Duhdawtnak Zuun

“Duhdawtnak Zuun”

Jeremiah Ting Hlei Thang

2006-2007

Zodai zilthli thiangte a hunghrang zerzo, zingni mawite khal suah zairel in a mawinak hmuah suah tahratin Falam khawpi cu tleu mawizet in a run kap. Boruak khal a thiang, cumci le laihang te khal tlangtluan hrut in fim riari ten tlang le mual tin a zel. Cucik kharbawk khal sun nisa awi ve ding in an tiar cia ttheptthep. Culaiah keikhal kawr rang le lungzi hringte hruk in ka Nui sapherhphawm le arti kiomi te keng in No.(1) BEHS, Canbari tlawnginn lam pan in tlawngkai ding in ka pawk ve. Tlawnginnpi ka thlen in kan Boarder pawl tonak 10(B) ahcun ka vunglut. Tlawngkai pek te tifamcu ka zak a zum deuh ih ka hmaitla a hngal hrih lo nasa. Cutin ningzak nawnte’n in khawdang cu ka tang rero.

Vanthatah ka ti ding maw vansiat sawn ti ding khal ka thei lo. Saklam ka hun zoh cu  Vancung fala vek ih mawinak neitu, Lasi fala vek ih iangnei, samthlairem thliahthli te, mawinak phunkip thawi tuahmi, duhnungza Fala nonal te cu ka zoh ngah ngelcel. Sangkate kap ih to asi ruangah sangkate ih a runglut mi ni tleu cun a biang note cu a run cerh ih senno hiamhi ten sim le rel thiam lo ding khawp in mawinak phunkip in a tuam. A cangvaihdaan khal mi’h lungla ding zawng tei umtlan a thiam ih duhnung tuk ding le zohrem tuk ding ih um thiam zet a si fawn. A mittlang bialte le a hmursen mawite thawn a lu cu a hunher ih zukneng vek ih a mawi zet mi a mit mawite cun  vawikhat te cu I run zoh ngah pang, cui vawikhat zoh ngah pang ahcun ka taksa hmuah a hit thluh vek rori ka thei ih ka lu khal tum luailo vek in ka thei.

Ka thinlung thupte cu lungawinak maksak thawn a khat ih vawikhat I zoh ngahpang cu ka lungawi in ka ai a puang tuk lawmam.  Asinan himihi duhdawtnak zuun hramthawktu tla a si thei ti khal hi ka rak ruat tel dah ve lo. A mawinak le a tthat nak in ziangkhal thei lo khawp in I rak tuampit thluh a sibik in ka thei.   Cucun ka thinlung le ka ruahnak, kamit pawl khal khuihmanah feh thei nawn lo’n a mawinak sung ah ka pil cuahco. Asinan kan Sayamah ih kawk phan ruangah duh kuahko le siang lo cingten rei  hman zoh ngam lo in ka lu cu ka her ih kan Sayamah nu ih cazir cu kan vun zoh sal. Asinan mu le mal khal a nei thei nawn lo. Ka thinlung, ka ruahnak le ka mit pawl cun amah lo cu a hmu thei nawn lo ih amah lo cu a ngai thei nawn lo. Ka thinlung cu a mawinak in I tuampit thluh ih ka ruahnak khal a iangneih mawinak pawl in I zel khat thluh cu a rak si bik ko.

Cutin caan rei nawn caa kan zir ttheh hnu ah tlawng ttumnak dar awn (khawglawng) cu a rung awn ruangro.  Tlawngttum hnuah cui ka hmuhmi le ka tawnmi cu ka rualpa lalte ih hnenah ka sim. Vantthatah ka rual Lalte thawn an rak theiaw ih an rak nel aw zet, a hmin cu “Sui Len Mawi” a si thu I sim ih “Mawite” ti’n duh kawh ih an khawh thu pawltla I sim. Caan remcang a um le theihternak in tuahsak thei thu pawl le an rak nelawk daan thu pawl I sim cun ka thinlung cu nawmnak hlir in a khat ih thaisun kim ding cu thifahnukcat in ka hngak. Kum thum maw rei sawn ding tuizan ha ti khawp in thaisun kim ding cu ka hngakhlap.

Cutin a thaisun ah ka rualpa in theihternak in neih ih hnisiamsiten vawikhat te I hnihsan hnuah khansung ah cun a lutsal. Cutin caan tawkfang nawn tlawng kai ih caan kan hman hnuah ka duhdawtnak cu mithmai in ka lang ter nan ka kaa ih simsuak ding cu ka ngam thei hrih lo. Ka ngam thei lo nak bik khal anih cu Upa fa a si hleiah cathiam thei zet le mi ih zoh co zetmi, milian fa, Lal fa, bawi fa a rak si ngelcel. Culaiah kei cu ka nu le pa lothlo mi an si hleiah  tlawng sumbur ding hmanah a netabik lam lawng ih pe ringring ka si thu pawl, thlathum vawikhat hman inn lam ah sa ei thei mumal lo kan sinak pawl cun ka duhdawtnak thu sim le rel ngam lo ding in I kai bet.

Thinlungsung ih ummi duhdawtnak thu sim ngam lo hi taksa sung ih hling um ringring thawi a bangawk thu cu zawi sim lo in ka fiang tuk. Har ka ti, sim ka cak, ka sim ngam lo, rel ka cak ka rel ngam lo, sim thotho ding in ka vun zuamsal, ka dinhmun ka zoh a niam tuk fawn. Aw! duhdawtnak rel thei ve ding tal in dinhmun te vun neih ve cu ka cak tuk nan mai sinak le dinhmun cu sentlung bang ih duhduh ih sawk le rem theih men le a rak sisi lo. Aw! dinhmun siatnak le sinak niam tal hicun Duhdawtnak ahcun an hna rak phit men hai sehla ka va duh so. Hitin maw ka tuar cuahco men ding? Hiti’h ka umcuahco men cun khua a tlai leh ding ti khal thei cing in dinhmunsiatnak, ttihhrutnak, ningzahnak le ngamlonak pawl in ka thinlungsung ih Duhdawtnak phawrhsuak thei lo ding in I kai bet lai thotho.

Hmanseh khua a hung rei cun an sim  Duhdawtnak mitcaw cun nikhat ni ah ka dinhmun khal ruat thei nawn lo le ka sinak khal mang thei nawn lo’n ka thinlung cu caphek par ah pholang tahrat in.

“ Dear Sui, hi ca na hmuh veten Duhdawtnak thawi a khatmi ka thinlung le hi ca te in “Suntha” ti’n lo ti hramseh.  Tlin lo nak le dinhmun siatnak hin na hnen ih Duhdawtnak thu sim le rel ngam lo ding in I kai bet thei nawn lo cu a si bik ko. Tling lo le tlak lo cing te’n ka lo duhnak thinlung cu hi cahnah par te ah ka run pholang a si hi. A cem tiang in siarsak ding ih zangfah ka lo dil. Hi ka taksa leilung ih tuahmi reilote ih leilung lala ih kir sal mem ding ka thinlung sungah  Siangpahrang Solomon rangleng pawl hnak ih cak le  khoh sawnmi Duhdawtnak cu a um ta mio si. Hi a hngetkhoh zetmi ka Duhdawtnak thinlung in dinhmusiatnak le sinaksiatnak pawl khal umpi men thei nawn lo in zohhman ih kham theih le kaih theih lo in na hnen ih “ka lo duh” timi a lo sim ruangah thinheng hramhlah ti’n ngaithiam ka lo dil fawn. Ka beiseinak cun ka kiangkap ih thing le lung boruak pawl khal hin nangmai Duhdawtnak thu lawnglawng in sim in ka thei. An sim Canaan ramnuam khuaizu hnak ih a thlum sawnmi na awkam mawi theih ding cu kei ka hngakhlap. Ka lo duhnak le ka lo ngainak pawl hi a tak ih hmuh theih cu si ningla hi ca sung ih run thun tel khal ka va beisei takem.  Ansim Laiphun vapual te bang duhdawtnak thawn awmphir dai ih tintling khat sung duhdawtnak par tlanve ding ih khawsak ding cu  Cungkhuanu in remti hram seh ti’n thlaza ka cam. Ka cangan hnawk tak le siarhar tak mai siarnak men ih zuknengmit bang nonal zet le a mawi zetmi na mitmen fimte hnaihnawk ding cu kei ka siang lo. Hizat te in si hrih mai seh. Hicate in a mawizetmi na mit te kha hahdamnak lo pe sehla, duhdawtnak thawn  “Mangttha” ti’n na kut lo kai hramseh.”

