcia pawl in an thei nasa ding ka zum…Pathian tel lo cun ziangvek ram nuam le ramtha kan va thlen hmanah tican ziaza nei zik hran lo, curuangah Kawlram lam um u le nau pawl ramleng thleng nan innsang,suahpi le sungkhat pawl in Pathian nung an phatsa/ thei lo in an um lo ding in nasaten thlacam sak uh tiah forhfialnak nei phah ka duh.

CT: Na fehsuak hlan ah Malaysia Chinmipi hrang na taanta duhmi ziang a si?

Pathian ttihzah in hruaitu pawl ih hruainak tangah vuihram lo ten hlun hnianghno le pumpe ih hnatuan pawl thapek le sawmdawl thiam in zohman mah le hnam ah buai loin Chin mi sinak ah pumkhat vivo dingah   thucah taanta ka duh. Cule hnam te nau ah buaipi lo ding, Chin mi ah lungrual ten kekar vivo ding hi a si.

CT: Thudang daih lo sut sehla…zaanah lo phone thuptu fala lolen sms text lo kuat thuptu fala na nei maw?

Hehehehe!!! Ziangtin ka lo sim ding aw!!!!! Um thul….hmmm…cule um lo thul…. Pathian in ka hrang le ka miphun hrangah thahhnem santlai mi hnakruh tha te i pe ding ka hngak rero lai.

CT: Chinland Today tuanvoneitu na si vekin CT hrang sunmang na neihmi in ruah aw?

CT hrang ah sunmang kan neih mi tampi lak sung ihsin BBC, CNN le adangdang larsang zetzet mi web pawl vek si vivo thei ding ka beisei. English version thawn khal post thei vivo sehla. Cule ramsung Kalay-Kabaw le Chin State lam ih thuthar human rights thawn a pehparmi thu pawl khal post thei vivo in hardamnak lam le perspective/article tivek lam pang khal nei tam vivo thei sehla duh a um. Live in zoh thei dingmi interview lole broadcast news vek nei thei sehla ti khal saduh ka thah. Media in kan Chin mipi pawl lamzin dikah kan hruai suak thei ding timi zumnak ka nei.

CT: Cangan thei zet pakhat ihsin cabu suah na tum maw?

Cangan thiam ciamco ka silonan Chin mi hrang atha, milaw dingmi ca pawl cu letling vivo in suah thei sehla cu ka duhzet. Sinan, cangan le cabu suah tihi thil awl sam asiloih tampi zir ding ka nei. Atu khal ah thiam lo cing te in Pathian Ton Na Man Zo Maw? timi mirang version ihsin Chin version ah ka letling ih Malaysia ahcun mipi hnenah mission hrang tumtahnak thawn man nei lo in zemdarh a si. Kawlram ahleice in Kalay-Tahan lam khal ah siar theih in a um leh ko ding.

CT: Malaysia Chin mi tlun ih na hmuhdaan in hlawm thei pei maw?

Malaysia um Chin mi tamsawn ka sual lo asilen 98% cun UNHCR ah beunak hawl in ramthumnak feh ding in nun khawsaktu kan tam. Kawlram khal ah harsa,Malay khalah harsa ih ramthumnak khalah harsa thotho. Ruahnak le hmuh daan tampi a um mi lak sung ihsin pakhat ih ka hmuh mi cu kutthiam (skill) zianghman tthitha nei lo, fimthiam zirnak nei lo le vision&goal nei lo in kan um ruangah a si tin ka hmu. Malay um innsang 100 pawl kha thaisun ah ziangso na suang ding tin vun suh banghnik sehla innsang 10% in thusuh mi let theitu a um le cu lungawi um tuk lam ding tin ka ti theu. Zianghman timlam nak nei lo in kan nung tikah hnamdang le miphun dang vek mi neinung si ding a harzet ih mumal nei lo in kan tikcu caan a cem theu. Kan thinlung khua ruahnak khal ah hnatuan neitu lam si tum loin mi ih hlawhfa si ding tawk in kan di a riam theu hi poi ka ti zet. Chin ram thanso ding kan duh ahcun mi fimthiam tampi kan tul rualrual in neinung tampi (business man le owner) khal kan ttul fawn.

CT: A lo pehtlaih duhtu pawl hrang pehtlaih thei daan ding mipi hnenah na pe thei pei maw?

 

Pe thei tuk male, davidnuntho@gmail.com ahle David Nun Tho tin facebook ah in hawl thei ih phone thawn pehtlaih duhtu kan um pang asilen +3178590162, 3175507816 (Indiana polis,USA) ah pehtlaih thei a si ding.

CT: Thusuhmi pawl famkimzet in sangsak mi parah lungawinak simcawk lo kan nei.

Aw!!! Keikhal Pathian in damnak i pe ih thusutmi pawl letsal theinak caantha ka ngah ruangah ka lungawi ih a siartu zaten tlunah Pathian hnen ihsin ra mi hnagam daihnak  leng hram seh tiah thalza ka cam fawn a si.

Mai Lal Rin Pui Interview

CT : Na hmin ngai le duhkawh in sim thei pei maw?

An : Mai.LalRinPui…..duhkawh nak Maipuite a si …..

CT : Na nu le pai hmin, unau paziat nan si ih tufang khui ah na um?

An : Pa Lal Nei Thang & Nu Lal Nei Eng an si…. Unau (5) kan si…..Mi pa 3-Nunau 2 kan si……..Falam Peng Bualhre Khua kan si ih a tuah cun Latpanchaung ah ka um…

CT : Tufangte ah ziang khawhhran ah na um ih ziangmi dinhmun in zianghna na tuan?

An : B.P.C .khawhharn ah ka um. Zaihla thawn Pathian ih tul a ti nak hmun ah rawng ka bawl…..

CT : Ziangtik kum ah piangtharnak na ngah ih zo ih thusimnak in titeh in sim thei pei maw?

An : 2002 kum ah Evan.Thanzual hmang in Pathian hnenah lungawi nak ka nei…

CT : Ziangtik in zaihla thawn rawngbawl in na feh suak?

An.2001 in zaihla thawn rawng bawl in in sawmnak hmun tinah ka feh suak.

CT :  Ziangmi hla in mipi in an lo thei thawk? A phuahtu teh zo a si?

An : Evan Tialuk hla phuah mi “Thihahthihpitlak nunah nunpitlak” ti mi hla hmang in a si…

CT :  Ziangmi “Album” sung ah hla na sak hmaisabik?

An : G.E.F Pawl ih tuah mi “Jesuh ka lo duh” ti mi Album sung ih “Phoih uh la feh seh” ti hla kha ka sak hmai sa bik…………

CT : Nangmah te sak mi (single Album) paziat na nei zo? Cun mibur (Groups) thawn sakmi teh paziat na nei zo?

An : Single cun “Tlaidah lo Pathian” ti mi Album a si. Groups ah cun (8) ah ka sak.

CT :  “Album” thar suah bet vivo ding in timlamnak na nei maw?

An : Tu dinhmun ah cun a thar dang tuah ding in timtuahnak aum hrih lo, nan Pathian ih rem ati ah cun thinlung te in ka beisei vivo ko.

CT : Studio sung le a leng ih hlasak hi danglam in na thei maw? A um le in ruah thei kem?

An : Danglam deuh cun ka thei. Studio ta cu um ringring ding a si tikah ttan kan la deuh ih kan u-luk. An thilri hman mi tla a tha deuh …a leng ih kan sak cu thiam ciamco hnak in mi ih thazang an ngah ding hi thupi ah ka ruat.

CT : Studio sung ih hla na sak zik ih na timtuah dan in sim thei pei maw?

An : Studio ka luh hlan ah ka nunnak le ka hlasak ding mi hla Pathian hnen ah ka hlan. Cun, aw ti se thei ei in ka theih mi pawl ka hrial.

CT : Pathian hlasaknak thawn rawngbawl ih na fehsuak tikah dawnkhamtu maw thazang petu na nei tam deuh?

An : Pathian zangfahnak zar ah dawnkhamtu ciamco cu an um lo. Tha in petu deuh hlir an si ih ka lungawi zet.

CT : Rawngbawlnak ih har nati bik mi le nuam na ti bik mi in sim thei pei maw?

An : Pathian thlarau ih hna a tuan lo nak hmun hi har ka ti bik ih …Pathian  puanawk nak hmun hi nuam ka ti bik…

CT : Ziangtik tiang rawngbawl in hlasak na tum?

An : Pathian in rem a ti tiang a si ding…hehhehhe…

CT : Rawngbawlnak ah Hla ih hmual a neih ziang in sim thei pei maw?

An : Hla hi Bible sungkhal ah a tel ih Pathian in thlasuah a pek ahcun a sak tu lawng silo in mipi khal lungawi mitthli tiang luang ko in hmual a nei ve.

CT : Pathian hla ah hla nung le hla thi a um ve maw? Na hmuhdan in sim thei kem?

An : Hla ah cun a nung le a thi cu a um hran in ka thei lo nan Pathian ih hman mi cu a um deuh in ka thei.

CT : Kanram sungum Pathian hla phuahtu ah zo na duh bik?

An : A phuahtu mi nung ah cun duhbik hril ding ka thei lo ka duh theh hai….

CT : Kanram sungih Pathian hla saktu (singer) sung in zo na duh bik ih ziangruahah?

An : Saya Biak Hlei Sum ka duh bik ih ziangah ti le a nun hi zohthim tlak ka ti.

CT : Na sak zomi hla sung in ziangmi hla na duhbik?

An : Ka duhbik mi cu Evan.S.Tha Nei Fai ih phuah mi “Bawipa’n in siarsak” ti mi hla  ka duhbik….

CT:  Ziangah “Love song” na rak sak lo? A sak pawl teh ziangtin na hmu?

An : Kei cu Pathian in hla ih rawngbawl ding in in kawh ruangah ka sak lo…leilung tlun a si vek in “Lovesong” hi sual in ka hmu lo. Curuangah “Lovesong” hla sak pawl hi tu hnak ih mawi le tha in an sak theinak dingah tha ka pe duh a si…..

CT : Kanram ah zaihla thawn Pathian ram a kauh sinsin thei nak ding ah mino pawl hnenah thucah tawi na sim thei kem?

An : Pathian hi pakhatnak ah ret sehla, cun thlacamnak thawi pumpek sin sin kan tul in ka hmu. Cuhleiah aw ttha lawng si lo in aw remdan le mipi hmai ih taksa cangvaih dan pawl hi santhar nonawn pawl in nasa zetin kan zir a tul lai in ka hmu. Curuangah ttan kan la tlang cio pei uh.

CT : Thangthar nonawn hlasak pekte pawl ziangtin thazang na pek ding?

An : Pathian hnen ah hlanawk-nak hi uar phot sehla Pathian cun hman thei lo mi a nei lo. Aw tthat le hla sak thiam a thupit rualrual in rawngbawl nak ah cun thlarauthianghlim ih thuam hi a thupit bik.

CT : Zunghruk lo buntertumtu na nei zo maw?

An : Pathian ih remruat mi thawn kan tong aw hrih lo a si ding. Ka zunghruk buntawk theitu an um mai ka beisei hehehheh…

CT : A lo pehtlai duhtu hrangah na  ID sim thei pei maw?

An. rinpui08@gmail.com……Facebook rinpui08

CT : Kan lo suhnak pawl ttha te’n in sangsak ruangah kan lungawi.

CT : Kei khal ka lungawi.

Mai Bingbi Par Interview

Mai Bingbi Par Thutawi

Hminpum: Mai Sui Ngun Par
Duat kawh: Suikuk, Kuk, Kuh
Suahni: Zarhpi ni (24. 10.82)
Suahnak hmun: Falam canbary veng ka pi inn
Nu le Pa: Revd. Don Hre Dun (MUlukolh) ,Pi Zing Cuai
Unau zat: Ka ta le pahnih Salai Jerry Ram Lian Thio, Joe Thian Kip Ceu(  Demo Lemlawi)  le kan nau ta bik Mai Ann Zung Len Cer ( Ai Thang Vel) le kei mah thawn pa 4 kan si.
Umnak: MRTV quarter Tatkone khua Naypytaw ,Kawlram.
Qualification: BTh. ( ZTC), Burmese distant in ka zir lai.
Rawlhmeh duh bik: Laisuan hmuah hmuah le mak phek phom.
Hobby: ca siar,Ca ngan, Hla ngai.
Leitlun ih damsan: ka nu le ka pa
Cabu duhbik: ka siar ban tawk cu ka duh thluh ,duh bik ka nei lo nan ka duh daan bial te an dang aw a thuhla, a cangan daan, a cafang hman, a cabu design, a zuksuai, rontheih mi (tmk. Dictionary  tvk.)
Harsatbik  can le nuam bik can : Pathian le ka insang ruat lo ih kei mah lawng rori ka ruat caan hi ka hrang ah cun caan har bik a si.ka nuam bik can cu kan sung  kim te ih hni suak  kan sai tlang can ( kan sung ten hnisuak sai kan hmang)
Favorite song: Ka ngai hrih lo mi tla an tam pi lai ruang ah  duh bik ti ih simding ka nei lo, awnmawi ah cun Rock sungkua, blues, alternative pawl hi ka duh cuang a sak thei khal ka duh.
Thuken: Pathian in a thei.
Hnatuan: Broadcaster (Myanma radio, Chin program)

CT: Ziangtik in ca na rak ngan thok?

MBP: Ca ngan thok daan Phun 8 ka kai lai ihsin  catluan ngan hi tlawng ca a si tiah ruat lo in peih zet in ka rak ngan theu. Phun  9 kan kai ah rual pi pawl in a thulu pek in catawi te te in ngan ter theu .Phun 10 ka phit kum ah result suak hngah lai ah nunthuleng ka rak ngan thok.

CT: Mai Bingbi Par timi hmin na rak ngah le a sullam?

MBP: Hmai sa bik ih nganmi nunthuleng Hmai sa bik ih ka ngan mi nunthuleng hi kawl in ka rak ngan ih Myitta tamann   ka rak kuat cutin result lawng a suak ih ka nunthuleng cu a tel lo. Bible tlawng kai ka thok kum ah MIT tlawng ta pawl ih suah mi “Dawn”  magazine ka rak lei ,a content ah “ hri phang khat …..” ti ih ngan aw mi ka hmu a ngan tu ka zoh zang zang ih Kezi Shia Mon ti a si ka lung awi daan cu a mak.Cu mi lai ah ka rual pi Pi  Rin le Tin Tin an rak um in rka lungawi pi ve zet . Kezi Shia Mon ti mi hmin cu tu ni tiang ka hmang nawn lo.

CT: Bezai fing ziat le Nunthuleng paziat na rak ngan zo?

MBP: Kawl ca ih ka rak  ngan hmai sa bik nak hi a tu ah ka ruat sal ih cumilai ah  lai ih ngan mi nunthuleng hi Salai Ram Ling Hmung ih ngan mi pakhat hnih fang fang lawng ka rak siar lai naan kawl ca cun ka rak siar tam zet zo. Curuang ah nunthuleng hi kawl ih ngan a awl sawn tiah ka rak ruat a si hmang.