Tin ka thinlung cu ca hmang in ka rualpa Lalte cu ka hei pek ter. Can malte a rei hnu khalah zianghman thukir sal cu ka dawng lo nan ka duhdawtnak cu ttumsuk lam a pan thei cuang lo. Amah ka hmuh tinten phurnak le lungawinak in ka khat. Duhdawtnak ih hnattuan cun ka taksa ah hmun a khuar ih hmual a nei tuk zo cu a si bik ko. Mah duh lo tu duh rero hiaw ka buainak men a si ti’n ka ruat ttheu. Asinan Duhdawttui duhmi silo a har zia khal tuartawk tuar mai keng ti’n duhthu ka rak sim ngam nak khal a si.  Hmanseh tik cu le caan cu a hung rei ih a hung hreliam tikah lamzin ih vawihnih khat tawnawk caan ah mithmai panten vawihnih khat I bia phah ttheu. Asinan I duh ding ti cu ka rak ruat ngam lo ih ka rak zum ban ve dah lo. Ka duhdawtnak a theih ding lawng ka ngamtawk le ka ti theitawk si in ka thei aw. Vawikhat I biak hi cun ka ihhmuh a thawt lawng siloin ka mang tiang khal a ttha thluh in ka thei aw.

Asinan caan a hung rei deuh tikah ka ruahban lo le ka tum ban lo in kan rualpa Lalte hnen ih ka duhbikmi “Sui” ih duhdawtnak thu cu ka thei ngah ve ta. Ka zum thei lo, ka lung thei lo ih thungai khal ah ka neih thei lo.  Ka rualpa hin ka thinnawmnak ding men ah I sim men a si kei maw tin ka ruat thul asilole ka duhtukthu hi amah “sui” in a theih ruangah ka thinnawmnak ding men ah a rak simter teh a si kei maw? Tin thu tampi cu ka ruat ve nasa.

Asinan ka rual Lalte cun fiangte’n thungai a si thu le thuhman, thutak a si thu pawl tthatei I sim hnun cun ka lungawituk nakah um daan khal ka thiam lo, umngaihnak khal ka thei lo, suitum sar vek in ka thei aw, sialkiringcin sarsuak vek rori in ka hmu aw, ka lungawidaan le ka hnangam daan thu pawl cu ka rual Lalte hnen ah ka sim nan a hrek te hman ka kaa cun a simsuak thei lo ih a relsuak thiam lo. Amah tawnsal ding cu ka cak tuk nan ka ning a zak ding, ka zah ding ticu ka thei cia keukeu nan ka duhnak in in nehtuk cu a si bik ko ding, a mah tawng ding rori ka thinlung in a tumtah. Cutin tlawngkai tlang khan khat ticu tawnawk caan a tam ih nelawk nak lamzin pi ah nitin ke kan kar ih kan tlangleng.

A ruangrai khal cu tthianrual lak ah cuanghmuar deuh ih Cungkhuanui sersiam ti cu el theih lo in a lang. Keihi mipa sang awmangtawk in ka thei aw ve ih can aw cercer kan si. A tairawng le a pian a hmel zohhin mi pakhat a si ding ti theihtheih fahran in a lang. Ka uar hleicenak te cu Laithuam uarzetmi a si ih Laithuam te thawn a mil aw in a kaih aw tuk fawn. Laiphun suahni, Laikumthar, Fangerpui caan ih Laithuamte thawi mipi hmai ih a lam le a cangvaih daante hicu keimah cu simlo, mipi ih uar tuk le duhtuk mi a si zia mipi auaw cu a dai thei lo.

Nikhat cu a duhdawtnak ngah ve zotu pakhat ka si ve ti ruahnak thinlung thawn lamleng ih vahsuah ding ka sawm ve. Anih khal in I lungkimpi ih kan pahnih ten Cinmual vengih tlangtin hrut phah in kan liam miarmo. “A mawi sin ding lai rawn” timi Sunceu ih khan hnuaite ih thing daihnem tang te ah kan pahnih te cun kan to. Zodai zilthli te cu a hunghrang zerzo, cucik kharbawk pawlkhal boruak nuam tuk le nitleu mawite lawm in kiang le kap in theitawk in an aw an suah ve. Thingkum hrampi pawl khal um men thei lo in an hnin aw ih  an sawi aw rero. Culaiah va phunkim khal an aw suah in an awm le awm daiaw in thunuam titi relin le duhthu sam phah in an hni an khek ve. Cumci le laihang te khal in an mawinak suah in lairam fing le tlang cu a mawi theibik ding in an cawimawi ve.

Culaiah ka duhdawtzetmi “Sui” khal thinlung nuam zet in a hmur mawite le a bianno sen hiamhi te thawn I hun zoh hnuah ka lamah a ra her. Cutin zithlithiangte in a sam nemte cu a hun sem ih a sam nemte vun remsak ding in ka kut cu a lam ah ka vun suah ve. A sam nemte ka vun tham hnu ah ka kut cu kir thei nawn lo in a liang par ah a tang lan. A biang note cu tham phah in le a sam nemte cu zut phah in “Bawih” ka lo duhtuk ti phah inn a hmur mawi thianghlim te cu dai ve ding in ka lu cu a vungkur. Vawikhat te a hmurthlum te ka hnam hnuah  hni siamsi ten a hmai mawite  le a biangno dunnung te thawn “Aa Uu” ka lo duhtuk tin mithmai pante thawn ka tawng cu I hun let.

Cutin duhthu nuam sai in le hmailam thu ruat ih caan kan hmang hnuah “Sui” cu a ding ih kan lai ram fing le tlangmual pawl cu cuan phah in hitin thu I sut. Uu tui kan hmuhmi lairam mawi tertu thingkung le hrampi, tlangmual le leilung pawl, va te le cucik kharbawk pawl hi tui kan Duhdawtnak in theih pitu ah cang hai seh. Cutin kumkhua tthen aw lo in duhdawtnak sung ah nang le kei kan leng tlang ding. Ziangvek harsatnak hman in nang le kei duhdawtnak hi in tthen hlahseh ti’n thu kan tiam Pei, na duh maw na ngam maw? Tin ka duat bawite cun I hun sut ta riai. Ka lungawituk umngaihnak thei lo’n ka ding ih ka aw neihtawp suah tahratin hitin ka au. Maw! Tlang le mual pawl thingkung le hrampi nunnak neimi ramsa phunkim tuini ah ka duhdawtmi “Sui” le Kei ih Duhdawtnak theihpitu si hram uh. Ziangtik hmanah kan tthen aw lo ding ih nan mah hi kan Duhdawtnak in theihpi tu nan si kumkhua ding” ti’n ringzetin ka au. Cuti’h ka au ttheh hnuah kumkhua ih tthen aw nawn lo ding in thu cu kan tiam veve. Leitlun ih mah pahnih lawng um vek in hni le khek phah in sunni cu kan hmang liam.

Cutin tikcu le caan khal a herliam vivo ih awmangtawk tlawngkai ih caan kan hman hnuah tlawngpihnak dar khal a rung awn ruangro thlang. Asinan kan nih cu Falam khawpi sung ih um veve kan si ruangah tlawngpih khalle kan tawng aw thei ringring timi thinlung te in ka hna I ngam ter zet. Camibuai kan phit tthehhnu thlathum hrawng ah vawikhat cu zinglam vang hlan in au thawm ka thei celcel. Ka mangbang in ziang thei lo pi’n ka tho ve. Ka thawh leveten Kring….Kring…Kring Phone cu a awn ciamco ta, e heu! ziangha si tak ke tin Phone cu ka va kai. Ka rualpa Lalte asiih phunhra result a suah thu I hum sim ta. Cucun taw le lu thei lawn ka tlanthla ih ka  awn le awn lo zoh ding in phivir in ka tlanthla.

Ka hmin a rak um thu ka theih le ka hmuh leveten ka lungawi in ka khir ka zuang. Ka innlam ka hun sim ih in lungawipi ve tuk. Cuihleiah ka duhzetmi “Sui” khal thiamhleice sinak D pahnih a ngahtelthu ka theih sinsin cu umngaihnak hman thei lo in ka lungawinak mithli cu ka biak ah a rungluang zerzo. Asinan zohhman ih theih cu ka duh lo ih a thupten ka hnul fai thluh. Lungawinak tinkim hi Cungkhuai nun kan hrang rori ih tuahmi si in ka thei ih ka lungawinak cu a zual sinsin. Cutin Phunhra kan awn veve ruangah tlawikai peh veve ding kan si thlang.

Asinan thu pakhat ka hrangih thil harsazet a simicu keicu ka suahhlan ihsin ka Nu le Ka Pa in Pathian hnattuan ding ih hlanmi fapa te ka rak si bangin nauhak te ihsin Pathian theitu ka rak si fawn. Ka Nu le Pa ih duhbikmi Bible tlawng kai a ttul ta. “Sui” cu mi Upa fa a si bang in Kalay ah Eingeneer tlawng kai ding a si thu cu ka rual Lalte in I sim zo fawn. Bible tlawng ka kai le “Sui” thawn kan tawng aw thei nawn lo ding ti cu ka thei cia keukeu. Ka thin a bang, ka riah a sia, umngaihnak khal ka thei lo, van ka zoh a sang lei ka bih a pit an timi cu keimah rori hi ka si ko. Thuruah daan ding khal ka thei lo, khawkhan lai rel dan ding khal ka thiam lo, ka riah a sia, ka lung a zur, ka ttahhah vek a suak.

Bible tlawng kai lo ih Phunsang tlawng ka kai ve le “Sui” thawn kan nai aw dingih kan tawng aw thei ringring ding, Phunsang tlawng kai lo ih Bible tlawng ka kai le “Sui” thawn kan hla aw ding. Asinan Pathian thu lam ah ka pum ka pe aw thei sinsin ding ti cu ka thei. Ka duhbikmi “Sui” thawn hlatawkding cu ka ruat ngam lo, ka ngaingam lo. Alakah ka Nu le Pa ih thu el ding cu a zarh tluk in ka thei fawn. Cuhleiah keimah khal in Pathian hnattuan cu ka rak tumtah mi a si ve fawn. Himi lamzin pahnih cu ka tawn ding ih ka rak ruahhar bik le ka hril thei lo mi lamzin an rak si veve.

Anetnakah cun hitin thu ka ruatsuak ziangkimhi Pathian ihta Pathian ruangih um le thilcangmi hlir an si. Bible tlawng cu ka kai pawt ding ih ka duhzetmi “Sui” khal Pathian in a kilhim ding ih tawnawksal caan in pe sal ding tin ka thucu ka bawtcat ta. Cuithu “Sui” hnenih ka sim veten anih khal umngaihnak thei lo’n a biang ih sin a mitthli te cu a rung luang. Ka tai in I pawm ih Uu Phunsang tlawng kai ve ko aw nang thawi hlatawk ding cu ka ruat ngam lo ti’n a kutnemte in ka biang cu I hun cul. Aw! a va har takem ziangtin saw ka ti ding ka thinlung hi a hlo cupco. “Sui” thawn hlat awk cun ruahsanding nein awn lo vek ih ka theih awk laiah a mah rori ih hiti I hun lem cu ka lung a zur,ka zang a fak, ka ngai in ka duhtuk fawn. Hmahseh famkimlonak leiram ah “duh vek ih um a theih lo ih a tul nak ih um a tul saw” timi tawngkam bang in Bible tlawng ka kai thotho ding thu cu hreh thluahthlo cing le ui duahdo cing ten ka vun sim ih kan tawngaw sal thotho ding ti’n hmailam ih kan khawkhanmi pawl famkim thei ding in a cang theitawk in ka sim ih ka awkam thiam sun te cun ka vun lem. Asinan …………………………….siar paihtu hrang…………..

Peh leh ding….Cuan….

Ka Pai’ Fapa (Part II)

Ka Pai’ Fapa (Part II)

Mai Zilthli Lal Nei Thluai

Tlawngkai hi mihrek cun “a nuam” an ti. Asina’n mihrek cun “a har” an ti. Ka thei velo. Tlawngkai hi a nuam maw a har ti’n ka hrangah thleidan ding ka thei cuang lemlo. Cazoh/cazir paihlo (ca duhlo) pawl cun tlawngkai hi “a har tuk” an ti. Cathiam/caduh pawl lala le an damlo ih nikhat tlawng pelh ding hman an sianglo. An hraphria. “Mi in ca in thiamkhelh pang ding” ti an phang tuk ih an helhkam t’ia t’ia. Kei cu paihlo cing ih tlawngkai ka silo. Tlawng ka kailo khalah ka helhkam cuanglo. Tlawngawn, tlawngpit ti khal hi ka hrang ahcun a tanawknak rel ding a umtuklo. Tlawngpih cu rualpi pawl ding an mal deuh in ka thei cumi lawng hi a tanawknak bik cu.

Famkim Siarbet

Tuarnak Mitthli Part 2 :By-Salai Mupi

Tuarnak Mitthli Part 2

Salai Mupi

Milai ve mai ka si. Keimah ah ka paei hua in mitkem khal sela sentet lai isi ka tihmi milai a si ve hrimhrim ruangah ka nu a hmuhsuam in tuahse rero hmanseh tihnak te ka nei…Milai hin kan thisen hi kan thanlenpi  ti a fiang nasa. Midang hmuah hmaisawng le tih ka nei tuk lemlo nan si khawi maw, Hi milaipa kherkher cu ka nu run ih va nam ciamco ka ngam ciah lo..

Veitam ka nu run in a nih cu vuak le velh ka cak zet theu nan ka thisenih a ngam lo ruangah ka ummen theu. Ka nauhak lai deuh tla cu run lamlamrel lo keimah te ka khur rero. Thla aiin ka tih ih khawvel ih ummi nunnak nei hmuahhmuah lakah ka Paseu tluk ih ka ttih le huatmi an um lo fawn.

Famkim Siarbet

TUARNAK MITTHLI – Part(1) Salai Mupi

“Anny sangka ongaw, zamrangaw ka lo ti, hey, kuk..kuk…kuk”..sangka kingawn a ring nasa. Ka nu cun a pasal zuri ih ratlung cu sangka a va awn….Mit hman thitha ih meng theilo milaipa cun ka nu cu a kuah ih “rawl i lak aw” ka nu in  rawl a lak nan “hivek rawl ka ei paih lo” tin pakan a  hlawn,” ihnak tuah aw” kan it ding a ti,“ka tuah zo ra aw kan it kei cu” tin ka nu in mitkemumza ka paei cu duh le duatnak phunkim thawn ihnak pindan sungah a hruailut…..