CT: Na ngan zo mi Bezai le Nunthuleng ah na duhbik mi?

MBP:  “ Hri phang khat cat aw” ti mi ka nunthuleng tel nak magazine a tawl rel tu ah Saya  Phun Hram Awi a rak tel (a tu Revd.) . Cutin MIT ihsin tlawng a theh kum ah FBC Falam ah hna a tuan ih Cerhti magazine hrang ah nunthuleng in rak dil, a nih hi cangan tu pakhat din hmun ah ret in I kom hmaisa bik tu a si.Cu tin “ Duhmi ” ti mi ka rak ngan a thulu pek ding khal ka rak thei lo ih Salai Cung Uk Peng ih bezai ka siar nak ihsin ka lak mi a rak si ,a thuhla cu a dang aw .Cumi hnu rei lo te ah FBA Thang Tsin magazine hrang ah nunthuleng in dil ve cih cumi lai ah Revd. S Nun Uk nih biak nak lam u pa tam pi hmai ah “ na thiam tak si, kan lai mi nunau ca ngan an mal tuk, ngan aw ngan aw a tha ” tiah tha I rak pek ih cu tin kei khal lai calai tiluan ih  ka tel vivo nak a si.Cumi lai ah cutivek tha pek nak pawl rak co ngah hlah seh la Bingbi par hi a nung rei lem lo tla a si thei.

CT: Bezai le Nunthuleng ah khuimi sawn na misa deuh? Ziangruangah si pei?

MBP: Cerhti hrang nunthuleng ka ngan ah hmin ziang ti ih pe aw ding ka rak thei lo, Bible tlawng ah cun “ Nay Hnin Kha” ti cu ka hmang zo nan lai hmin ka duh fawn, cu tin ka ruat rero lai fang ah ZTC picnic zinghmuh tlang ah kan rak feh Bingbi an par nasa lai fang  te a rak si, cu tawk ah ka rual Pi Rin in  “ Hei! Sui kuk Bingbi par ti awk hmen ” tiah I rak auh ih kei khal in ka mithmuh ih Bingbi par le mawi ka ti tuk ve fawn ih lung awi ten cu mi ka hmang cih, ka pa khal in a mah ih pek mi tluk in I duh pi ve.

Pi pu pawl in ziang ah Bingbi par tiah hmin an rak pek ti cu ka thei ve lo nan a nun cu ka uar zet tlang sang, lung kham lak le mi ih hmuh lo nak tuupi sung ah har zet ih nung mi a si tin ka hmu ,cutivek hmun khal ah a mah a caan te ah a par tho tho, kei khal cu vek si thei ka duh ve zet. Ka ruah nak a dik maw cu ka thei ve lo nan Mai Bingbi par ti cun ka ti aw dah lo  a mah pangpar rori  sunlawih nak ah tiah Bingbi par tiah ka hmang sawn theu.

CT: Bezai le nunthuleng na ngan zat?

MBP: Kawl ih ka nganmi nunthuleng 30 lenglo a si ding.

CT: Biazai na rak ngan thok daan tla?

MBP: “Nay Hnin Kha ” hmin in cu tlawng in phar tar ca ah ka rak ngan phah phah, cu tin Bible tlawng ah Pu sui( Zunphir ) rual pi Salai Cung Bik, Salai Bawi cung le Aa Cer thawn kan kom aw, zingkhat bazaar zin kan phei tlang lai ah Pu Sui le Awi pi (Salai Zing Mang) kan tong ih an bezia cabu suah tum thu an rel ih Pu Sui in “ Hei! ngan ve aw ca na ngan theu ka  thei ko cuh” I ti ih cutin Van Cung Thaihlio calai bur sung tel ah ka lut ih “ Ka beidong ” ti mi bezai ka rak ngan ve.

CT: Na nunthulengih na duhbikmi le na sinak?

MBP: 2007 pa ni sunlawih nak ah FBC, Yangon mino khawm ih phai ding ih ka rak ngan mi bezai te hi tu ni tiang ka duh bik. Nunthuleng ah cun ziang vek ka si ti a si le, ka nu in fa pali in nei ih kei hi “sang deuh aw la a tha nan” I ti ih ka ta pa u pa deuh hi  “mi hmaisong nei tuk hlah aw la” a ti theu, a nauta pa la la le  “hi hnak in fiang deuh in tong aw la” a ti ih kan nautabik nu cu “na san le na ngo hi na u seu thei aw la a tha nan ” in ti ciar theh kei khal nunthuleng thu ah cun ka nu vek ka si ve.

Bezai le nunthuleng misa “Cumi na bezai kha..”  ti tu hnak in ka nunthuleng thawn i thei tlang tu an tam sawn. Cuhnak ih in thei tam sawn daan tla cu hni a suak tuk ti a si ih………..nan nih in teh ziang tin I hmu ti thei ka duh ve ngai ngai.

CT: Vankau Arsi Mekazin, October 2007, ih na nunthuleng “Falam ah Ka Um” sungah Falam khaw sungih minopawl dinhmun tam nawn na tarlang.  Tui sun ni ih Falam minopawl na hmuhdan?

MBP: Si “Falam ah ka um” ah khan Falam mino din hmun tam nawn ka rak langter ngai, ka nunthuleng a tam sawn cu Falam rim an nam thluh ko, cu mi lak ah Falam mino pawl ih khua le ram an duhdawt daan le khua le ram hrang an zuam daan pawl ka ngan hrih lo ih hi hmun ihsin ngai thiam ka dil. Kha mi ka ngan mi ah khan hnatuan nei lo ih a to men khal dawt um zet in ka rak ngan, sinan a tu ah cun an hrang ah result pakhat khat tal suah pi lo ih ngan ding ka ngam lo. Kan khua kan ram ah ziang tin hnatuan um ding in kan tuah ding ti mi thusuh nak pawl hi ka let thei lo ding ruang ah thei aw ter lo ih ka um tla a awl te. Cu mi lai ih falam mino pawl le a tu ih falam mino pawl hi an mah kel te an si ko nan kan khawruah a dang ruang ah kan hmu daan a dang tla a si thei. Si lo le a tleng aw lo mi dinhmun ih a um mi mino pawl ih thaw thawt nak an hawl daan a thleng aw tla a si thei. A tu ih ka lo sim thei mi cu Falam mino pawl an thaw pi suah nak ding tha a ruat sak tu kan tul.

CT: Nunthuleng ngantu si dingin ziang mipawl a tul?

MBP: Nunthuleng ngan tu si ding ah cun nunthuleng a duh tu a si a tul, ca a siar tam tul ding, ca a siar tik khal ah a thuanthu lawng zoh lo in an ca ngan daan khal tha ten zoh thiam zuam ding, cun ziang hmuah hmuah that lo lam ih zoh a hmang lo tu khal a si a tul ding a bang, cu lo cu sim ding ka thei lo. Aw! awl te ih beidong a hmang lo mi tla si seh la.

CT: Nunthuleng na ngan tikah ziangvekin timtuahnak na rak nei ih, ziang mi kha na rak ralring theu?

MBP: Nunthuleng ka ngan tik ih ka ton theu mi Nunthuleng ka ngan tik ah ka nu ka pa ,ka u ka nau  le ka rual pi za ten tha in pek ih ka hrang ah cun kiang kap ruang ih harsat nak cu a um lo,  nan kei mah ih ka feel ngai mi si lo in mi ih in sim mi thuhla nunthuleng ih can ter  ka thiam lo mi hi a har zet. Mihrek khat ih in sim mi an hmuton mi pawl  ngan tha an tam pi nan ka ngan thei lo mi hi  a poi ka ti zet.

CT:     “Nunthuleng cu phuahcop thuanthu men a si ih siar a tlak lo” titupawl hnenah ziangtin na let duh?.

MBP: “phuahcop ngan khal ol hlah khaw” phuah cop thuanthu siar a tlak lo an ti a si le a tu tiang ih nunsimnak ah le zoh thim ding ih kan hman, kan zir rero mi Aesop ih “Ram ui le sabit rah, Putar pa le fapa pa thum” pawl teh khawi kan heih ding. Cun leilung pi ih a buai pi mi Gone with the wind, Romeo le Juliet, Robin hood pawl teh?

CT: Calai hrangah siseh, milai hrangah siseh, nunthuleng a thu pitdan?

MBP” Nunthuleng cu calai a famkim ter tu a si tiah ka hmu. Cun nunthuleng hi rak um hlah seh la milai nun ah um a har sin sin ding ka zum. San thuanthu tam pi khal a hlo ding  tiah ka ruat.

CT:   Ziangtik ihsin ca na rak siar thok? Cule ziangvek lam ca na siar tam bik?

MBP:  Ka ta pa nau ta deuh ka um phah ah shwetaew sung ih thuanthu kha voi khat siar ah ka siar theh ih ka rak lung  awi zet mi hi ka mang ring ring ,cu hnak ih ca tawi cu ka rak siar zo ti nak a si.  ka ta pa hi  88 ah a suak si khawh kei 82 ah ka suak ih ,ka ta pa kum khat a ti in tuat men seh la ka kum 7 ah ca ka rak siar thok zo si ding. Nunthuleng hi ka siar tam bik, a sinan a tu ah cu radio a ngai tu pawl hrang ih thathnem pi ding mi pawl ka siar tam vingvo.

CT: Tufang kan calai dinhmun na hmuhdan le kan calai a thanso sinsin theinak dingih ruahnak na pek duh mi?

MBP:  “Kan calai dinhmun hi a thangso vivo, a thanso sin sin nak ding ah cun cu tin kha tin” ti ih simding ka thei lo. Ka hnak I doh tu cu a um cu mi cu magazine tivek hi pawlkom tam pi in a pak pak ih kan suah ciam co mi………

CT: Bezai cabu bu ziat na rak suah zo?  Bezai/nunthuleng cabu ih suah dingin tumtahnak na nei maw?

MBP: Bulpak ih suah mi  pakhat te hman ka nei hrih lo, rual pi pawl thawn cu Tlangzim meikhu le FIDI bezai cabu, cun tlawng kai lai ih kan rak suah mi pa khat hnih te khal cu a um ko. Nunthuleng khal Cung Ngai ih “A tap mi mitthli” cabu ah ka  ngan mi pakhat in telh sak ih cu mi lawng a si ko. Si! kei mah ten nunthuleng cabu suah leh ding cu ka duh ko, Nhgepi khal in suah thlang ding in l ti rero. Zunphir khal in a zuk suai ding a ral ring aw zo nan……J

CT: Vankau Arsi Mekazin, May 2009, ih na ngan mi “A Cui Ni Khat” nunthuleng ahkhan mipa suakthuan tlawngta pakhat ih feeling kha thuk zet, kimcang zet le cipciar zetin na rak ngan. Khavek kha ziangtin na rak ngan thei?

MBP:  “A cui ni khat ”  rak ngan suak daan cu hi tin a si ti ih sim tul pawl a si deuh. Saya MyaThan Tinh ih kawl ih a leh mi J.D Salinger ih Cacther in the Rye ka siar nak ihsin a ra suak mi a si , ka rak siar hmai sa bik lai ah cun cu ti ih nunthuleng ngan ding tiang cu ka rak ruat lo ,cu tin ka siar hnu rei pi ah Salai  I Bawi Uk Thang thawn kan ca siar mi pawl kan rel tlang nak ah cumi nunthuleng thu ah kan theng ih siar sal duh nak ka nei ih cu tin ka siar sal nak ah hmai sa ka siar lai ih ka hmu daan thawn a bang aw lo in ka hmu bet mi cu tlangval pek te pakhat ih feeling hmang in milai tam pi ih zia za a lang ter mi a si. Cu ti ih ka hmuh nak ihsin ka ruat suak mi cu ka kiang kap ih thil cang mi le ka hmu mi pawl hi tlang val pek te ih mit in ngan ve seh la duh a nung zet mi nunthuleng a ra suak ding ti mi a si.Tlang val pek te ih kiang kap thei a duh lai fang mi a thinlung le thuh a nei hrih lo mi a ruah nak , pheh a nei hrih lo mi  a hmu???h daan pawl hmang in ka ngan mi a si. A thuan thu feh daan ka duh zet ih cu mi vek ih ka ngan mi cu a si . A kiang kap le a thuhla cu an dang aw ti a siar tu in nan thei ko ding . Cun cutluk tiang ih tlangval pek te ih feeling pawl ka ngan thei nak cu mipa rual pi tam ka neih ruang ah a si ih ka ta le ih character khal an tel . Ahlei ce in Ka rual Lal Biak Sui te inn tang ah phun 9 tlawng ta pawl an it ih ,an suh an soh ka hmuh hai nak khal in tam pi I bawm.

CT: Upattlak na ti mi minung hi zovek an si pei?

MSP: Upat tlak ka ti mi pawl hi pakhat le pakhat ka u pat nak an bang aw lo hnawmpung sung fek fek lawng ih  hnawm  a hlon ruang ah, eco- concern a neih ruang ah, a nupi le a fa te a duhdawt ruang ah, zuutama pasal thin sau ten a kilkhawi ruang ah, mi ihthluak a fir lo ruang ah, a sual pang mi thil par ah tuanvo  la ngam ruang ah, mi dang ih tuar nak a hlawm thei ruang ah, meeting ah  a thu fek fek lawng a ti lo ruang ih mi zuar thlai a hman lo ruang ah, mit hmai ngah duh ru  thil ti thei pawl hnen ih mithmai ngah ding ruat lo in mi harsa an ti mi pawl lam  ih a tan ruang ah, mi tam pi thei fek fek lawng ih hnatuan tu a si lo ruang ah ti vek in an tam pi … ziang vek hnatuan khal a si le a thiang mi a si poh ah cun ning zak lo ten a tuan ngam ruang ah, a par thlen duh ruang ih mi nam thla tu a si lo ruang ah,  a tuan vek ngai ngai lawng in a tong ruang ah tin…..ka u pat vivo hai ka rel vivo le a cem thei lo ding ih ka hrelh pang mi tla a um ding curuang ah hi hmuah  si hrih  seh.

CT: Radio Broadcasting ah hna na tuan tin kan rak thei. Himi na hnatuannak thuhla le na hmuhton mipawl tla in hlawm aw.

MBP: Radio Broadcasting ah hna ka tuan Si, cozah radio broadcaster ka tuan. 2009 Nov 2 ni ihsin ka rak tuan thok ih 2011 March thla ah permanent in pek.Kan awsuah nak ah mi pa 5 kan si ih kei hi junior bik ka si. Umm! kan hna tuan nak le ka hmu ton mi lo sim seh la cu ,  hi tawk ih ka tuan thei nak hi Pathian ih thlaw suah le U Sap te ( I Love Myanmar) ih duh sak nak ruang ah a si. Salai Phun Zam ( Van Than Zam pa ) hnen ah hitawk ih tuan ding milai an hawl ter , broadcaster ding cu a si ih , lai ca le lai tong thiam le a tul ,kei hi announcer tuan  ka peih zawng a rak si , thal tlawng pit ah nau hak pawl laica tla ka zirh phah si , hnatuan le ka nei lo ,a nih in le mi hawl ciamco nak can a nei lo ih “ na tuan thei pei maw? ” ti ih a suh mi lak ah ka rak tel ve ih  cutin kei mah feh ding in kan rak remcang aw.  Hih hnak in rak nau hak deuh ning la ka tuan pek thla thum li ah ka mitthli le ka khak hnap thawn ka rak tlan sal teng teng ding. Cutluk tiang ih rak hut (huat a si lo ) mi ka si, a tu ah cun tuar man ka nei ka tuan pi pawl hnen ah ka nuam aw ngai ngai, ahleice in Pathian ih duhdawt nak sunsak ka thiam nak hmun khal a si, ziangah ti le hi nah ka thlen hlan ah cun I duhdaw tu pawl hnen lawng lawng ah ka rak um ih Pathian duhdawt nak ziang ka rak siar lo. Hi tawk ka thlen in Pathian in I duh ko ti mi ruat rori in thazang ka rak lak ih tu ah cun hi nah ah rak thleng hlah ning la ti ka ruah men ah ka thin a phang. Kan hantuan daan hi tlun lam ih broadcast daan ding in khaih sak cia mi a um, thuthang le cahram cu tlun lam ih in pek mi kan than theu .Cun rawl suan daan, nunphung , harhdam nak ti vek pawl hrang ah cun kan mah ten ca hawl in kan siar ih kan ngan, kan ngan mi an siar ih nan suah thei in ti in lai ah kan let hnu ah   kan suah theu. ( mi dang ih ngan mi suah ding ih sian zo mi pawl khal kan suah theu )

Lai ih kan leh nak ah hin lai ih kan neih mi dictionary pawl, kawl dictionary ,mirang dictionary   kan ron, kan suh ban mi kan sut hai..tu ni tiang a fam kim mi cu a si hrih lo, ruah nak pe tu le rem sak tu ding kan bawh ring ring ko. Aw suah nak a si vek in pih ni a um lo ih a rem cang daan daan in cawlh kan sawng aw theu. Atlang pi thu ih kan hnatuan daan si.

Kan hnatuan nak a thupit zia

Kan tong le kan calai kilkhawi nak hmun a si, cun nunphung le kan thuanthu kilkhawi nak khal a si fawn, kan awnmawi kilkhawi nak hmun khal a si. Kan aw suah a ngai tu hi a tam sawn cu khaw te ih um an si ruang ah kan mipi tam sawn ih theih nak le ruah nak a thanso ter tu khal asi, curuang ah a hmun ih aw suah tu lawng ih tuanvo lawng ah ruat lo in kan miphun za te ih thei pi ding mi a si tiah ka hmu. A tu ih in tan pi tu pawl khal kan mah in bawm lawng  si lo in kan miphun an khai sang rero mi a si. Kan lai awsuah nak hi hmakhat sung te thinlung a nuam ter tu entertainment  lawng si lo in thu theih nak a pe si, fimzir nak le asi si  thin lung le a hnem fawn mi infotainment le  edutainment  tha khal a si  a tul. Curuang ah kan mah lawng ih theih mi le hmuh mi le thiam mi lawng ring ding ah cun cozah ih in pek mi kan awsuah nak hi pam hmaih a um lo ding maw!

CT: ‘Duhdawtnak’ ti mi ih sullam hi ziangtin na simfiang duh?

MBP: Thu in suh mi ka phurh a rit zet lai ah a zaang khai te in sut ih an thiam nasa ka ti naan awl te ih leh theih mi a si ual lo. A tu tiang a hman ka thiam hrih lo mi Ka suah pi mi hriamhrei a si. “Duhdawtnak” ih sullam hi hlan lai pi ihsin a tu ih a um nawn lo mi milai pawl in cumi a si, khami a si an rak ti mi a si, a tu khal ah kha mi a si, cumi a si kan ti rero ,a thleng hrih lo mi can khal ah  a tu ih a um hrih lo mi milai pawl in khami a si, cumi a si ti ih an el aw lai ding mi cu “ duhdawtnak”  a si ka ti theu. Duhdawtnak thawn peh par aw ih pakhat ka sim thei mi cu “ can cu mi hmuah hmuah ih lungkim tlang mi a tha bik mi physician  a si, duhdawtnak ruang ih ngah mi hma khal a dam ter thei  nan a nun ter sal thei tu cu duhdawtnak lawng a si”.

Kei mah vek ih nunthuleng nganmi  si ding cu zohman ka duh sak lo, ziang ah ti le ca ngan ka ze ,ka daithlang ih nawt cop ka tul ring ring ruang ah. J ruah nak pek seh la ….kei mah vek in ca ngan ze lo ding ih ruah nak pek ka duh cun ca ngan nawt leuh leuh nan ttul ve pang khal le ca ngan I nawt ring ring ih khawi hmun ka thlen khal ah ka nunthuleng a ra lak peih tu Nhgepi vek rual pi le, ziang hman na ngan hrih lo maw kei ka ngan zo ual ti ih i zuam tu Cung Ngai vek rual pi ,cun na nunthuleng a tel lo cu a va poi ve I ti theu tu ka nau le le ka rual pi pawl vek nan neih ve a tul ding.

Cu le kei mah khal lai nunthuleng ka rak siar mal ruang ah lai ih ngan theih lo tluk ah ka rak ruat dah ruang ah lai nunthuleng ngan tu an um vingvo nak ding ah cun ngan cia tam pi kan hmuh a tul.

Kei mah khal zin hawl phah rero ka si ih hih zin ,khai zin tiah mi ka hmuh thiam lo..kan zum mi zin cio cu kan zawh san pei uh, a tha sawn mi zin kan hmuh khal ah ka zawh zo hnu hnu ti lo ten a tha sawn mi kan thlun pei uh ( a ol mi ka ti lo maw)

Nunthuleng ka ngan ding tik ah, a thok in  a cem tiang ka thuak ah ka ngan hmai sa theu, ka ruah nak ih a tlaung hnu lawnng ah cahnah ah ka ngan theu. Cun ka ngan hlan ah rual pi pawl ka sim hmai sa theu, a tu ah cu ti ih sim ding rual pi khal ka kiang ah an um nawn lo,aw ka hnatuan pi Salai Lian Ci cun ka sim ah cun I ngai sak theu ih  khal I pe theu…cun ka ngan mi khal I siar sak aw ka ti ih a tel nak magazine ka pe i siar sak theu ih ka hnuk a cat lo fang fang  .

MBP: A hlan ah cun nunthuleng ka ngan le a netnak hi ka rak  thlah hluah hlo men  atu ah cu ralring ding in ka ruat cat zo, tmk a hlan ah cun pakhat khat character tha lo a nei a si le ka tan san men nan a tu ah cun  nuncan a tha lo mi a tel  le that ter ta ding in ka ralring. An kedam, an hnipuan ka hruh ter mi le an hna tuan a kaih aw le kaih aw lo ti vek ka ralring, ralring lo in kan lemcang nu kha a um lut hnak ih a tam tuk mi hnupuan kan hruh ter pang le hlawh hlang ah kan can pang thei, cu vek in mipa tla mifir ah kan can pang thei.

CT: Nunthuleng na ngan daan, research a tul in na thei maw?

MBP: Ka ca siar mi tlang khat te khal ka hrang ah nunthuleng ngan nak material ah an cang  thei, Tmk “ Ka kiang ah an um dah”  ti mi ka ngan suak nak khal hi korea zatlan  pakhat ka zoh nak ih sin a si, suakthuan tlawng a theh lo in zonzai zet  ih hna a tuan nak ah a a rual pi pawl an ra ih, kanun nak hi suak thuan phunkhat te  ka ong lo ruang ah angki beh pakhat te sih sual mi vek in khawi tawk hman ah  a rem cang thei nawn lo ti ih pakhat pa ih tong mi ihsin ka rak ngan mi a si. A tutiang ka ngan mi ah cu research na sa zet ih tuah tul ciamco mi a tel hrih lo, kei mah te ih ka hmuh ton mi par ih ngan mi an si lai ruang ah a siding, kan ngan duh mi ih zir in research tuah cu a tul rori.

CT: Neita lam ah cahduh le sim duh na nei bet maw?

MBP: Nunthuleng ngan ka thok rero hnu ah Senhri magazine ah Mai Sokhlei par interview ka rak siar ih nunthuleng ngan tu pakhat dinhmun ah interview  sut mi si ve seh la tiah ka rak daw zet, tu ah ka sunmang pakhat thawk in khum sak tu CT. Cun ziangvek te ka ngan khal ah ka nunthuleng a rak siartu pawl, nunthuleng sung ih an hmin ka duhduh ih ka telh khal ah I to dah lo tu zaten,  Calai mi ah I cohlangtu calai unau nan zate, hi interview a siar tu nan za ten, calai lam zin ka rak zawh nak ka sulhnu zawt sal tik ih hrelh atheih lo nan, hi tawk ih an hmin ka telh lo mi pawl …………. hnen ih sim ka duh mi pa khat a um. Nan mah lo in Bingbi par a nung thei lo.

> Facebook ah Bingbi par tin hawl ka ol te.

Par Cin Mawi Interview

Thuhla Tawi

(1) Hminpum………………………..  Mai Par Cin Mawi

(2) Duat kawh…………………………. Cinte

(3) Nu le Pa hmin ……………………. Pa Sen Ro Sum le Nu Ngen Hlei Sung

(5) Suahnak hmun ……………………….. Selawn khua

(6) Unau zat         …………………………… 9; Mipa 3- Nunau 6 kan si.

(7) Umnak hmun …………………………… Falam

(8) Fimthiamnak lam ……………………… Phun hra

(9) Hobby                     ……………………… Hlasak

(10) Rawlhmeh duhbik …………………….  Voksa & Aalu

(11) Leitlun ih damsan ………………………. Pathian hnatuan

(12) Cabu duhbik   ……………………………..  Bible

(13) Favorite song   ……………………………. Gospel hla

(14) Thuken   ……………………………………… “ Leitlun hmunzakip ih  zaihla thawi Pathian hnatuan”

CT : Hla fingziat na sak zo?

PCM : VCD  sung ah cun 30 hrawng ka sak ding ka ring….

CT : Zo ih hlaphuah mi na sak tam bik?

PCM : Dorcas Lal Biak Eng ih hla phuahmi ka sak tambik.

CT :  Nangmah ten Album na nei zo maw?

PCM : Aw nei zo. “Lairam Deirel” timi Bawipai zarah ka rak suah dah.

CT :  Hla na sah hlan ah ziangvek in timlamnak na nei?

PCM : Ka hlasakmi in hmual a neih theinak ding ah, hla ka sak zik tinten Pathian hnen ah ka-aw le ka hla sak ding mi ka hlan ta ringring.

CT : Hla fingkhat byheart dingah ziangtluk na rei?

PCM : A hla ih zir in a si ko. A hrek cu awlsam te’i by-heart caan a um ih rei deuh cantla a um. A tlangpithu cun nahzi pakhat hrawng a si theu.

CT : Na aw zaihla hi ziangthluk hlan nak na nei?

PCM : Nitin ka thlacam nak le Pathian ka biak tinten ka aw zaihla hi a thupibik pakhat a si tin thla ka camcem ringring. Hmualnei zet ih zaihla thawi mipi nun cawmtu siding ah ka theitawk in ka biak Pathian hnen ah ka hlan ringring.

CT : Na hla duhbik mi te 3 in sim thei pei maw?

PCM : (1)“Uar sin ko ning” Evan.  Mang Siah Luai ih phuahmi. (2) “Nun a kim lo” Dorcas Lal Biak Eng ih phuah mi. (3) “Ka thlintawk in” Evan. Lal Eng Lian ih phuah mi pawl an si.

CT : Na nu le pa, na unau in hlasak lam ah ziangtluk in tha an lo pe?

PCM : Ka Nu le Pa, ka unau pawl in Rawngbawlnak ih ka tha a nau can ah in hnem, tha in pe, hlawhtlin caan ah Pathian hnen ah lungawithu in sim pi, hlasak tik ih umdan ding tiang in sim. Ka hlasak Rawngbawlnak ah ka Nu le Pa, ka unau pawl hi a thupibik ansi vekin thla in camsak ringring tu khal an si.

CT : Thaisun ihsin Pathian hla sak nawn lo ding lo tisehla ziangtin na um pei?

PCM : Pathian ih sakding ih ka thinlung ih hna a tuan ah cun ka sak thotho ding. Amah Pathian thuthu a si ko. A mah thangthat cu ka duhbikmi le ka dam san a sisi.

CT : Love song hi na sak dah maw?

PCM : “Lovesong” ka sak dah lo,sah khal ka tum lo rengreng. Pathian thangthat hi ka tum mi le ka duh bik mi a si ko….

CT : Love song hla hi mitamsawn cun Gospel hla thawn an sak kawp duh lo theu. Ziang tin na hmu ve?

PCM : Ka hmuhdaan cun “Love song” hi sual ka ti lo lawlaw. Asinan Lovesong saktu cun Love song sak in Gospel saktu cun Gospel sak lawlaw sehla cu mipi nun a neh thei sawn ding tin ka ruat.

CT : Hlasak thiam pakhat siding ih a thupi mi ziang a si?

PCM : Zuamnak hi a thupi tuk. Cule pianpi aw thla a thupi. Cun music lam theih deuhtla a tul ih a hla ih zirin sahthiam, salthiam khal hi a tul nasa in ka thei.

CT : Pathian hlasak thiampawl hrang ih theih tul na ti mi pawl teh?

PCM : Pathian thu le hla hi cu a rak mak nasa ih aw that le thiam ri-ngawt men in mipi nun a neh theih lo ruangah a thupibik cu Pathian hnen ih hlanawk tam hi uar cio sehla.  Cun Kan nun dan, kan umdan hin mipi nun neh sehla kan hla cun mipi thinlungah hmualneitak in hna a tuan thei theu. Pawrh le lawm men ah lungawitawk lo in a tul ah cun Bawipai ruang ih harsat, mualpho khal pah ngamtu si cio sehla. Kan ttawng te ih Pathian hla kan sak/phuah mi hin thlarau hlo tampi runsuah a si thei nak dingah Thlacamnak thawn kan zuam cio pei uh.

CT : Tlangval na nei zo maw….neilo na ti le thinheng tu ding an um pang kem?

PCM : Hawl theih lai ka si ko e a duh mi cun …..hehehhehhe

CT : Kan lo pehtlaih duh le?

PCM : Pathangkhan  No (305) Ph:07040465..Falam

CT : Facebook ih kan lo hawl dan ding?

PCM : thidacinte@gmail.com a si ding..

CT : Sim duhbet mi na neih le?