Famkim Siarbet

Ngaruh Le A Lu Lawng Ka Duh

Ngaruh Le A Lu Lawng Ka  Duh

Salai Mitthli

Pabik sum hlawh ih khual a tlawng theu ruangah fanau kilkhawi in inn lamah Nu Tawl cu suk le so ah a buaive hnohno theu. Nauhak tlawng an feh le tlun can ah ruah a sur silen thawngkeng in a fate pathum cu thingkung thuai ah dingin thinsau ten tlawngtum tiang a rak hngak ringring. Mivekin lian le nungthei an silo nan an sungkua nun cu nitin in a hlim thei ringring.

Famkim Siarbet

PALIK & NUNAU CU : Salai Mupi

PALIK & NUNAU  CU

Salai Mupi

Sentet ka rualpi thabik Lowrence thawn phunhra tiang tlawng kan kai tlang hnu ah anih palik ah a lut  ih kei cu engeneering  lam ah ka lut ih rualpi thabik tei pahnih cu cutin kan zirnak in kan umnak le tuahtuannak in danglam ter.

..Kan Duhdawtmi ka rualpa khal Pathian in a cawisang ih Bo thum sinak a neih hnu kei khal ziangmaw cin ka dinhmun a that hnu cun ka tla nel aw sinsin..Sum le pai thuhla khal ah pakhat le pakhat pawihai kan sut hlam aw ih kan rinsan aw men lawng si lo kan duhdawt aw in kan ngaina aw zet fawn.

Nupi a neih zo vekin keikhal tling lo cing ten ka phu tawk te nupi Pathian in i pek..Hi ka nupi hi ka duhhrilmi thizik ih ka duhmi a si vekin anih khal in thizik in i duh ve in ka thei,.,,,
Kan san ah ka milai pi lakih mi thupi pahnih umsun cu ka settet rual Palik Bothum(Lawrance) le thi zik ih ka duhmi tui keimah thawn umtlang ka nupi hi an si. Annih pahnih ka rinsan lawng hman si lo ka thlah thei lo  mi ka rualpi tha bik le ka thihcilh dingmi ka nupi  khal an si fawn. Rel tam ding um loin an nih pahnih cu ka  ka thinlung thlarau suangtuahnak ziangkim khal ih ka telh ring2 mi an si.

Zankhat cu:
Ka hnatuannak isin nazi 7:00zn ah kan inn  ka thleng. Tidan kel bangin ka nupi cun lungawi sopar ten sangka isin i ra hmuak ih zandang ih apasal a hmuah dan vek vek in ka si lo. Ka kut thisen kai biabia  cu a hmu ih mangbang thinphang nawn in thilcang mi  ziang ruangah ti theih a duh ih  kei khal in  mai nupi nana na pheh lo  ten kan hmuan ah LU khat ka phun  le hi thil thlengmi cu  ka rual palik (Lawrence) sim hram lo dingin zangfah ka dil thu  ka sim….Mangbang ai hal in a heraw rero , a lu a dawm, Lawrence cu kan sim lawlaw men ke na rualpithabik a si kha , a lo bawm sawn ding si lawm” tin i ngen rero nan zangfah ten Lawrence sim hram lo ding thu lawng ka sanglet..

Anih cu cuizan isin a itthat lo lawlaw. Thu phunkim a ruat,,,a zam thumnak in um thei nawn lo in ka rualpi thabik amah khalih a nelzet mi a rinsan ve mi PALIK BOTHUM pa hnen ah ka tuahsual pangmi thu cu thupthli ten a va sim…..

Ka rualpa cu a zanzan in kan innah a rualpi palik dang pali thawn an ra hnu ah kei cu cikcin in ka kut in khit ih thil umdang fiangten simhram dingin aw kam thlun ten in ngen. Kei khal in ka MILU phumnak zawnciah ka  hmuh hnu ah phahlai thawn an lai ih milu phawrhsuak dingin theihtawp an suah.. Milu cu thatei ka tuam ruangah le ka phumnak ni rei a si hrih lo ruangah a hmel zo a si..khui khua ti felten an theih fiang an zum bangin kei khal in ka milu phunmi zovek milu ka phun ti ka thei fiangve.,…..

Zamrang takih ka milu phummi theihfiang an tummi cu an tum bangin minute ziat hman rei hlan ah milu ka phunmi cu an vun phawrhsuak..Saidip Var ih ka tuam ruangah awlten an hmu mai lo..leng ah ansuahih kei cu mitmen danglam pi i hun zoh hnu ah nuamnai ten an vun zoh tha ih  cui milu cu Milai  si lo in Cawlu a si thu an thei ih an tum thawn lei le van vek in a dangawverver ti an thei ih mithmai danglam zet in in zoh ih thusutnak zianghman tuah loin minute 5 rei in zoh hnu ah ka rualpa in”ziangah hi cawlu na phun thu men ah na nupi in thinphang nawn ih ka hnen ah i sim” tin  i sut hnu ah kei in milai lu ka phum lo thu thi biai2 ih inn ka tlung i hmuh mi ah Lukhat kan hmuan ih ka phum thu ka rual nangmah hnen ah sim lo dingih ka ngen thu ka sim tikah,,,, aw..si rori i neh riai e i ngai thiam aw tin  ngaithiam khuk bil in i dil,,,

Ka rak theih dah mi:

nupi ziangkim zum ding si lo timi le Palik cu mah rualpi khal kaih thotho dan a si timi ka rak theih zo ruangah thil umdan ziangciah a si ti theih duh ih hiti ka tisin(test) nak san a si…Hi ka tisin hnu ah Ka ruahve mi cu,

Hiti na duhdawtbitmi ka nupirori ka tisin(test) san(kawl) hi nan mangbang aw hram hlahuh>>.
Asan cu kan nu hi zingtluk in a hmur a cip thei ti ka theih fiang duh ruangah a siih, ka rualpi thabik ka  tisin nak khal in  mawhthluk fawn  hlah uh Pailik hi ziangvek ciah an si thu theih fiang ka duh ruangah si,.,,,

Kan nu in ka thil tuahmi rel on  in a um thei nan i duhtuk le I ruahtuk riangah  ka rualpi thabik cu  rinsannak thawn a va sim.. Ka Rualpa Palik pa in a rualpa kei cu midang ih kaih hnak cun zia um deuh ding le  hivek Mithat case(laithat sualpuhnak) cu  ni ni khat ni ah a  lang sal thotho ding ruahnak lungthin  nei in le amah hmang ih kaih  ka si lo thu Daan vek ih kaih ka si sawn thu langter duhnak rinum lungput nei  ih hi thil tuah a si…

Ziang a va si khal le

Zovek an si khal le palik an si hnuhnu cun na Pa, na U, na sungkhat an si khal le an lo kai thotho ding.. Cun..Na nupi khal ziang tluk ih na duhdawtmi khal sisela ziangkim sim thluh kher2 a tul lo.

Hminsin: Donald Richard ih simmi  vek ciah ih ngan sawngmi a si.

Lung A Leng E …

LUNG A LENG E …!!!