PCM :  A hmaisa ah cun atu dinhmun ih i thleng tertu ka Pathian hmin ka thangthat. Caan in petu CT pawl hnen khal ah tampi lungawinak ka nei. Nan tuanbangnak pawl Pathian in a letza in Thlawsuah lo pe vivo hramseh. Hmailam caan khal ah Pathian in mah le Talent in pek mi cio suah in Pathianram a karhzai theinak dingah siseh, kan khua, kan ram a thansoh sinsin theinak dingah theitawk suah in lungrualten tuan tlang cio uhsi. Nan zate parah tampi lungawinak ka nei. Pathian in Thlawsuah malza lo sawm hramseh.

Miss Chin Malaysia 2011 Interview

CT: A hmaisabik ah na hmin pum le na thu hla tawi in sim thei pei maw?

MSNT: Ka hmin pum cu Siang Nei Thluai asi ih Siangte tin in ko. Ka pai hmin cu Lal Hngak Lian, ka nui hmin cu Ngun Cer a si. Unau 5 kan si ih, nunau 4 le mipa 1 kan si.ka suahkehnak khua cu  Hmuntha a si, 10/08/1989 ni ah leitlung ah i hringsuak.

CT: Tuikum Malaysia avei(7)nak Chin Kum thar Puai ah Miss Chin Malaysia-2011 laksawng na ngah tin kan thei ih kan lo lungawipi nasa.

MSNT: Lungawi ,, kei khal ka lungawi.

CT: Hitivek in Chin Malaysia in Nu mawibik hrilawnak hi ahmaisabik a si maw?

MSNT :Malaysia ahcun a hmaisabik tum a si.

CT: Miss Contestant minung-14 lak sung ihsin ziang ruangbikah pakhatnak na ngah timi in sim thei pei maw?

MSNT: Pathian ih cawisangnak ruangah si. Judge 5 in mark in pek mi hmel, ruangrai, cangvaih dan, mipi hip le hip lo, thuamawk dan ti pawl ah mark ka ngah tam bik ruangah cu si ko. Ka u Mazam in zan tin zirhnak in neih pi mi vekin taimak suah ih ka timtuahnak rahsuak mi a si bik.

CT: Miss hriltu lole mark pektu judge minung-5 an um ti kan thei ih an tlun ah teh ziangtivek in ruahnak na nei? Mark an pe daan pawl hi adik na ti ko maw?

MSNT: Duhsak mi hran nei lo ten mark pek daan an tuahmi thlun in kan zaten mark in pek cio ka zum ko.

CT: Miss na zuampi pawl tlun ih na hmuh daan malte in ruah thei pei maw?

MSNT: Ka zuampi pawl an zaten an mawi zet hai . Zo bikin kan ngah ding ti hi zum men ih rel ding cu a har zet. Cu mi lak ihsin judge 5 ih mark pek mi komah Miss Chin Malaysia 2011 ka ngah mi hi in lungawi pi cio ka zum.

CT: Ziangruangbik ah tuitum Miss zuamawnak ah natel nak, a sanbik in sim thei pei maw?

MSNT: Miss Chin Malaysia 2011 zuamawk nak aum dingg ti ka  theih pek te ah  tel ka rak tum lo nan, ka u Mazam in nolai can ah hivek hi tel atha tin inti hrat nak ruang ah tel ding in hmin ka rak pek ve nak si.

CT: Na suah ihsin tusun ni tiang vei ziangzat Chin Kum thar Puai na hmang zo?

MSNT: Chin kum thar puai hi voi 3 ka hmannak a si.

CT: Chin Kumthar Puai kan sunlawih daan le kan tuah daan pawl tlunah ziangtin na hmu? Atha tin na hmu ko maw?

MSNT: Tui ih kan hman dan pawl hi a tha in a nuam ka ti zet ko. Chin Talent Show le kan Chin rawl dangdang in le ei ding tampin tuah thei nung la ti cu ka duhthusam a si.

CT: Tuitum Malaysia ih tuah mi Chin Kum thar Puai ah kumdang le hmun dang pawl hnak in a danglam cuang tiih na ruahmi in sim thei pei maw?

MSNT: Hruitu pawl in kum dang ih um dah lo Miss zuamawknak in tuahsak mi parah a tel tu le mipi kan zaten kan nuam tlang cio ih nunphun laam ah mai nunphung laam lawng lam siloin mipi zaten cawkrawi in laam termi, UNHCR le department dangdang ih Chin miphun pi hrang ih mipi ttongletsaktu pawl sunlawihnak ro capi pek mi in ka thei. Kan hman dan ah hmun dang thawn a dang lam hran mi a um cu ka thei tuk lo.

CT: Announcer le tuanvo neitu pawl in Tuitum Miss Chin Malaysia-2011 ngahtu cu……. na hmin an phuang lai fang na thinlungah ziangtivek in a um?

MSNT: Hmrrrr,,,,,,ka lungawi tuk ih um ngaihnak khal ka thei lo. Lungawi tuknak thawn ka saa hiamhiam thluh si bik.

CT: Miss Chin Malaysia-2011 tawlreltu Falam Refugee Organization (FRO) le hmun tinkim ih um Chin mi pawl hnenah thucah duhmi na nei maw?

MSNT: Atha lawlaw ti dang rel ding ka thei lo, ra suaktu mipi khal kan tam nasa. Pathian le miphun hrangah kan fimnak, thiamnak le kan can neih mi cio suahkhawm in duhdawt aw le lungrual zetin tuan khawm vivo uhsi.

CT: Innsang dinding teh tumtahnak na nei zo maw? Cule ziangvek tlangval pawl hi nangmai ih hnakruh si dingah saduhthah na nei mi in sim thei pei maw?

MSNT: Innsang dinding cu tumtahnak ka nei hrih lo , nan ka saduhthah mi tlangval cu thinlung tak te ih Pathian zum mi, tarkun dam sung le rual ban nawn lo din hmun tiang khal ih  iai nak zianghman nei lo ih rinum nak  duhdawt nak le thinsau nak thawn in umpi ring ring thei tu, kan Lai mi tlangval hi ka saduhthah mi pawl tla ansi.

CT: Chin mi sinak ah na thanau dah maw? Chin mipi tlun ih na hmuh daan asia le atha in sim thei pei maw?

MSNT: Chin mi ka si ruangah thanau in ka um dah lo. Leitlun din hmun zoh cun Chin mi pawl hi hnatuan ah kan taima nawn lo ih zirnak kan ngaihsak lo tuk. Kan thlennak ram tinah Pathian le kan Chin mi ngaihsakaw ringring ten kan um khawm hi ka uar zet.

CT: Chin tlangval/fala pawl in hnam dang miphun kan va neih mi parah na hmuh daan sia le tha in sim thei pei maw?

MSNT: Kan mai Chin mi rori nei aw cio hai seh la ti cu duhthusam men a si vivo ding nan hnam dang a si hmanah Christian tal cu si tengteng sehla tin ka duhsak hai zet.

CT: A lo pehtlaih duhtu pawl hrang pehtlaih thei daan a um maw?

MSNT: Aww,,,,,siangaugust@gmail.com ah pehtlaih theih ringring ka si ko, asinan nazi (24) sung cu silo deuh.hehehe………

CT: Thinsauzet in thusuhmi pawl in let mi parah lungawinak simcawk lo kan nei.

MSNT: Kei khal ka lungawi zet, asiartu nan zaten tlunah Pathian in thlasuah lo pe hram seh tiah saduh ka thah fawn a si.

Salai Mupi Interview

SALAI MUPI INTERVIEW

Na Thuhla Tawi

• Hminpum…………………. Salai Van Nei Lian
• Kawhduat………………. Lian
• Suahni…………………………. Feb20,1984
• Suahnak hmun…………. Tilum Falampeng, Chinram
• Nu le Pa…………………….. Pi Thuam Nei Kim & Tk Bil Luai Thang
• Unauzat………………………… 6
• Zirnak…………………………… BTh…
• Umnak…………………………. Tahan< Lairawn
• Rawlhmeh Duhbik……… Ka Nui Suan rawl(Ziang hmeh ti um lo)
• Ppaihzawng……………….. Cangan, Zir, Zirh….
• Duhmi hla…Pathian hla ah…. “Bawipai lungawizawng raithawinak” Far Men Par sakmi]
• Love song ah……………. PaTuan ih Hla “Lungduh Thluaite”
• Thuken……………………. Mi Man Nei Mi Si Dingah…..
• Hnatuan………………….. Zir & Zirh
• Damsan…………………….Insang,Ram le Miphun, Pathian hrangah a thabik ih tuan..
• Cabu Duhbikmi……………………… BIBLE,leitlun cabu ah Pu ISaac Zoliana ih Ngan mi;”PU LALDENGA” 2005 ih suahmi.
• Rawng duh bik mi………………….. A hring
• Hmun nuam tibikmi………………. Kan inn
• Harsa ti bikmi……………………….. Mi  sum cawi va suh.
• Kawmnuam timi pawl…………………. Piangthar felfel Chin miphun duhdawtzettu pawl;
• Upatmi Milai……………….Ramthar ih Missionary hnatuan  pawl;
• Mitkemmi milai…………………… Hnamhlo pawl
• Tihbikmi……………………………… Pathian

CT: Ziangruanah Mupi timi na cafung hmin ah na hmang; ziangtik ihsin?

Mupi: Mupi hi tlunzuang vate satliah men hman si lo Nuncan zohthlimtlak tak a si ban.. Cun a tawizawngih rel a sile MUPI in a fano rual hrangah a thei tawp a suah bangin  kei khal ka Miphun hrangah th eihpatawp suahtu si lungput thawn 2003 in ka hmang tan.

CT: Kum ziangzat na si ihsin ca na rak ngan thok?

Mupi:Kum 18 ka kim isin…

CT: Ziangtik ihsin kan Calai na rak hliakhlai?

Mupi: Ka kum 18 isin si ko.

CT: Cabu, cahram na ngan ih harsatnak na tawn mi pawl?

Mupi:  Mai duhdan huaisen tak ih ngan ngamlo le kan tulmi ngan  duhzet cingih siartu mipi’h siarpaih dingih thlimthluai ringring hi harsa ka ti bik.

CT: Ralpi vei thumnak cabu na ngannak san le na rak tawlrel daan?

Mupi: Chinmi leitlun fimzirnak ah thangso sinsin beiseinak lungput nei in cumi ah phunhra sungpa dinhmun ih lungkim mai lo in phunhra taninn lole ciarbek ah tang lo dingih thifahnukcat ih pahtlang tengteng duhsaknak lungthin thawi ngan a si..Tawlreldan thu ah cun Lungsung ummi ngan zuahzo men kha a siih i suahsak tu cu ka paSang(Rev. Dr PaSang) a si. Ka Ngainat ememmi Cabu i suahsaktu a siih a hnenah ka lungawi a tum nasa…

CT: Hmin dungih ‘ a’bet a hua nasa an lo ti..thungai si maw?

Mupi: Thungai ti cu nepte..Ka hua tuk ih  Sawkhlei Mekazin  tawntawk(kaatun) ah “a“ ka dir tla ding ti rori in Zuklem thawn kan tuah…

CT: Hmin hmai ih  mirang hmin rettu na ngaisang lo nasa titeh thu ngai a si thotho maw?

Mupi: Ngaisang lo men silo ..Luak an ti suak khawp mai. Hi nathrik hin Laimi hnen ah leng hram hlah seh tin “ZO NA SI” timi hmangin cahram ka ngan dah. Asinan riahsiatza in  hihi thil  nget ih ruat lo ih ngaisang an tampi sinsin cu ka mitthli a tla rori. (Hminsaktui’ sakmi cu ka pawmrempi deuh)….

CT: Laimi hrangih Nget(natnak) ziang mi tin na ruat?

Mupi:Lunruallo natnak in in ti thanherh(khe) thluh a si hi.!..

CT: Cahram ziangzat na ngan zo.

Mupi: Ka siar ngelcel lo nan sawm70/80 hrawng a si ka zum.

CT: Cabu na ngan miteh?

Mupi:Cabu cu RALPI le DUHDAWTNAK MITTHLI  an si.

CT: Cabu suah ding ih buaipi reromi a nei tivek thawmvang kan thei ih….?

Mupi: TUM LO RAMAH timi cabu le DUHDAWTNAK TISUAR buaipi  rero a si..TUM LO RAM AH suah thei hmaisa ding ih thlacam a si..

CT: NA ca ngan siattui’ awkam an theihmi zep lo ten in sim thei kei maw?

Mupi: Si rori.. in faknak cu  tanta in , ” Na canganmi  ka siar ih Lusei tong a tamtuk’ ‘ Na Duhsan na ngan hlan ah na helkual nasa tuk’ Kawltong kan hman larmi nazi tivek na hmang tha duhlo ih na ti aw ter,,,, Darmawnthek na ti le na Dar khan zohman  a neh cuang ziklo,Mirang  tivek le Lai cafang kom ih ngan na hmang tuk, tvk an si culci.

CT: Calai lamih cangvaihnak dang teh na nei pang maw?

Mupi:  Sekan Mino Pawlkom, Yangon ih suahmi,Sawkhlei Mekazin ah zohfeltu hna ka rak tuan dah.

CT:Na RALPI cabu in  sunlawihnak a ngah tivek?

Mupi: Sirori,  Ka ngan cabu  BOOK OF THE YEAR ih hriltlin a si cu, Lungawi a tum nasa. I sunlawihtu CLF Lairawn pawl  hnen khalah lungawinak tumpi ka nei fawn…

CT: Lusei hla lehmi Lengkhawm Hlabu hamgnih mithi men a si  hi, na lungkim thei lo ko maw< mai irawm suak rori siseh na ti ve lo maw?

Mupi:Lamlam> Kan irawmsuak khal  a tha.  Lehmi Hla khal a tha.Hla cu leh tawn rero mi  sah a si. An hla  kan hmang lo ih kan LAIHLA hmang ih  mithi mennak kan nei cu a ROPI lawlaw. Sawisel ding a um lo ih cawntlak thil sawn siin ka hmu.

CT:Lairawn Tahan khi Laikahwpi tin na hmu maw, A cengtu lai Nonawn na hmuhdan/

Mupi: Laikhawpi bikah ka retnak a rei zo. A cengtu hin Mikhual ah kan neihawk theu hi pawi ka ti. Mai ta theithiam lo ih kan um le tirhsiang takih mi kan pek theu thinlung hi ka hua. A cengtu hi cang-ai ai hman in kan dinhmun a niam can a um pang maw,, tiin veitam keimah le keimah thu ka sutaw theu…

CT: SUAL timi na tahfung teh ziang a si?

Mupi: SUAL/suallo  dik/diklo hi Pathian thu siar lo ahcun rel harsa ka ti bik mi an si. Asan cu mithat khi Sual tiih ruat le theih a siko nan thahawknak hmuahhmuh cu sual a si theilo lala fawn. Ralkap in Ram sanhimnak ih A milaipi a thah cu MISUAL ah puh a si dah lo.

Cawisan ih fak le sunlawih in a khat sawn. Cun rittheih thil thu khalah Sual/suallo ti sim a harsa. Kuak khi sual a si lo. Kuat a si. Zu khal khi Sual a si lo ih Zu (thil pakaht)a si ve mai. Laicinawknak,  hmangtui hmandan   le Lungput sawn hi SUAL timi ih ka tahfung neihsun  a si.

CT:  Na fala huat zawng hi zovek an si?

Mupi: Duh bang ih mikip mithmai pe zerzer, ruh riat tongkam hmang thei emem pawl khi ka hua men hman si lo, thin an ti na ka ti.

CT: Falat hmang rero lai pawlih an theih tengteng dingmi ziang pawl a si?

Mupi: Kawl/Vai neih lo ding.
Mairam tlansan ih ramdang   ah sumpai thawi sihmi phuahcawp duhdawtnak hmang ih innsang din maimai lo ding.
Mai duhmi aiih duhtu hrilthiam lungput neih.Tirhfak ding…..A tikcu ah ui lo ih siang zet ih pek ding.

CT: Tlangval pawlih an duhzawng fala hi zovek pawl an si?

Mupi: Miler & Zeingam

CT: Fala pakhat a fel tiih tahnak fungbik ziang a si?

Mupi: Zingpit tei tho theu & hmun phiah tikih faitei phiat…

CT: Fala virgin lo nupi ah nei ngah pang awla ziangtin na um ding?

Mupi: Ka mawhthluk nasa hnu ah hahdamten ka ngaithiam ding…( Ka ruah paih lo zawng tak thusuh na thiam tuk aw,,,heeee)

CT: Fala (Rape) duhlocingih ihpi (pawlsual) hi nunau lam maw mipa lam mawh a si?

Mupi: Mipa zaah za a mawh.. Caksawn in caklosawn cu a cahnak hmangih kaihhrem hnuah Duhlo cing Ihpi a si tikah Mipa cu zaah za rori a mawh.

CT:  Falapawl in tlangval pakhat an uar tikah ziangtin an lang ter theu…?

Mupi:An ralthuam thabik mit an hmang. Thikkai lo thei pa tawp dingin an ralring fawn.

CT: Cuvek thotho in tlangval pakhat in fala a uar tikah ziangtin a um theu…a langter daan?

Mupi:A kiangah a naih hruanhro. Tul lemlo khal   a bia. A ngaihsak.. A tuah theimi  umsun a bawm… A mithmuh ah a tawivak…

CT: Na nupi cu na ruah vek rak silo sehla ziangtin na tuah ke?

Mupi: A nungcang sile ka rem ding ih a sinak a sile ngaithiam.

CT: Neiaw pek nupa hrangih theihtulmi in sim aw?

Mupi: Mipa in mai hrang cangaikhawrh men lo in Mai nupi lungkim theihsak khi thupi bik a si ka zum. Tep hrih lo na nana cu simthiam har nawn e…….

CT: Nupa nunhlimnak thuthup tla in ruah lawlaw aw?

Mupi: Theihthiamsakawk…….hi thuthup ropi tak a si ka zum.

CT: Na nupi zankhat thilthu ah rak uire pang sehla ziangtin na tuah ding?

Mupi:. Daan vekin a ra suahnak a nui hnen ah  a rang thei bikin ka hei thlah ke….Hivek lawmman ngaithiamnak cu ngaithiamnak  zahumlo tak si in ka hmu fawn.

CT: Na nupi tuah dingih na phut mi  pawl hi ziangvek pawl an si?

Mupi: Innsangah Nubik   a si dingih ka dinhmun i theihthiampi  ringring ding.

CT: Kan Lai nupinu “women right” buaipi pawl na hmuh daan?

Mupi: Anmah le tawkzawn ah raih(right) nei in zuam ko hai seh. A sinan hleifuan in an raih hmang lo ding kha  ka duhsak…Kaithlun Paul ih Timothe hnen ih cakuatmi kalh cun si hlah seh.

CT: Ziangruangah ihkhun parih nupi zei/ pasal ti nuam thei si dingah kan Chin fala/nu pawl sex cangvaih daan zir kan ning zak ringring lai?

Mupi:Suallo sualah puhnak  lungput nei dingih dawi kan si pang ruangah si bik ko ding.

CT: Nupa nunhlimnak ihkhun parih hman tik nunau lam an cangvaih ve a tul danzia?

Mupi: Thinghau tlukmi men bang ih  canglo ih it zerzer men tu cun a pasal ih  faladang neih a pawisa lo tinak tluk rori in ka ruat .Nunau in a Duhnak  cu tuahnak ih a langternak ding hmun dik tak a si ih thiam takih langter ding khal a tuanvo.

CT: Ziangruangbik ah nunau zei/polite a tul….nupi zeilo a pawizia tla in ruah bet.

Mupi: Nunau cu Zei tengteng ding. Zeihi  fim a si. Zei lo cu at cikhat a si.  Zeilo cun rualpawl a theih lo.

CT: Mirang pawl bangin cangvaih dan a phunphun thawn nupa nunhlimnak tuah ve a tha maw?

Mupi: Tharau Nun hrangah Pathian thu, Taksaknun hrangah  ti le rawl, Nupanun hrangah Cangvaihthiam cucu thufim ih ruahtlak rori tin ka ruat.

CT: Nupa tthenaw hnuaihni lo dingah sex thu hi nauhak lai ihsin zir thok sehla a tha kem?

Mupi: Hi thu hi tul pawimawh zet si cingin theihtul tikcu um thil thupi pakhat si  in ka ruat.Kawp neih hlan ah  si tengteng seh.Nauhak  tet lai ahcun thei lo ih umhrih hi fala tlangval nun thlawrthlaunak isin venhminnak cikhat sawn si ban in ka ruat. Hi thu ah hin kan Laimi hi Sex thuhla hi Thihpitlak khawp ih sual ah kan ruat ih  pawlawknak hi Kan la vung(tum) tuk ih ningzah ah kan ruat. NIngzah ih ruat  ding a si lo thu le thianghlim tei a vawrtawp ih hman sawn a that thu ZIRHAWKNAK neih ringring sawn lam ding……

CT: Fala leer tuk luarkai….nung tha lo pawl nun rem daan ding a um maw?

Mupi: Ka nunsim paih lo pawl cithum thlang khawm sela  cikhat ah hivek pawl hi an tel ka zum. Remdaan a um hman ah theilo tak  ka si……

CT: Tlangval sualral mi’ nupi ihpi huahho le fala ihpi hluahhlo thei tlangval pawl hi an nun rem dan ding a um pei maw aw?

Mupi: Mai farnu /Fanu  hnen ih thleng pang lo ding ih thlacam ding ih fial hi.. remdaan thabik umsun siin ka thei.

CT: Duhdawtnak a lei ih lei pawl, parcel ih fala tuak zetzet an lak zawk rero hi a pawi maw?

Mupi: Sirori… riahsiatza in hivek thil mithmuhah a thlegn zo. Sumpai cu Nupa hrisihtu ah hman a siih nget le tlap in a eiral ni a thleng  lo ding ti’h tiamkam ngam um lo  innsang derthawng tak siin ka hmu.Fala mawi zetzet in sumpai ah an thinlung an ret cu duhdawtnak thu ah an piangthar lo tinak siin ka hmu .Duhdawtnak hmuhsuamtu pawl khal an si fawn…

CT: A thupte ih mi leer fala/ tlangval ziangtin kan theithei ding?

Mupi:Uisa hang vek an si. Milak ah daiziarten an um ih thimnak an rualpi that theu.

CT: Zunghruk na bun duhmi fala zovek an si?

Mupi: Mi thin thiang.

Laimi rori,

Piangthar felfel,
Inn sungsang bungrua ngaihsak thiam.
Zirnak ah sangtuk lo.

CT: Duhdawttu si maw, duhdawtmi si ha na thlan deuh?

Mupi: Duham zet in a pahnih ka hril mai ke…

CT: Nangmah te mitthli thawn lo ngiar rerotu lengdawh na nei zo maw….Tthinlung linghninnak na tuar zo ding kan zum?

Mupi: Si ko…. Um dah ta kha si lo sawm ..hehhehe

CT: O le Aw na hmuh daan?

Mupi: “O cu O , AW cu Aw “an si tawp mai…

Hmuhdang kan tum hisi ka theihthiam lo. Anmah le sinak vek ih Hmuh ding sinan, ziangvek mit in kan zoh ti ka thei thiam lo.

CT: Ziangruangah “O” vialvial siar ding tivek a suak?

Mupi: Hi vek nget hin Laimi ih thansohnak cuampi a virhpop nasa in ka thei.  Cumi vialvial lo cu siar lo ding….ti lawmman a um ahcun Kan hnuk Calai cu a hnuk cat zik cuarco tuahtu, a nunlai hmanah a thawphu te fang  tang ding ih hngawng rektu sawn siin ka ruat.

CT: Tulai daan te’n, nangmah teh “O” maw “Aw” lam deuh na si lo ti sehla ziangtin na sang ding?

Mupi: Tulai daan an um pang le kei ka rak thei lo ah cang mai seh. O e AW e ah si lo in  Chin Calai e Chin Calai e tihi ka buaimi deuh a si.

CT: Thei le thei lo, rem le rem lo ih “O” lawnglawng a hmang duh tu le “Aw” lawnglawng a hmang duhtu pawl parah na hmu daan?

Mupi;Pathianthu kalh ih Zir le Zirh pawl cu  fehsual an si bang in “O lo cu..Aw lo cu” ti pawl khal Calai thu ih fehsual pawl  an si…..

CT: Calai misa na timi zo vek an si?

Mupi: Calai misa ka timi cu kaa men ih aukio, tonawkkhawm caanih  phur satliah men si lo, a takih tuan zuam tu Salai Lal Ram Lian, Salai Sen Ro Sang, Pu No Than Kap,Pu Thang Tin Sum, Pu Hrang Kap Hnin, Dr Timothy Sui Lian Mang tipawl hi calai misa taktak ih ka ruahmi an si.

CT: Cangan thiam na timi kan Laimi lakah?

Mupi: Sagaing Division Chin affair Vuanzi  Dr No Than Kap.

CT: Ziangruangah cahlap suah mi le magazine tampi an suah sunzawm thei lo theu?

Mupi: Kan neihmi Sumpai calai hrangah kan hmang siang lo ruangah siin ka hmu.

CT: Calai lam ih kan tlaksamnak tiih na hmuh mi?

Mupi: Buaipinak le ngaihsaknak kan tlasam bik.

CT: Chin ram le Miphun thansohnak hrangah Thu in maw Hla in ha lo ti sela ziang tin na ti ke?

Mupi:  Chin innsang ah Thu(Calai) cu  innsang Pabik le Hla cu Innsang Nubik tlukih  lo theih lo ih tangkai veve an si.

CT: Lai mino Hnamdang lakih kan um caan ih Dinhmun teh kan tlaksamnak a um maw?

Mupi: Lai mino Hnamdang lak ih kan Dinhmun cu zahpi um lo lawlaw, Uanpi tlak zetzet kan si lai ah ti phungphang ih um hnihkhat kan um lai cu pawi ka ti deuh.

CT: CHIN(Falam) falapawl   hnamdang lakih tlangleng a hleice in Yangon, malaysia khawpi um pawl le Lai tlangval nei aw an mal zet  ti a siih zo ih mawh si ke?

Mupi: Kan Lai fala mawi taktak in mah Laimi aiin Hnamdang tlangval  ngaisangih a kawp theu hi si ka thikthusiat i ti laurkai tu bik, an vun neih sinsin tla cu Namtawng thawi va nam ciamco lai ka nuam.  A Laimi ah mithmai len lo in hnamdangah mithmai a len ruangih hi thil cang mi a siih Lai fala pawl  mawh rori zep ding um lo.

CT: Chin Calai  tufang ih dinhmun na hmuhdan teh?

Mupi: Chin Calai( tui  na sair reromi calai ) hi Milai si bang sela, pianpi unau nei remremlo,hringtu nu le pa thizo,innhnen khalih ngaihven lo,Khawpi khalih nautat, abialtu pastor pai sawmdawl zarih thilo fangfang Nuhmei pitarnu vek siin ka hmu.

CT: Sim duh bet na neih len…

Mupi: Calai ngainatnak lungput nei in  Tanrual hna thiam thlang uhsi.

Ram le Miphun hrangih tuantu thapek hnathiam Miphun u lungput nei  thleng uhsi.

Ziangti zawng tal in si maw Ram le miphun hrangah tangkainak sete tal neih tum uhsi.

CT: Lo pehtlaihnak.

Mupi.laisak@gmail.com,
livein.tahan98@gmail.com

PH 09-5051149
Yangon,Myanmar…

T. Melody Guitarist T.Than Thawng Interview

Delhi CT tuanvo neitu James Biakte (Mr. Anonymous)  in T-Melody ih tingtangtum thiamzet le langsarzual T.Than Thawng cu hmaitawn thusuhnak a tanglam vekin a nei……….

T.Than Thawng Thutawi

Hmin…………………………….. : T.Than Thawng
Suahni………………………….. : 19.12.1978
Nu le pai’ hmin…………….. : Za Kulh Sum & Lalhmingthangi
Unau……………………………. : Pa Sarih lak ih pa 6 nak
Khua……………………………. : Pinkhunglay,Kalay Township
Fimthiamnak………………  : B.A (Geography)

CT : Hla na tum mi lakah ziangmi Album na lungkim bik?

TT: Lungkim ngai ngai a um thei lo ee..A caan lai (ka tum lai) ah lungkim hmanseh la thla 5/6 a liam cun sam mi a lang vivo.

CT: Na solo tam sawn hi Blues scales tam deuhin kan theiih hna a lut thlum nasa. Blues line thawn pehparin Kawlram ah hmin na nei zet ti tla kan theiih kan mi le sa sinak pakhatin kan hmaihngal zet. Himi thu thawn pehpar in in sim thei pei maw?

TT: Blues ngaingai cu a thleng ban lo ding nan, Blues thawn ih pehpar aw in Influence tu cu tampi ka nei ve. Ka Saya neta bik, Ko Kyaw Kyaw (Nightingale band) hnen in siin Blues thu hla ka thei thawk siin ka thei. Cun, Mr.Guitar Café (1996) ih ka tum lai ih ka tum pi Ko Myo Htun (Ex: The Wild Ones,Aces) hnen ih sin Blues Mood cu ka ngah tam zet. Curuang ah tla a si pei maw ka ti..”BLUES SCALE  tum tam deuh..” in ti nak.. J.

CT: Leitlun le Kawlram ih Guitarist mi langsar na uar zet mi pawl?

TT: “Uar mi pawl.” Ti ah cun an tam tuk ih relcawk tla a si lo ding. Sinan, an Style ka Copy deuh pawl cu: Kawlram ah ka Saya (ne ta bik) Ko Kyaw Kyaw, Leilung tlun ah: Eric Clapton, Paul Guilbert le Nuno Betten court’).

CT: Zo ih lesson ihsin tam bik na zir ngah?

TT: Paul Guilbert ih Lesson mal lai ka tum. Cu lo cu, a cang thei tawp in hla ka ngai i keimah te’n Improvise ka tuah re ro men.