(TRUE AND REAL STORY)

By: Hniangsinpa

“Hniangsinpa, ca na thlah/na ngan tikah, na lunglennak a tam deuh tuk aw, suupawk deuh tum awla…” tiah in simtu rualtha ka nei ve hnuaihni theu. Mi hrekkhat cun, ziangah duhdawtnak lam thu na ngan theu tiah ruah ding tam zet in pek can a um ko. Hmansehla, ka zahpi lo… ziangah tile, ‘Falam ca ngan thiam ding ko le, nuntu khawsak dan zir thiam thei dingih in tuahtu cu duhdawtnak a si’ ti hi, ka cing/mang/ ringring. Tui ka ngan dingmi hi a tak ngaingai ih ka hmuh tawn dahmi le, tui ni tiang ka lung sung ih caam bang ringring, hngilh ka sian dah mi khal a si lo ih, a tum khal ka tum siang dah lo. Ziangah nupi hman neilo ih Hniangsinpa na tiawk in ti asile, “SIANGSINPAR-…. Siang ihsin S aiah H ret ding, cun anetabik nih R hlawn mai ding… cun HNIANGSINPA” ti a ra suak ding

Si e, ka sual ka tha ka tinak lam si lo in, khai kum kha ka hngilh siang lo. Ka suah ihsin ka nupa pai saduhthah mi cu, “Pathian hrangih hnatuan hi a si” cumi ti pitling thei dingin Bible zirnak tlawngah ahcun, ka tawngthiam dahlo le ka theih mal zetmi ram Kawlram (Yangon) ah in kuat a si cu! A si ko, Kawlram ih suak ka siih, hmansehla ka tawngthiam ihsin, Aizawl (Mizoram) ah kan vai ih, kan Falam tawng hman dan ding tiang hman ka hngilh zikzik can a um. Mi nautat kan siih (Hngapih in ti theu), ka hman ngam lo can khal a tam ko, cu ruangah calai lam le phei cu thiam lo bepbep/belbel ka si. A kum ngan tulin ka thei ciah lo. Kawlrawn ahcun ka buai lemlo, kan tawng ka hmang thiam/thei ko, hmansehla Yangon kan naih deuhdeuh ih, vangsang lam in ka um deuhdeuh!!! Tidai khuatkhat hman ka hlam thiam thei nawn lo!!!

Culam thu cu ka ret tha hrih ding, ka sim duh mi sawn cu, tlawng on/phuan/thok hlan deuhah kan thleng ih, ka zumlo mi, kan saya pakhat a thar (Kan sayakyi/principal) makpa thawn pingpong (Table tenis) kan lek ih, ka neh lo ta in ka thei… a siko, rualpi ka kawm ih, ka hnak ih kum tam sawn le, hmuh tawn mi nei tam sawn an si hai. Lakphak cu nitin kan in theu ih, hmansehla ka sim duhmi lakphak dawr (Lamzin siir) cum on/phuan a si hrih lo. An fala in hmuh theu ko ih, zing zat so an tha le zung, an neih sumsaw an rak cem ti pawl le a phi/sawnnak (Answer) an ngah can ih an um dan pawl in sim cun, anmah vek ka si lai ding ti thei lo in, kas rak hni ciamco theu.

A veikhatnak a si, Hall kan neih sun ih kan lek rero laiah, ka zun suak cun lengah ka suak duak ih, cui ka thil hmuh mi cu ka nun tam sawn in tuamtu a si. Rawl kan laknak lam ihsin fala (A tlerirawl lai) ka duhthusam, ka mitthlam ih ka hmuh le ruahnak ih ka ret mi, khuanu’i sam hrisih si thei shela tiah ka ruahmi cu a ra phei ih, ka mit ka la kiir lohli, ka zoh rei siang hrih lo. In sung ahcun lut sal in, phar ong ihsin ka zoh thup (Peep)!!! A fehdan cu maw, a mawi a si… ka duhthusam a si… a hmel khal ka hrang ahcun duhthusam a si… a liam ding ka siang lo nan, a hmin thei ta lo ih um ka duh fawn lo, curuangah ka rualpi cu suthlam in, an hmin cu in sim … ka thup ringring nan, a hmin neitu hnen ihsin siannak (Permission) ka la zo ko ih, a hmin ka vun sal ding SIANGSINPAR a si!!! Tu khu tawkah a um ti ka thei lo… ka ruahnak sawn cu, pitar a va si hnu hmanah, ka lam ih a kiir duh sung ahcun ka hrang a sunglawi thotho ti sawn a si.

Tlawng kan vun thok ih, rualpi kei mai pawl tawk tete thawn kan vun hmel theihawk hai ih, kan lung rual thei zet. Kan zirmi in kan lungthin a pem/thleng (Reach) cuang lo ih, curuang ah kan duhdan in kan nung ih, saya/sayama hnen ih thuphan phuahkhawm cu kan ti dan tlangpi a si theu. Sa ei can a tam lemlo ruangah, kanni pawl le kan hrawng fawn ih, Uico a thupte in kan that theu, hmansehla a thaw ngainagi lo e… zo ih cawm an si lo hleiah, a un kan rawh ngam fawn lo ih, a vun lip theh in kan suang theu, hmanseh a manhla thotho… ka namte tum tuk lo, pencil tah hriamnak tawk hmangin ka lip theh thei!!!

Ka thupi ka hel/peh hel lo, a pehtlaih thehaw sawn. Cui ka hniangte cangcawi in, a kawm theu mi a rualpi ka nel zet mi hnenah leng in, a umnak le phone theinak ding (Mobile hman ding a um ka thei hrih lo) ka sut hlam nan, hmanseha in sim mi cu, kan mai khan/class mate nunau pakhat a hmin bangaw zikzik sawn a rak si. Zanah ka hung leng nan, ka hmuh duh mi le biak ka tumi sawn a rak si lo!!! Hiar ko si, hmansehla lung put dangh zet nei cingin, an lakphak (tea) in tuahsak mi cu ka in khawp/theh in, kan umnak sawng/hostel lam pan cun ka kiir sal. A thaisun ihsin amah biak ka tumnak cu a reh deuh in ka theiih, rualpi pawl thawn kan duhdan, kan khawsak kel, capoh le mi ca zir lai tiu buai lam cun ka thok lala nan, lung a dam thei lo ih, ka hmailam can (Future) ding ka ruat dah lo ih, ruah tumnak khal ka nei lemlo, tio khan ka um menmen ih ka dam suak menmen a si hrih bik ko.

Can tam sawn cu, amah (Siangte) ca pek tum ih ka um ih, pek ngah lo can khal ka nei tam zet theu. A tlunnak dingah, bus hngah a tulih, cui a hngahnak ding hmun ahcun thlun thup in, ka ca ngan thiam dan tawk ih ka ngan mi cu ka pe theu (Kha lai canah laica ngan ka thiam lo, mirang vun ti zawkrau sehla in ka ngan theu). A khirh/sawnnak (Reply) ka hmu dah lo, bei dawng lo in ka pe theu nan, a siar le siar lo thei cuanglo in a kumkhatnak cu ka hmang cem ta riai a si cu.

A kum hnihnak a hung her suak ih, ka ti dan kel in, ca kuat lam in ka thok nan, a sawnnak ka hmu dah lo, amah (Siangte) biak ka tum theu nan, a hmaiih ka um veten ka sidan/ka suahkeh/ka sinak lam in ka parah thu an nei nawn lo ih, ningzahnak le amah tihzahnak thawn ka khat in, ka tongkam hman dingmi ih ka ruah cia mi pawl cun, ziangtikah Tio ral in kaan san ti thei thei man dah lo. Ka tumcia mi pawl cu Rihli sung thukbikah in luuh san ih, ka hman duh mi tongkam cun, Tipi thuanthum thukbiknak lam in in luh thup san ih, tong ding ka theihlo nak cun tongkam hman ding mi hmang lo in, mak zetzet ka hmang theu. Cumi khal cun, a kum thumnak in hruai thleng lala… a va mak so… ka duhmi cu ka ngah ih, ka duhnak hmuhah ka feh theu nan… Siangte cu ka hrang a silo hmangha tiah ruahnak thabik silo cun i luah khat theu. Kumthum ka kainnak cu lenglam ih hnatuannak thawn le hmun hnih ih hnatuan phah ka si ruangah, ziangdang hman buaipi tuk man lo in a kum li (4 years) cu ka thleng! Ningzahnak ih mual liamsan zo ka si nan, tu hi hmu sal khalsehla keimah ahcun a kel, a par (Siangte) ih ka lungput in mual a liam dah cuang lo ding.