CT: Music life thawn pehpar in na rak zuam daan, na background malten in sim thei pei maw?

TT: “Phun hra ka awng tengteng ding, University kai phah in Music lam zin ka zawh ding, MISIC lawng hna ah neih thei ding in ka zuam ding” ti hi ka rak tum tah ve mi a si theu. Sinan tutiang cun kan nung ceu cu a si ko nan, ka beidawng hrih lem lo. J(Hi mi thu hla ah rel maw tha/thalo ka ruat thiam lo mi tam pi a um).

CT: Laimi le Music ziangtin na hmu?

TT: “Kan duh zet, nan kan UPAT thiam lo deuh” tiin ka hmu.

CT: Music professional pakhat si ding ah ziang mi pawl a thupi?

TT: Keimah khal hi Proessional ah cun ka ruat aw ngam deuh lo. Si nan, Prof’ siding ih thupi ka ti mi cu…Music cu tu le tu ih zir ih hman thei thil a si lo ruangah, nitin cat lak lo in Practice rero, thinking le Listening tla thlah thlam lo, Kut,thluak le thinlung sung ah READY MADE nei tam a thupi zet ding a bang.

CT: Na hla tummi tam sawn hi Section player in maw na tum tam deuh asilole Band in? A tu ih na kut tleih Band hmin?

TT: Kan Local Band, T. Melody hla lo cu Rangoon ih kan Band formed mi 99% in kan tum.

CT: Hmai lam caanih Laimi leh Music hrang na sunmang?

TT: Tumtah mi nei ih kan tuah vi vo le, tui hnu kum reilo te ah LAIMI MUSICIANS THA tam pi an rak suak thei ding..(Laimi cu Music talent, Automatically  in Pathian hnen ih thluasuah kan co mi siin ka thei).

CT: Music lam tuipawl hi an thinlung a nem an tiih a dik maw? Ziangah a si pei?

TT: JA caan caan le a nem, a caan caan le a Khauh in ka thei men…Ziang ruang ah ti cu ka rel thiam lem lo.

CT: Solomon Menrihai ih “Guitar Hangfim” hi Acoustic rori a siih na feeling dan in ruah aw?

TT: A tha ka ti ko.. Special tak ih rel ding cu ka thei lem lo.

CT: T-Melody Mizoram ih nan feh tum ih na thuhla In ruah bet aw?

TT: 2006 Oct’ ah tum khat,2009 March (??) ah tum khat kan feh. Aizawl Vanapa Hall, Millenium Center(Roof) Lunglei, Kolasib le Champhai ah Show kan nei.

CT: Show nan nei hnuaihni ih nan hlawhtlinbik tum?

TT: Show kan neih nak hmuahhmuah ah kan beisei ban loh Mipi an ra khawm theu in ka thei, kan lung-awi zet.

CT: Na hmin Thanthawnga “a” hi tel lo sehla a pawi tuk kem?

TT: Ka hmin ko tu ih thu in ‘a’ a tel in ‘a’ a tello theu siin ka thei. “a” a tel leh telloh ruangah LAIMI ka sinak a hlo cuang loin ka thei. A pawi ka zum lem lo….

CT: Drummer Zama (L) thawn nan tum tlang tamin kan theiih, na thinlungten na hlam theu maw?

TT: Kum 16/17 kan si ih siin tum tlang theu kan si (a thih hlan tiang). A hlei ce in ROCK HLA kan tuah caan ah ngai a um thei zet. A nih kha ROCK SPECIALIST deuh a si.

CT: Rit theihthil leh Musicians hi an zawm aw deuh an tiih, ziangha na ngaihdan?

TT: Music timi cu: Thluak fim, thinlung fim kerki te ih tuah ding ah ka ruat.

CT: Ziangtik ihsin tingtng na rak tum thawk?

TT: Kum 7 ka si ih siin  A, B, C, D…..ka rak tum thawk ve.

CT: Na tingtang tum nakah na mualphonak maw na cangsualnak a um dah pang maw?

TT: Um ve dah ko ee…rel cengah cun tampi a um.. rel cawk tla a si lo ding e..

CT: Awnmawi lamah na unau sungkhat pawlin tha an lo pe maw?

TT: Pe ko.

CT: Na awnmawi zalam tluanih bingbo na timi harsatnak?

TT: ??

CT: Hla khal na phuah tin kan theiih, hla fing ziat hrawng ha na phuah? Na hla phuah mi zopawl in ha sak?

TT: Hla hi ka phuah thei lem lo ee…Ka phuah ve mi hla 1 cu, Ka Hmangaihche ti  mi..Lalnunsanga & Lalpanliani’n an sak mi a um ve.

CT: Awnmawi hrang ziang tlukin caan na pe thei?

TT: Tu ni tiang cun Awnmawi ti lo hna dang tuan ka nei lo.

CT Thangthar nonawn awnmawi atcilh dingah na lungkim pi maw?

TT: Lungkim pi ko.

CT: Awnmawi ih a thupitzia in ruah bet hen?

TT: Ram, hnam, miphun le zumnak, thleidan a nei lo in ka thei (ka rel sual maw cu theih loh)

CT: Ziangruangah awnmawi ah hitluk na rak pe aw?

TT: Phun 9/10 ka si ih siin ka tumtah mi bik a si.

CT: Solomon Menrihai ih Hla 13 album pawl hi tum a har zet in kan theiih, harsatnak na nei maw… arrangement le music vekah?

TT: Harsatnak ka nei lem lo in ka thei. (A caan lai ih ka ban tawk ah) Arrangement hi mi pakhat lawng tuah lo in kan za te’n (Band Members) kan tuah khawm ih kan Mood a kai aw zet in ka thei.

CT: Hla 13 album leh Guitar Hangfim ahkhan ziangmi na satisfied (Na diriamnak bik)?

TT: Lungrual te’n kan tuan khawm nak parah

CT: Ziangvek instruments, effects leh guitar na duh bik leh na hman tambik…?

TT: Guitar cu: Gibson,Fender (Stratocaster)le OLP ka hmang tam bik..Processor cu ka thleng re ro ko..DI (SansAmp) ka duh zet .

CT: Cun, recording ah teh equipment ziangvek na hmang, ziangvek ha tha na tih zawng?

TT: Monitor (Sound) flat a si ah cun nuam ka ti ko.

CT: Mi tampiin Blue guitarist si lovin rock guitarist sawn an lo tiih, khui lam ha na feh deuh?

TT: Kawlram ah cun LINE ngai ngai tla neih a theih loh e..Album khat ah hla Style ci 4/5 lai tum a tul theu ruang ah ROCK music cu ka hril deuh ding a bang..j.

CT: Sim bet duh na neih len….

TT: Tongkam thiam in a daih love… hehe

CT: Chinland Today website hi na rak thlir ve dah maw?

TT: thlir ve theu ee.
CT: Lo pehtlaih kan duh len….
TT: No15.San Yeik Nyein 2^nd lane
Hledan,Kamayut
Yangon,Myanmar.
Ph:0095973033113.
tuallot.than@gmail.com

2011 Miss CCUSA: Mai Ngun Sui

2011, US ih Lai Kum Thar Puai avei 10^th nak ih vancung fala mawibik sinak lukhum a dawngtu Mai Ngun Sui 20 cu CT in Nimthlakau Interview nak a nei.

Mai Ngun Sui thutawi

Hminpum.……………………….: Ngun Sui
Duat kawh……………………….: Sui
Suah ni.…………………………… : 12/20/91
Suahnak hmun………………….. : Falam
Unau zat………………………….. :  Unau pa7 ih nautabik
Umnak……………………………..: Indiana State, USA
Rawlhmeh duhbik……………….. : Hangnah hangrah
Leitlun ih damsan…………………. : Ka hmui tin mi kim theh ding
Favorite song……………………….: Bawipa a tha by far men par
Thuken………………………………..: Bawipa na pathian cu na thin lung za ten.

CT: Tuikum Chin kumthar puai ih nuam na tibiknak le a nuamlonak, le tlamtlinglo deuh na timi pawl in ruah hen?

Sui: Hmuh tong dah lo mi hnam tin leh mi phunkip thawn lungrawlten kan umtlang hi nuam ka ti bik. Tlamtlinlonaklam cu sim ding ka thei lo.

CT: Miss thlanawknak ah pakhatnak na ngah ding mi kha na manglam vek ah na rak hmu cia maw, cun na ngah ding na zumaw cia maw?

Sui: Hmuhcianak le ruahsannak pakhat hmang ka rak nei cia lo.

CT: Tui na ruah sal tikah ziangruang bik ah na rak ngah tin na zum?

Sui: Pathian in, in khaisang tin ka ruat.

CT: Pakhatnak tiih an lo phuan vete’n na thinlungah “lungawinak lawng” maw a um thildang na ruat cih maw?

Sui: Ka thinlung ah ka tawn dahlomi lungawinak thawm a khat tibak cu sim ding ka thei lo.

CT: Fashion show lam ah feh vivo awla na tluang vivo ding kan zum nangteh ziangtin na ruat?

Sui: Hehehe hmailam thu cu ka thei ve lo.

CT: Na tlawngkainak ih harsa na timi le a nuamnak pawl in ruah aw?

Sui: Ka tumtah vekin a cang  theilomi hi har ka tibik.

CT: Hmai kum zuamawknak ah na tel sal tum maw?

Sui: Ka tum nawn lo.

CT: Tlangval na nei zo maw lo tisehla…Neilo na tile rak thinheng tu an um pang pei maw?

Sui: Thin heng tu ding um lo he he he….

CT: Na angki Color / rawng duhbik ziang color si?

Sui: A dum.

CT: Kedam sang maw niam na bun rem deuh?

Sui: A niam ka bun rem deuh.

CT: Na paisa bawm dingah Ziang mi rawng na duh?

Sui: A dum.

CT: Ziangmi shampoo na hmang tam bik?

Sui: Paul Mitchell

CT: Nazi paziat in paziat tiang na it that theu?

Sui: Zam 11 in zing 6

CT: Na umhar le thinheng can ah ziangtin na um- Ziang na tuah?

Sui: Ram dang vek siloin US ahcun caan kan nei mal zet ih lunglen mannak can a um lo tin ka ruat.

CT: Hivek fala mawi thlanawknak hi nangmah thu si ta sehla ziangvek ih tuah sinsin na duh?

Sui: Kumtin ten nasa sinsin in tuah theisehla ka duh.

CT: Sim duh bet mi na nei maw?

Sui: Chinlandtoday parah lungawinak tampi ka nei.

CT: Feecbook ah lo search sehla ziangtin kan lo hawl ding?

Sui: Ngun Sui (or )ngunsuirebecca@facebook.

San No Thuan Interview

CT: Na hmin, na nulepa le suahpi unau pawl umnak.

Ka hmin cu San No Thuan a si ih, ka nulepa cu Pu Tluang Mang le Pi Thuam Fam an si. Unau pahra kan si ih, pahnih in in taansan zo.

1. U Kap Hre (Tamah ah UD tuan, Falam)
2. U Hrang Tin Hnin (Lambawi SAE, Falam)
3. Rev. Zung Bawi Thawng (Lecturer at Gospel Baptist Bible College, Yangon)
4. U Run Tin Mawi (Late)
5. U Siang Lawng (Datkhuaihmu at Wesley Clinic, Tahan)
6. U Van Nei Lung (USA)
7. U San Kip Ceu (Late)
8. Rev. San No Thuan (USA)
9. Mai Ni Em (USA)

10.  Salai Sui Hlei Thang (USA)

Ka nulepa cu Kap Hre nulepa tiah an ko ih Falam, Hrang Thio Bualrawn thlanglam te ah kan um.

CT:  Na Suahnak le tthanlen pitlinnak khua?

Ka suahnak khua cu Zalai (new Laizo) a si ih, kum hnih ka ti ah, Falam ah kan tthawn. Asinan, kum hlei li-nga tiang khua lam ah lo kan tuah ringring ih, khua ah a tu le tu kan tlung. Ka tthanlennak cu Falam ah a si.

CT: Nangmah te lawngin maw na um ringring lai, kawp na nei maw?

Pathian in rem a ti hrih lo si hmang. Keimah lawng ka si lai.

CT: Tui hlanih na zir zomi pawl le ziangti’n U.S.A ah Ph.D zir dingin na thleng?

A sangsang te in degree ka ngahmi le ka ngah kum vun ngan sehla:
1997    B.Th          (Zomi Theological College)
2001    M.Div        (Myanmar Institute of Theology)
2002    B.A           (Philosophy: Dagon University)
2005   Th.M          (Princeton Theological Seminary)
2009    S.T.M        (Lutheran Theological Seminary
2009   Ph.D Candidate (Lutheran Theological Seminary at Philadelphia)

Pathian zaangfahnak in September 1, 2004 ah Princeton Theological Seminary ah admission ka ngah ih, cutiin, Th.M course zir dingah ka ra thleng. Cun, Th.M ka theh in, Ph.D cu Lutheran Theological Seminary ah admission ka ngah sal ih 2005 in ka peh sal. 2009 ah ka course work pawl le qualified exam pawl ka ong theh ih, Master of Sacred Theology in pek ih, Ph.D Candidate ka si cih. Cumi cu ABD ti khal in an ko. ABD ih sullam cu All But Dissertation ti a si. Falam Baptist Church, Maryland ah pastor tuan phah in, Dissertation ka ngan phah rero lai.

CT: Na Ph.D zirnak Bible Tlawng hmin le na ngan tummi Dissertation thulu in ruah thei pei maw?

Ph.D ka zirnak tlawng cu Lutheran Theological Seminary at Philadlephia (LTSP) a si. Ka ngan rero laimi Dissertation cu: A Buddhist-Christian Engagement for Human Dignity and Human Rights in Myanmar

CT: Hmailam Miphun hrang ttuan dingih na tumtahbikmi?

Pathian in i hmannak zawnzawn ah thungai thlak te in tuan thei sehla ka duh bik.

CT: A hmaisabik Pathian hnattuan hram na thawhnak le a dotdot?

A sangsang tein vun ngan sehla:
1997-’98    Pastor              Ram Thlo Baptist Church (Zinghmuh Area)
2001-’02    Pastor              Hmunpi Baptist Church, (Laizo Tlaangkulh)
2002-’04    Lecturer           Myanmar Institute of Theology (MIT, Insein)
2007-’09    Pastor              Philadelphia Burmese Baptist Church (USA)
2009-         Pastor              Falam Baptist Church, Maryland (USA)

CT: MIT (Myanmar Institute of Theology) ih zirhtu saya dinhmun ih hna na ttuanlai hmuhtonmi le Laimi pawl ih dinhmun in ruah thei pei maw?

MIT thutawi:

MIT tlawng hi Asian Theological Education of South East Asia (ATESEA) ih pommi tlawng a si. Hi tlawngah hin, Pathian thu zirnak (Theological Education) le Leitlun Fimnak (Secular Education) zirnak ti in phun hnih a um.  Pathian thu zirnak ih a pekmi degree pawl ahcun, M.Div, MTS, MACS, M.Th, M.Min, le D.Min tiang peknak tlawng a si. Himi ih a kai theitu pawl cu ATESEA ih a pommi tlawng in B.Th a ngahtu tlawng hmuahhmuah in kai a theih. Cun, a leeng lam acozah ih University pakhat khat in, BA a ngahtu poh khal in an kai thei.