Cui kum cun a si, tui ni tiang lung leng ih i tuahtu cu. Ka rual, ca siartu duhzet in nautat siang hlah, ka duh ngaingai mi ka veikhat tawnnak le netabik a si ih, ka zaam, ka tih thluahthlo a si bik ko. Duh fawn siih, ei ngam lo khi ka bang. Ka kum linak (4th year) cu … ka thuamawk dan khal a thlengaw ih, ka lungput khal a thlengaw vingvo ko… cun ka zirsan khal ka thei vingco na, ka hmailam can hrang thu ruahcat mi (Future plan) a um hrih lo. Games.. biakawk can kan nei nan, a parih ka ngan zo bangin amah ka hmuh cun… ka tongkamthiam/thlum mi pawl cun Tio ral ah in liam san ih, ka thei nawn lo… ziangtin so maw ka rak biak theu ding??? Tui ka ngan mi pawl hi a si ka lung i ti leng zualtu cu!!!

Ahmaisabik ah, a (Siangte) ke ah hling a lut a si ding, in zoh sakaw tiah in tiih, cucu ka hrang a sunglawi lawlaw… mi ka hmet theu ih, kut ilh, ke ilh, an dam theu nan, Siangte ke vun tham ding cun te tuk deuhin ka thei aw… Ka ningzah thup ka tum nan, a lang thotho a si ding, a si lo zet in thuk zet ka ker sak hmang!!! Cumi cun a tina sawn a si ding. Kan House/Group a bangaw ih, hmuhawk can a tam nan, biak tam lo ka hrang a tha sawn, ziangah tile, ka biak cun tong ka tummi le ka thiam mi cun mual in liam san dingih, tong duh le sim duhmi silo in, silo tuktuk ka rel sawn pang ding tiah ka suupawk can khal a tam. Veikhat cu, “Kei cu mirang ca hnakin Laica siar nuam ka ti sawn” tiah in sim ih, a zanih ka ruah suahmi cu, ca ka rak pek theu mi pawl kha, a laka in a luangliam lo, nan Laica a duh sawn ti ka thei ih, cumi ni ihsin a si, Laica ngan ka zir sal ciamco. Ka nauhak lai ihsin ka zirmi, Mirang, Kala/Vai le Mizo ca hman ngan thiam fumfe nawn lo in, Laica cun ka lungthin in luah khat ih, cucu ka tuah ding le zir ding hrimhrim sawn khal a rak si.

Ka rawl suan thiambik mi cu, Bai (Mizo tawng a si hmang) a siih, cumi ka tuah sak ih, ka tlawngkai pek/tirh um ongaw hrih lo tiih a par lam ih ka summi dawr, kan tawnawknak ding le lungdam ko ih, veikhat ka umnak hmun ding cu a rak ongaw ih, cui dawr ahcun, ka belte, fai zet a si ka zum lo, cumi hmang cun bai ka tuah sak ih, ka zum hnakin a rak ei tam! Ka rawlsuan, ka sungkhat unau sair lo ahcun, thaw in tisak tu hmaisabik a si. mallai cu ka naihaw deuhdeuh. Kan Games and sports can khal cu, out door kan theh thlang ih, indoor lam ah tuan kan lak vivo ih, ka thiamzawng a siih, ti thei mi khal ka nei hnuaihni. Rawl eikhawmnak can kan nei ih, cumi zan cu, ‘IN RAK DUH VE’ ti ka theih zan a si. Thu-elawknak ciamco kan nei lemlo nan, ka lungawiloaw ter ih, rawl eilo in ka feh ih, hmansehla ‘a ei ve ce lo’ ti ka theih cun, a rilrawn dan ding lam ruan lawn, ka rak lungawi sawn riangri!

Si e, ih hua lo ti a lang vivo ih, a duhdan, a duhthusam le a tumtah mi pawl in sim can khal nei thei dingin, biakawk theinak can kan nei theu. Kannih hrangah, Thesis nagn tul kum a si nan, in huattuk lemlo ruangah ka puh ding, Library khalah can tam sawn a hman can a um vivo. Ka thlah can khal a hung tam vivo nan, ka duhtuk nak in i nen/delh deuh a si ding, cumi ruangah ka duhdan le zanih ka ruahmi le um tum dan in ka um thei lo can khal a tam zet. Movie khal veikhat cu kan zoh tlang nan, a rual le pi pawl thawn an si ruangah le sumpai lam ka tlaksam deuh ruangah, ka duhthusam cu ka tlinsak thei lo a si men thei nan, in hua siang hrih lo a bang.

Thlatang (Winter season) a siih, Yangon um dah cun an thei ko ding, a hlum lemlo a si bik ko nan, zingthlapit ah tidai thawn, daibual/takkhawlh in, mawi thei tawk ih ka ruahmi ka hnipuan hruhaw in, Siangte hmuak dingin ka rak um theu. Lamhla ihsn, ka mit cuan ban tawk ihsin ka thlir ih, ka hrelh/palh dah lo. A fehdan, a hnipuan thawn a milawk/kaihawk dan pawl cu ka mitthlamah tui ni tiang a caam bang lai. Ka thlah, ka hmuak nan, ka ca zirmi ka thlah dah cuang loih, phurnak thar thawn ka um sawn ringring. Ka rualpi pawl thawn khal kan kawmaw ko nan, ka duhmi, ka duhdan lam thlunlo in, Siangte ih duhlo mi duhlo tu si thei cu ka zuam vivo sawn. Kuak, Raja (Tobacco product), Zu, Beer, Kunza, khaini khal ka ti theh theu nan, cu khal cu keimah ihsin in fehsan siang ko in ka um ih, keimah khal ka harhvaang(fresh) deuh sawn in ka thei aw.
Kan ka hi Pathian in rawl einak ding lawngih in tuahsak mi a si lo, kan hna khal thungai thei dingih in tuah sak mi a si tui ka theih ruangah, in hua lo ti cu ka duhtawk lo ih, in duhle duh lo a mai ka ihsin suak ding cu ka duhthusam a si ruangah, rua hmannak dang nei hran cuang lo in, amah (Siangte) ka sim ih, Feb’ 14 ih sim dingah in tiam. In tiam vekin, cui ni cu phur zet in ka hngak ih, a thutiam vek in in sim…!!! Cui ni le kum cu, Pialral lamtluang zawh dingih, thihnak kut daiin, ka thlunglu ah, ka duhnak sut hmaisa lo ih, i hnuh luh ni tiang hngilh thei a si ka zum nawn lo.