MIT tlawng ih a ummi a phunhnihnak zirnak cu Secular Education zirnak a si ih Bachelor of Art in Religious Education tiah an ko. Phun 10 A list ih a ongtu poh in kai theih a si. Himi zirnak in a pekmi degree pawl cu: BA Eng, B.Com, BA (French, German), le a dangdang pawl phun tam an pe. A leeng ih University Professor pawl le ramdang tlawng saya pawl in an zirh.

MIT hi kan Laimi hrek khat in, Satan tlawng, liberal tlawng tiah an ttong theu ka thei. Ziang bik an zoh ih an tong ti cu ka thei lo. Tlawng saya tampi kan um ih, Pathian thu tampi kan zir/zirh. Tlawngta ka si lai ah, MIT ih kan zirmi pawl le ka theihmi pawl hin ka thuruahnak fatemi kha kau ko in tuah. Cun, kan saya pawl in text book ah himi pawl hi siar uh in timi pawl hi, US ih tlawng hmin thangthang ih ka ra thlen tikah, US Professor pawl khal in an tlawngta pawl an siar termi pawl a si ti ka ra hmu suak. Curuangah, kan Saya pawl hi a rak menmen lo ti ka thei fiang sinsin.

MIT ah Laimi hi tlawngta kan tam zet. Theology section ah kan zate in, 350 lai tlawngta ummi sungah, 1/3 cu Laimi kan si. Cumi Laimi sungah, Falam mi cu 15% hrawng kan si ding. A dang pawl cu Hakha, Tedim, Matu lam ti pawl tla an si. Ziang ruangah kan Falammi kan mal a si pei? A cang theimi cu, pakhatnak ah, B.Th na theh hnu ah kum cu zat na tuan lo le tivek pawl kan bylaw in kan temtawn aw si thei. Cuvek bylaw cu a tha a bang nan, minung mal miphun hrangah a tha lo. Ziangah tile, kum thum hna a tuan hrih lo pawl in entrance exam an phi thei lo. Kum thum hna a tuan zo pawl in le, entrance exam an sung tivek tla a rak um dah. Cu tikah, a kar lak ah kaitu an um nawn lo. Pahnihnak ah, mirang ca kan zuam lo tla si thei. Entrance exam tuahtu 150 lai sung in, 60 hrawng hi lak a si theu ih, hmat tam bikbik in an lak theu tikah, kan hmat a mal le kan kai ngah lo ol te. Pathumnak ah, mihrek khat in, MIT cu Satan tlawng, nan zumnak an lo siatsuah ter thluh ding tivek thu dik lo le ruahnak tam tuk nei lem lo pawl ih an simmi an rak zum ruangah tla si thei. Ziangziang a si khal le, MIT ah pawl tinkim ih hruaitu thatha in Pathian thu an zir ih, hruaitu thatha an cang timi hi lo theih ter ka duh. Cun, MIT ih tlawng a thehmi cu Asia le Western country ih tlawng pawl khal in an degree an pom sak thei theh a si timi khal ka lo sim duh.

CT: Pastor na tuannak kawhhran pawl le nan dinhmun?

A hlan ih Pathian hna ka rak tuannak pawl cu a tlun ah ka ngan theh zo. A tu fang ih Pathian hna ka tuannak cu Falam Baptist Church, Maryland (FBC,MD) a si ih, mipum 150 hrawng kan si. Kan canghvaihnak le kan thuhla pawl cipciar in theih nan duh pang le www.falamchurch.org ah nan rak leeng thei. Zarhte ni tinte rawl ul in kawhhran thlacamnak kan nei ringring. Cumi cu kan kawhhran damnak hrampi bik a si tiah ka ruat.

CT: Ordination na ngah daan in simruah thei pei maw?

Ordination ka ngah daan cu FBC,MD ah pastor ka va tuan tikah, ordination ngah thei ding in kan tawlrel pei tiah upa pawl in, thu an ruat ih, kan church thawn kan pehtlaihmi D.C Baptist Convention  (DCBC) ah an sim ruah. Cu tikah, DCBC ih ordination upa pawl in Baptist zumnak thawn a pehpar awmi thusuhnak tam nawn in pek ih, cumi pawl kha rak phi theh aw tiah in ti. Cumi cu cahmai 28 hrawng a si. Cumi ka theh in, Ordination Council pawl in ka ca par ah interview in tuah. In cohlan hnu ah DCBC pawl in Falam Baptist Church, Maryland kha, “San No Thuan cu pastor tuan dingah a tling tiah kan ruat. Ordination nan pek duh ahcun, nan pe thei” tiah thu an than. Cule, FBC,MD in ordination pek ding ni an khiak ih, DCBC upa pawl sawm in, ordination cu November 22, 2009 sun ah sunglawi zet in in pek. Ka diriam zetmi cu kan pa bik Siangbawipa, Rev. Dr. Stephen Hre Kio, Rev. Dr. Robert Thawng Hlei, le Rev. Rollin Van Bik, Rev. Dr. Cochran, Rev. Thorn, Rev. Dr. Tom Fry pawl khal ka luu tlun ah an kut suang in thlacamnak thawn in telpi ih ka lungawi zet.

CT: Laimi hin Pathian thangthatnak hla (Praise and worship song) kan nei mal deuh in na hmu maw?

Laimi kan hla sakmi pawl hi sermon deuh hla hi a tam deuh ngai. A tha zet ko nan, Pathian thawn pumpak ih pawlkom awknak hla, Saam hla vek, pawl kan nei mal deuh in ka hmu. Thlacamnak hla vek hi tam deuh in phuah kan zuam cio pei.

CT: Mino tampi in rap hla kan sak hi ziangti’n na ruat?

Rap hla hi mino pawl in an duh ciamco thlang timi cu el theih lo a si. A hrek khat rap hla pawl ih hlafang pawl hi mawi lo zetzet a um. Mino pawl in cuvek hlafang pawl cu Khrihfa pakhat in, ka sak ding a si maw, si lo ti hi kan thleidan thiam deuh cu a thupi ding ka ruat.

CT: Hla fingziat na phuah zo?

Tawk fang nawn cu ka phuah hnuaihno ve. A mal bik in 150 hrawng cu an si ding ka zum.

CT: Ziangruangah “hla nung” le “hla thi” “hla cuai” tivek a um theu?

“Hla nung” le “Thi” timi hi ttong dang cun, minung tampi in an sak reimi le an sak rei lo mi pawl ti khal in kan ti thei. Thusuh dingmi cu ziangvek hla pawl hi minung tampi in reipi tiang an sak? Cupawl cu:

1. Tape phel le hlabu ih khummi hla – tape phel sung ih thun lomi le hla cabu sung ih ngam khum lo mi cu a rei hlan ah an hlo mei.
2. Maih nun ih tontehmi hla – maih nun ih tonteh taktakmi hla cu kan mahvek leilung tlun ah siar cawk lo minung pawl in an rak tong ve. Maih nun ih tonteh lo hman ah, mi pakhat khat ih tontehmi a si a tul. Cu lawngah miih nun a ei thei ding.
3. Thiam olmi hla – thiam harmi cu ziang tluk in, a hlafang tha khal sehla, midang in an sak thei lo ahcun, a thi thotho ding.
4. Biaknak ih zirh awkmi hla – kan hla tampi a thihnak cu hla zirhtu pawl in mipi kan zirh lo. Mipi pawl ih sak ding tha a si lo kan timi pawl hi, a tam sawn cu mipi in an sak thiam tuk ko. Tulai san ah, mirang hla harhar hman kan sak pi nan, Lai hla suak thar pawl kha mipi pawl kan sak/zir pi lo. Mirang hla lawnglawng kan let ih, kan sak. A tha ko nan, kan mai ir-awm suak hla thar pawl hi mipi kan zirh ding a thupi zet.

CT: Pathian thangthatnak hla phuah thiam pawl hnenah request duh na nei maw?

1. Thlacamnak hla, Saam hla sungta vek in tam deuh in kan phuah pei uh.
2. Mino pawl ih sak nuam ding in, hla-aw mawi deuh in kan phuah tum pei uh.
3. Kan hla-aw (tune) le tongfang um daan kha kaih aw deuh ding in kan tum pei uh.
4. Cun, kan hla cemnak khi vuak khatnak ah kan tlak ter le, a sak a nuam.
5. Lai pipu aw suah te khal in, hla kan phuah thei le, kan Lai aw suah hlo lo in kan kilhim thei ding. Cun, ram dang pawl in, nan pupa hla-aw in hla sak hnik uh in tile, sak ding kan nei ding.
6. Kan hlafang/thu hi tha sin dingah, Pathian thu thei deuh pawl khal ron thiam a tha.

CT: Na hla phuahmi lakih na duhbikmi pakhat?

Ka hla pawl hi ka duh theh ko nan, ka duh bimi pawl sung ih pakhat cu: Kan Hmailam cu A Kut Sungah. Himi hla hi 1994 hrawng ih ka rak phuahmi a si. Ka nunnak himi thuvek ih ka feh tikah, a dik ringring ko. Himi hla ih a duhsan bikmi cu “kan hrangah Bawipa in tumtahnak a nei. Kan hmailam cu a kut sungah a um. Kan tuanvo cu a thu thlun ding hi a si” timi a si.

CT: Na hla phuahmi zo pawl na sakterbik?

Ka ti thei tawk in I diltutu cu ka rak pe.

CT: Laimi zumtu Pathian kan biak daan ah thleng duhmi na nei maw?

Thleng duhmi ka neihmi cu:

1. Pakhat le khat soisel awknak le do awknak hi kan bansan a tul.
2. Soisel awknak um lo ding in, mah hi Pathian thu thei bik vek ih ruah awknak lungput hi kan thleng a tul.
3. Cun, “Ka tuurual” “ka mission” timi “KA” ruahnak pawl hi bansan kan cu. Tuurual dang minung in kan nei lo. Mission dang kan nei lo. Pathian in tuurual, Pathian ih mission hna sungah kap khat zawnte ah Pathian in tuan theinak i pekmi ka si ti kan theih fiang a cu. Curuangah, Pathian ih mission pakhat a tuanmi sungah ziangah saw a hnatuantu pawl kan buai ciamco?
4. Mah lawng um ih midang pawlkom duh lo ih um duhnak lungput kan hlon a tul.
5. Midang in Pathian duhdawtnak le thatnak a teh ih an thangthat theinak dingah, kan khua le ram hrangah thil tha, rah tha kan rah ih, kan tuah a tul.
6. Mipi hla kan sakmi hla thu ah:
7. San thar hla uar tuk ih kan feh ih, hlabu pi (hymn book) ta kan sak nawn lo le, midang thawn international level in mi kan pawlkom awk tikah, mi kan bang nawn lo ding. Hymn book cu a san a san in midang thazaang a pe theitu ti ih ruahmi pawl kom khawmmi hla a si ih, lei tlun zovek miphun khal ih hmanmi hla a si ti thei in, Hla bupi sungta hi kan zir ih kan sak a tul ti kan theih a tul.
8. Hymn book lawnglawng kan uar ih, santhar hla kan sak nawn lo a si le, US kawhhran pawl tla ahcun, pawl tinkim kom kan si ruangah, hymn book hla sak dah lo pawl mipi kan nei tam zet. Cu pawl hrang khal ah ruah sak an tul. Cui tlun ah, kan maih irawm hla hi kan sak lo ahcun, a hlo vingvo ding. Maih irawm hla cu a thawt khal a thaw cuang.
9. Caan tawite sung thangthatnak hla saknak nei lo kawhhran kan tam tuk. Sim duhmi cu minute hlei nga sung hrawng mino pawl kha praise & worship hruai ter aw la, mipi pawl an pumpak te in Pathian thangthatnak can diriam zet in pe aw. Cutawk ah, minung tampi cu an tulmi thazaang an ngah theh mei a si timi kan theih a tul.

CT: Pastor pawlih tuar har timi pawl a tlangpi thu in, in ruah thei kem?

Pastor pawl ih tuarharmi hi pakhat le khat kan bang aw lo ding. Kei ka hrang ih har ka timi le ka mitthli I tlak ter theutu pawl cu:

1. Pathian thu thlun duh lo in keimaih duhnak ka thlun ni le caan hi ka thinbangh bik ni le caan a si.
2. Kawhhran sungah pastor kha thu pe zutzo in, thuneih duh tuktu kawhhran upa thawih hnatuan tlaang khi a har ka ti. Thlacamnak thawn zateih thurel tlaang ih feh khi kawhhran damnak a si.
3. Khuate lam ka rak um lai ah, ka harsat bikmi cu Bible simfiangnak (Commentary) pawl le cabu siar ding thatha ka rak neih lo tikah, Pathian thu thuk siar le sim ding ka rak hlawhsam zet. Kawhhran in kan pastor pawl ih siar dingah, cabu tha kan lei sak asile, mipi kan hlawk ti Laimi Khrihfa in kan thei thiam hrih lo.

CT: Pastor pawl in member pawl an phutmi thil?

Pastor le kawhhran mipi hi kut kai aw te ih hna kan tuan tlaang thei ding hi a thupi zet.

Pastor in, a mipi pawl cu Pathian ih tuurual an si ti thei in, taksa, thinlung le thlarau lam ah tthangso le dam zet ih an um theinak ding hi kan tuanvo a si ti kan theih a tul. Ka minung pakhat ih a tuarnak le a lungawinak cu keimaih tuarnak le lungawinak a si ti kan fiang a tul.

Kawhhran mipi pawl khal in Pastor cu Pathian ih hriakthihmi an sinak kha thei in, duhdawt ding, upat ding, thazaang pek ding, thlacam sak ding le a tulmi somdawl ding hi Kawhran upa le mipi ih tuanvo a si ti kan fiang a tul. Himi tuanvo pawl a tuah lo tu kawhhran cu khui tik khal ah an kawhhran a cak dah lo. Mihrek khat kawhhran upa pawl tla cun, an pastor kha kan maih thlahlawh pekmi a si an ti ih, sal vek ah an ruat. Ziangkhal cangvai thei lo ko an tuah. An mah cu inn lo thatha ah an um nan, an pastor cu inn sia te ah an um ter. Thukam hlun sung in Thar sung khal ah kan zoh tikah, Bawipaih palai pawl: profet le a dungthluntu pawl a duhdawt ih a zoh khentu Bawipa in malsawmnak le damnak pe lo in a um dah lo.

Pastor lawng ring lo in, kawhhran upa in keimaih tuanvo a si tin an tuan dingmi an tuan ve a tul. Thuthimnak ah, inn lak thlacam, mina veh, inn kiangkap pawl ih tulmi bawm ti pawl le, pastor tel lo ih, tuah theimi pawl hmuahhmuah hi kan tuanvo a si ve tiah kawhhran upa in an ruah thiam lo le, an pastor casiar le thlacamnak caan a nei lo ding ih, mipi pawl thlarau tirawl tha tein a cawm thei lo ding.

CT: Evangelist le Pastor pawl ih danglamnak, an hnatuan?

Pastor le Evangelist ih hnatuan le sinak hi an bang aw tampi nan, an danglamnak bik cu Pastor ih hnatuan cu a kau zet ih, hmun khat ah mipi pawl kha cencilh lawlaw in, mipi pawl ih taksa, thinlung, le thlarau tthansonak ngaihtuah tu an si. Evangelist ih hnatuan cu a fiak deuh ih, hmuntin ah feh in, thuthangtha sim hi an tuanvo a si.

Pastor timi cu Latin tong a si ih, a sullam cu Tuukhaltu tinak a si. Tuukhaltu ih a hnatuan cu Tuukhal tha pakhat in, a tuu pawl hrang ih a tuahmi zate khi a si.  Curuangah, a tuu pawl kha Pathian thu in a cawmdawl ding, a tuu pawl an siatralnak ding thu hmuahhmuah kha ral tha zet in a sim ding ih a kham ding, an dam lo tikah a vehvai ding, tha a pe ding, a hlomi pawl a hawl ding, lam peeng ih a feh ngahtu pawl kha a hruai sal ding ih an harsatnak pawl ah a bawm ding tivek pawl khi pastor ih hnatuan a si.

Evangelist timi cu Greek tong in a rami a si ih, thuthangtha simtu tinak a si. Thuthangtha simtu ih a hnatuan cu Pathian zum hrih lo pawl kha, zumtu si dingah thuthangtha sim ding, zirh ding hi a hnatuan thupi bik a si. Zumtu a si cia zo pawl khal Pathian thu thawn a cawm ding.

Asinan, an pahnih in an hnatuan hi tthen aw thei an si lo. Kawhhran dam dingah, Pastor cu Evangelist (Thuthangtha simtu) a si tengteng a tul ih, Evangelist khal in, Tuukhal tha (Pastor) thinlung nei in, Thuthangtha a sim tengteng a tul. An thupit daan a bang aw. Thlaicii tuhtu le tipaih ih kilkhawitu vek an si.

Asinan, Laimi zumtu pawl ih kan hlawhsamnak tiah ka hmuhmi cu, kan kawhhran ah zarh khat te thuthangtha a ra simtu Evangelist cu sum le pai kan rak tthen, kan ar, vok, caw le sia tiang kan rak thah. Thuthangtha simtu rak duhdawt cu thil tha zet a si. Asinan, kan ruah theu lomi cu caan reipi Pathian thu ih in cawmdawltu kan kawhhran ih kan Pastor cu arti pum khat tthen ding hman a siang lo mi kawhhran tampi kan um lai.

CT: Kan Leitlun technology pawl hin mino pawl in siatsuah in na thei maw?

Thu hnih in a um thei. Pakhatnak cu santhar technology pawl ruangah, leilungpi hi khuate pakhat vek ah a cang ih, thuhla kan than aw thei. Thu thatha internet sung in kan zir thei. Asinan, a pahnihnak cu, mino tampi in, thansonak lam ah santhar technology pawl hi hmang lo in, game lehnak maw, thil tha lo tuahnak le zohnak ah kan hmang ahcun, kan hawipi cin le daan ih nung pawl bang thei lo ko tanglam ah in hnuk thlatu ah a cang thei. Cin le daan (discipline) neih cu tthansonak hrampi a si ti kan hngilh lo ding a thupi zet.

CT: Kawhhran tampi ah bupi le mino buainak a um theu, ziangruangah a si?

Bupi (Deacons) le mino buainak hi a umnak bik cu, zo khal in kan maih duhmi hi midang khal duh ter kan tum ruangah a si bik tiah ka ruat. Kum upa deuh lam kan nulepa pawl in, santhar hla mino pawl in an sak zik tikah, cuvek hla kan duh lo. Guitar ring deuh ih an tum le, kha vek kan duh lo tiah an ti. Summer camp kan tuah ding tile, cu lawnglawng tivek tla a um theu. Cuvek thiamthiam in, mino pawl in kan u le pa le pawl ih cu san an man nawn lo tiah an ruat ih, an hlasakmi le ruahnak pekmi pawl tla an duh lo theu. Cuvek tikah, zokhal mai duhnak lawnglawng ruat lo in, kan hrang ih a thupi lo zet khal le, midang in a thupi tiah an ruahmi a si ahcun, midang ih duhnak tla ruah sak le hmuh sak awk thiam a tul. Midang zawn ruat ih sup awk thiamnak cu Khrih lungput a si ih, ziaza mawi zet a si fawn.

Cun, kawhhran ih hmailam ziangvek a si ding timi cu an mino pawl Pathian an duh maw timi par ah a thum aw. Curuangah, mino pawl Pathian thu an duhnak ding a si ahcun, nulepa pawl in, an siatnak ding a si lomi program pawl cu tha pek thiam ding hi a thupi zet.

CT: Mino pawl thansonak dingih thil thabik na timi?

Mino pawl thansonak ding ti tikah kawhhran mino tiah ka ruat. Mino pawl thansonak ding hrang ahcun:

1. Mino cu hla an duh cio. Hla in kai hruai aw. Zarhtin hla rem neih pi aw. Thangthat hlasaknak ah hruai ter aw.
2. Crusade le camping tuah sak aw. Pathian ih duhdawtnak thei hngai seh.
3. Cun, piangthar zo pawl kha mino thlacamnak neih pi aw. An no lai in thlacam ih hmual theih ding in thlacam pi aw.
4. Cun, an mah kha hmang aw la, kawhhran sungah canghvaih ter aw. Leadership training tla pe aw. Falam ah, kan veeng mino upa kan tuan lai ih meeting kan tuah daan le thu kan rel tlaang daan in, khui tawk ka thlen tik khal ah mi kaihruai daan i thiam ter.
5. Mino pawl ih tthansonak ding tha bik cu, biakinn pantu si hngai seh. Culawngah, Pathian thu an thei ding ih, tihzah an thiam ding.

CT: US thleng zomi Laimi pawl ih sinak dinhmun le thlengh awknak neih ttul ih na hmuhmi pawl?

A thleng pek pawl cu an mawtaw man, an innsannak man hrangah hna taima zet in an tuan. US cu hnatuannak ram a si bang in, an nun daan cu “it, ei, tuan” ti rero si ko. Tuan lo cun, hnatuan dawi mei a si ih, mifel lo pawl khal US ahcun, mi fel ah an ra cang tampi ka hmu. Thlennak rei deuh zo pawl cu, an nun a nuam thlang ko. Asinan, an nih khal an neih le siah a hung tha deuh ti men a si ih, hnatuan cu an tuan na sa a tul thotho. US thleng zomi Laimi pawl ih sinak dinhmun cu ka website ah ka ngan kim tawk fang pam ih, cu tawk ah rak zoh leh uh. Hi tawk ah hmet aw.

Kan thleng awk a tulmi cu mirang pawl ih daan tha cawng lo in, daan tha lo kan cawng. Thuthimnak ah, bawngbi tawlang le sungphum bawngbite langko ih hnipuan hruk tivek. Nunau pawl sile, an nau rawl lang zik tete tiang ih angki hruk ti pawl le, ziang tuah tintein zuu le beer a tel lo le, a famkim lo tivek ih ruahnak le nun daan, zarhpi ni hi cawlhni a si ih, biakinn feh lo in, party kan tuah sawn ding ti pawl hi cawn ding an si lo. Mirang lak khal ah zoh aw la, cathiam le mifim innsang pawl cu cuvek in an nung cuang lo. Pathian an tihzah ih, Bible keng tahrat in Biakinn an pan fetfo.

CT: Ram picang thleng zomi mino pawl in tthelh lo dingmi caan ttha (opportunity) ti ih na ruahmi le mino pawl na khihhmuh duhmi?

Fimthiamnak zir hmaisa aw. Fimnak na zir hmaisa lo ahcun, hnatuan tha le saang na hawl thei dah lo ding. Kum hra na tuan khal le, nazi pakhat $ 20 tlun na kai thei tuk lo ding. Asinan, fimnak na zir le, na thawh pek hman ah, $ 20 zikzik in na thok ngah ding a si. Arei deuh le, na hlawhman a kai sin ding. Tlawngkai le hnautan na cem phah tla a tul men ding. A thawknak ahcun, na har zet ding. Asinan, na theh suak ahcun, US ahcun, “fimnak neih cu sum le pai a si” kan hngilh lo ding a thupi.

Asinan, Laimi cu kan harsat ruangah, vei khat te ah degree ngah lohli ding in full time ih tlawngkai na har thei men. Curuangah, kum or hnih tivek ih theh theimi kutzung thiamnak pakhat certificate ngah ding in zuam aw. Cumi thawn hnatuan na hawl ahcun, na pum cawmnak ah na harsa lo ding. Cu theh in, nuam tete in, degree ngah ko na kai bet le a tha tiah ka ruat.

CT: Kan miphun lungrual theinak dingah leitlunlam pawlkom maw biaknaklam pawlkom in a hlawhtling thei deuh ding ti’n na ruat?

1. Kan miphun ti tikah, kan Laimi kan ti pei ih, kan lungrual thei dingah leitlun lam le biaknak lam kaphnih ih kan zuam a tul.

2. Biaknak lam a thupitnak: John Calvin cun, minung pawl ih nun khi zoh aw la, an nun daan a dik lo a si ahcun, van lam thu (Pathian thu) an ruah daan a dik lo tinak a si a ti. Laimi pawl zumtu kan ti aw deuhdeuh ih kan tthen aw deuhdeuh hi Jesuh Khrih ah pum khat kan sinak thu kan thupit ter lo ruangah a si thei. Culole, Pathian ih uknak hnak in, “Bu” hi kan thupit ter deuh ruangah a si thei. Pathian uknak a thupit tertu cun, zumtu hmuahhmuah cu Pathian ih hna a tuantu, Amah aiawhtu a palai kan si ti a thei. “Bu” thupit ter tu cun, maih kawhhran member lo pawl cu midang pi ah a ruat. Mithi ah a ruat.

3. Khua tlaanglam a thupitnak: Biaknak lam taktak ah Laimi hi kan kom aw thei tuk hrih lo a bang. Curuangah, khua tlaang lam in, kan mipi biaknak lam ih a tong aw dah lo pawl ton awk thei daan kan ruah a tul. Thuthimnak ah, “Lai Kum Thar, Chin Phunpi Ni” tivek hi kan tuah khawm tlaang a thupi. Himi kan tuah tikah, kan tefa pawl duhdaw aw hngai seh, unau bang in tlang tlaang hngai seh ti duhnak a si ti thei in, kan Laimi zate in kan thupit ter ding a thupi.

CT: Tluang le Lai buk awton ih tthanso rual theinak dingah tuah sehla a ttha ding ti ih na ruahmi asilole na suangtuahmi in sim thei pei maw?

1. International level ih hmanmi tong le ca a simi, “Mirang tong le ca” kan thiam a tul. Mirang ca le ttong hi thiam zet ko zir theinak, “BA – English Major” ti rori in, kan Laimi Bible tlawng pawl ah phuan sehla ram dang ih tlawng an kai duh khal ah, TOEFL olte in an ong thei ding ih, an kai ngah ding.

2. Cun, kawlram pi ih kan tulmi cu fimthiamnak a si bik. Curuangah, kan mino pawl in, fim le thiamnak taktak an ngah theinak hrangah, Myanmar Insititute of Theology ih BARS program bang in, Bible tlawngah a leeng saya pawl hlang in, secular subject pawl (ttn: computer, business lam, …) tha zet ih zirh theinak program um thei sehla, kan mino pawl hrangah a ttangkai zet ding.

3. Laimi ca kan thiam lo nak bik cu, cazoh bawmtu (guide) kan nei lo. Guide kan neih lo tikah, kan fiang lomi kha a tuah le zoh kan huam nawn lo. A malbik phun 5 – 10 tlawngta pawl hrangah, zaan ah kan mino pawl cazoh ternak boarder um sehla, cumi ah kiltu le sim zirh phahtu ah saya thiam re sehla kan mino pawl ca an thiam zet ding.

4. Himi pathum pawl ah kan kawhhran ciar in budget suai tahrat in, hei bawm sehla, kan Laimi cu kan tthangso zet ding zum a um.

CT: Lairam Falam tthansonak dingah si thei sehla ti ih na ruahmi?

1. Library tha te nei in, ca-uk thatha nei thei sehla. Cumi Library cu a leengmi taktak in kilkhawi a har ruangah, Biaknak lam pawlkom pakhat khat kil ter sehla. TTnak ah, ZTC ah extension in Library tuah thei sehla.

2. Media center kan tul. Computer le email tham thiam lo laimi mino tampi an um lai ding ka zum. Lei tlun midang pawl bang kan duh ahcun, media center kan neih ih, computer lam zirnak tla tha te in kan neih a tul.

CT: Laimi sungah Pawl (Denomination) kan tamtukmi hi a ttha na ti ko maw?

1. Denomination tam tuk kan um hi a thatnak hnak in a that lonak a tam sawn ding ka zum. Pawl kan tthen awk cun, kan thinlung le ruahnak khal kan hmun khat thei theu lo. Kan soisel aw ih, piangthar kawhhran si kan cuh aw ciamco. Hivek ih kan soisel awk tamtuk ruangah, mi tampi cu kan Pathian thu hi zum tlak le thlun tlak ah an ruat nawn lo ti kan theih a tul.

2. A thatnak pakhat te cu, Pawl kan tthen awk tikah, pawlpi pakhat ih um lai ah, ttangkai lo zet pawl khal, buute a hung suah tikah, cu tawk hmun ahcun, an zuam ciamco ih, mi ttangkai zet ah an cang. Kan tthen awk pang khal le, thlacam tlaang theinak le pawlkom awknak cu nei thei ringring sehla, kan thangso tlaang deuh ding.

CT: Lai mino pawl ih hmailam hrang ruahnak pek duhmi?

1. Mirang ca le tong thiam ding in zir aw, siar aw.
2. Fimthiamnak zir aw, na suikhur a si leh ding.
3. Pathian kha tihzah aw, na lam a tluang ding.
4. Midang nun daan kha cawng duh hlah. Jesuh ih nun daan lawng cawng aw.

CT: Tlangval pakhat dinhmun in nupi dingih na duhthusam/saduhthah lengnu ti ih na ruahmi?

1. Pathian tihzahmi a si ahcun, a famkim ko ding ka zum.
2. Fimthiamnak lam hi thupit tertu si thei sehla.

CT: Kan calai hrangah sunmang na neihmi a um maw, ziang pawl?

1. Calai lam ah zirnak a neitu mino tampi kan tul.
2. FBP le CLF lam khal in, calai lam ih zirtu mino hi tam deuh in thlah thei hngai sehla, kan tthangso deuh ding. Kan kom aw thei deuh ding.

« Previous Page — Next Page »