Exam kan theh ih, kan khua lam ih tlun ka tul thlang, ka zumlo zet in tlangleng hmun tiang in thlah!!! Ka sim duh mi, mipa duhnak ngaingai hin nunau, a nunaunak cu a zah theu ti hi keimah ah ka fiang. Ziangtikah kan tawngaw ding ti ka thei lo nan, a kut zim hman ka kut zim in a dai lo. Capoh ih an sim theu mi, “Na ban ih thothe kha a nu maw a pa?” tiih halhsikawk nak na/thuk zet mi ka man kiir can a tam zet. Ka mitthli hi nunau ruangih tla ding ka ruahdah mi a si lo, tlangleng a vun on cun, ziangtikah ka mitthli a tlak ti ka thei lo, ka kham thei fawnlo. Ka kiangih, ka tlawng kaipi pawl in in hmu dingti ka phang ih, ei le in ding umnak lam ah ka phei nan, suupawk a theih cuang lo e!!! In nautat tu an um ko ding nan, ka ningzahpi lo. Mandalay kan thlen ihsin ka phone ih, hmansehla a zo zo sawn khal tong tha thiam thei kan um lo, Mandalay kan lan/pelh hnu khalah, ka phone ih, “Tlangleng hmun ihsin ka tlung kha, lamzin ka hmu thei lo, mawtaw (Motor) in in pah lo kha ka vantha, ziangtin inn ka thleng? ti ka thei lo” ti cu ka thu theih netabik a si. An mai phone a si loih, ka duh tik le man tik poh ah ka phone thei fawn lo.

Kan saya pakhat, amah thei zettu thawn lakphak dawr ah kan tawng aw ih, thu umtu dan ka sim tik ah, zo hmanih fim an tinak tongkam thei dah cuang lo cun, “Hniangsinpa, na aa tuk aw… cutin na sim ding a si lo, in rak hngakaw, ka ra kir ding ti sawn ding a si” tiah in sim. Cumi sullam cu, ka duhnak in i neh sawn ruangah le amah lainatnak ruangah, ka tlun hlan deuh te ah, hitin thu ka cah, “Na um a har ding ih, na lung khal a leng ko ding, curuangah, nangmah lo kawmhlim theitu an um ah cun, rak kawm aw, rak thlun ko awla, hmansehla kan tawnawk tikih ka hmaiih ningzak le in biak duhlonak ding tiang cun zianghman rak tuah hlah” tiah ka rak cah ruangah sawn a si.

Ka sinak in thleng sak ih, hi leitlun ka suahnak san ka thei fiang vivo, damsan, dam man nei in ka thei aw ih, hmailam can hrangih ruahnak ka rak neih dahlo mi khal cu ruat thei dingin Siangte cun ia tuah a si bik ko. Minung rak si dah lo kha minungah in sersuak ih, nun cu ziang a si ti khal ka theihthiam phah rori.
Hi thu hi, a hmin neitu hnenah a hmin ka ngan lan a siannak thawn a hmin ka rak ngan a si. Thu phuah betmi a um lo ih, a sau tuk ka phan sawn ruangah ka kai tawi sawn a si. Mi hrekkhat in nupi nei dingin le kawppi hawl dingin in ti theu nan, ka ca ngan mi ihsin cuvek tawng thiam ding le tawng nawn ding ka si lo ih, Khuanui sam hrisih kan tawn pang ih nei thei ding fang dinhmun ka si ti in theihpi dingah ka rual tha le ca siartu pawl in dem siang lo dingah dilnak thawn ka run ngan a si.

Midolhhmang Awk : Mai Sok Hlei Par

Mai Sokhlei Par

 

(1)

“Hey.. Ro Nei Kil.. na pasal ka ra tlung.. in ra hmuak hen… hey.. Ro Nei Kil.. uiconu!”

Kilte cu a pasal Ngun Sung ih aw a theih veten a hmun phiat lai cawlin inn leng a va dak. Ngun Sang cu hlat nawnah a vun hmu. Lamzin hmuah khat thluh koih hawr cuaco phahin zintluan a run au vivo. Kilte cun Ngun Sang umdan a vun hmuh cun a thin a heng tukih inn sungah a luhsansal.

“Ro Nei Kil.. in ra hmuak tum lo maw.. simaw? Phui.. uiconu.. nangmai ruangah hi can ka can thluh. Ziangahsaw fa na neih thei lo? Maw? Uiconu.. minikhualonu.. santlailonu.. phuiiiiiii…”

Ngun Sang cun Kilte a ra suak lawk nan inn sung a lutsal ti a hmuh veten a thin a heng ciamco. Asinan zu a rit tuk ruangah a tong khal a fiang thei lo; zinsak ih mi hruang a va pah thul, zinthlang ih thingkung a va khit thul.. mulemal nei loin a um.

Kilte cu thinbang zetin a thawpi a suah.

Ngun Sang le Kilte hi duhaw zetih rak neiaw an si. Ngun Sang hi a tlangval laiah zu in ciamco mi a rak si lem lo; mitaima le mithinnem zet a rak si. Asinan Kilte thawn an neihawknak kum 7 sungah fate pakhat hman an neih thei hrih lo tikah thin beidongin zu in a run thiam.

“Ka khukhripawl cu zangcansawngtu fate thawn an um thepthep thluh zo… keimah lawng,” ti phahin Ngun Sang cu zu a in theu. Ngun Sang cun amah le amah cu vansia a tiaw tuk; mibanglo ah a ruataw, a zangfahaw. Curuangah cui a vansiatnak cu phuahlamah hmang tahratin zu a in ringring. Zu a rit theu ruangah hna a tuan tha thei nawn lo; tuan khal a paih nawn lo deuhdeuh. Cumi hrangah Ngun Sang cun,

“Fate rocotu ding hman nei hnai lopin zoi’ta dingah saw hna cu ka tuan hruthro rero ding? Ni tin ei ding kan neih cun a tawk. Thih hnuah midangih run co ding men taimak suah ih rak khawl ciamco a tul lo,” tin thiam a canaw theu. Asinan Kilte cun fate rocotu ding neih lo ruangah a tha a thlah duh cuang lo; a tuan kelin a tuan, a tanlakdan kel ten tan a la ringring thotho.

A tirah cun Ngun Sang cu Kawhhran le khawtlang ah rinsan mi pakhat a rak si. An nupa khal an hmui a ngil zetih an khua ah cun a neinung lam an si ban ve. Lo hna lawng si loin khen khal an tuan, hmuanah vok pahra le rampai a zarual in an zuat. An tuah mi le tuan mi ziangkimah an hlawhtling ti theih a si.

Ngun Sang cu mi ih rinsan mi le upat mi rak si hmansehla awmmawi tawk thei loih zu a in theu tikah, zuri sabah menah a rung cangih a zahumnak a hloh thluh. Cutin Ngun Sang cu zahumnak a neih nawn lo ruangah mi upatnak khal a co thei nawn lo. Cutikah a thin a rung nau sinsin; zu a in sinsin!

(2)

Ruahbanlopin Kilte in duhnungza fapate a run nei!

Fapa a run  neih cun Ngun Sang cu a lungawi tuk. A nunnak khal san nei cuangin a run theiaw. Hmailam can hrang ruahsannak khal a run neisal. Beiseinak a hloh hnuih an run neih mi a si ruangah Ngun Sang in a fapate cu amah rori’n ‘Isaac’ tin a hmin a sak.

“Kilte, fate panga lai kan nei ding maw. Kei tla ka zuam sinsin dingih kan nung thei ko ding,” tin Ngun Sang cun Kilte cu a sim theu. Amah hi unau hnih te lawng an rak si ruangah farah a tiaw tuk. A cang thei a si le fate tampi neih a duh. Tu cun Kilte in fapate a run neih zo ruangah fate dang nei bet ding khalin a beisei thei thlang.

Ngun Sang cu Isaac a rung suah hnuin a nun a hlimsal. Nunman nei lo tukih a rak theihawknak hmuahhmuah khal a hlo thluh ih, a fapa hrangah tuanvo a nei ti mi lungput thawn hnatuan a zuamsal. Zu in a bang lawng si loin biaknak lam khalah a pumpeawsal. Amah le amah cu ‘mivantha’ tukin a hmuawsal ih nun khal a run phur ciamco.

A rei hlanah Ngun Sang cu a hlan vekin Kawhhran ah siseh, khawtlang ah si seh, mipi ih rinsan mi pakhat ah a hung cangsal. Ziangtinkimah mi thurawn le hlam mi, tul mi le hai mi a si tikah amah khal a nun a hlim ringring. Kilte khal tu cun a thin a nuam tukih cutin an innsang khal an nuamaw sinsin ve.

(3)

Isaac thla kua a kim zo. Bok vakin a duhduhnak khal a thleng thei zo. Isaac cu a cakvak in a harhdam zetih an innsang ti nuamtubik khal a si.

Sun khat cu Ngun Sang in an inn hmaiih  thingkung parah kai in a hngepawl a sat thla rero. Vansiat le malmakah, Ngun Sang cu rinloparalah thing par ihsin a tla ih ziang thei loin sizung a thleng. Sizung ah ni tawkfang a um hnuah Sibawipa in,

“Na cithlahnak a siatsuahaw.. curuangah fate na nei thei nawn lo ding,” tin a sim.

Sibawipai’ tong cu Ngun Sang hrangah cun tek ra tlak vek a si!

Sizung ihsi’ a tum hnu cun Ngun Sang cu tui hlan Ngun Sang ah a rung cang. A hlim dah nawn loih a nunnakih thil thleng mi parah a lung a awi thei nawn lo.

(4)

Isaac thla kua a kim zo. Bok vakin a duhduhnak a thleng thei zoih an innsang ti nuamtubik a si. Sihmansehla Ngun Sang cu a riah a se ringring. A dam sungah fate dang a nei thei nawn lo ding ti a ruah tin ten a thin a na; a ning a zak thup. Mi lakah si seh, a nupi hmaiah khal si seh amahte a phuhrungaw. Cutin a beidonnak rehtertu ah zu a hmang lala!

Ngun Sang zu a in. Ziang hmuahhmuah hngilh thluh a duh. ‘Hitluk mivansia’ tiah a thinlung cu lungkim theilonak in a khat ringring. Cutin sunsun zanzan zu thawn a ciahaw. A hna khal a tuan paih nawn lo; a innsang khal a ruat thei nawn lo. Amai thu lawnglawng a ruah ruangah midang thu a ruat man lo. Amah le amah lawng a zangfahawk ruangah midang a zangfah man lo.

Ngun Sang cu zu ngawlvei ah a rung cang thlang. Zing a thawh veten zu a hlam ih ri lo cun a um a rem thei nawn lo. A zu in zat khal a tam sinsin. A cancanah cun zurit at tla a run cing phahphah thlang. Cuvekih a zurit at a suah canah cun zianghman a thei nawn lo; khawse polh mi men bangin a tong ih a talpawlok theu. Hriamnam hawi khal a cing deuhdeuh. Cule innsang thilri siatsuah khal a hmang vivo.

Kilte cu an pai’ umdan ruangah a bei a dong tuk thlang. A tirah cun a pasal ih tuarnat cu theihthiampi zetin a rak hnem theu nan, amah Ngun Sang rori’n a dam zawng le a tha zawngih tundinawksal a tum lo tikah ti ngaihnak thei loin a zoh cuahco ko. Ngun Sang in ziang hnatuan tul hman a theihpi duh nawn lo nan Kilte cun amah ten a rak tuan hnohno thotho.

Ngun Sang cu a zu in a run luar deuhdeuh. A thin khal a tawi in a se deuhdeuh. Hlanih a rak co mi mi tihzatnak le upatnak pawl khal a hloh thluh zo ruangah zohman in an rinsan nawn lo. Culawng hman si loin a rual pawl mi cu a zu inpi lawnglawng an si ruangah a kiangkap minungpawl cu amah vek zu ngawlvei lawnglawng an si thlang. Cutin Ngun Sang cu a sannak hmun ihsin amah ten a rung tum thla vivo.

Mithapawl ih hrial mi dinhmun a run thlen hnu cun Ngun Sang cu a thinlung a rung tlaniam sinsin. Fate nei thei lo pa a si thlang ruangah mi in an hnawl tin a ruat ih a hualvan parah a ning a na. Zo hman a hmu tha thei nawn lo. Mi hmuahhmuah hi mi tha lo lawnglawngah a ruat. Vanduainak a ton tikah mi hmuahhmuah in amah cu rak diriam thluh ah a neih. A thup ten an hnihsan, an nautat tin a thei. Ngun Sang cu a bei a don poh le zu a in tam deuhdeuh.

Ngun Sang cu a nupi parah a thup ten phuhrunawknak a nei. Cumi cu, fate an rak neih hlanah khan Kilte kha ‘Micingnu’ tiah a mawhthluk, a phun ih a rak hmuhsuam theu. Tu, amah sawn kha fate nei thei lo dinhmun a ra thlen tikah Kilte in a parah phuba a la ding tin a zum. Kilte parih a rak hman theu mi tong na phunkim kha ni khat ni ni ah Kilte in amah tinakah a run hmang ve ding ti a phang tuk. Cule a fate neih theilonak hi Kilte in amah nehnak le hmuhsuamnak ah a run hmang ve pang ding ti a phang.

Khatlamah cun Ngun Sang cun Kilte a rak tidanpawl a vun ruahsal tikah a rak dik lo tuk ti a hmusuakaw ih cumi cun phuhrunawknak a suahpi. A nupi a rak ti retheih tuk ruangah Pathian in hivekin a hrem teh a si kei maw ti tla’n a ruat phah. Sihmansehla Ngun Sang cun a lung sung thuruah mipawl cu a tongsuak duh lo; a ngam lo. A tih!

Cutin Ngun Sang ih thinlung cu mah le mah mawhthlukawknak le ngaidam theilonak in si seh, fate dang ka nei thei nawn lo ding nan fapate Isaac ka nei zo pam tiah a nunnak ih thil cang mi cu a tha zawngih cohlan duhlonak in si seh, a zelbuai in a khuhpit thluh.

Ngun Sang cu a zurit at a suah canah cun mi-a men a bang. Thinhengnak ding a hawl, a nupi a ngiar ih thubuai a tuah. Cuvek canah cun Kilte cun Ngun Sang cu a tih thei tuk ruangah zianghman tong a sawn ngam dah lo.

“Ziangah voksa na suang lo?”

Ngun Sang cu thaithawh ei dingin cabuai a vun to veten pontam ding a hawl cih. Kilte cun,

“Thaizing le ka rak suang ding hokhaw,” tin dai ten a rak ti. Asinan Ngun Sang cu a lung a kim lo. A tho vukvi ih,

“Nangih lei ka hngah cun ei ngah ti ka nei zik lo. Keimah te ka hawl ding,” tin a ti ih namtong a la ih hmuancar lamah a suak.

Kilte cu mangbangin a rak to ciauciau.

Ngun Sang cu a feh tohto ih hmuanih an vulh mi vok lakih pakhat cu a hnak ah a vung dawt puppi. Cui vok cu ngek khat hman khal a ngek m lo; caih thlohthloin a ril ruairo ih a thi cih.

Ngun Sang coka a ra luhsal tikah cun a kut khat in vok thin a run zawi lut. Cumi a hmuh cun Kilte cu a tih tukih umhmunah a khong thluh. A thil hmuh mi cu a tuk a sum tuk. Rapthlak a ti tuk lawmmam. Asinan Ngun Sang cun Kilte cu hngilh tahratin vok thin cu a namtong thawn a can, cule a kio ih zu thawn a hmeh!

Cumi hnu ihsin thok Ngun Sang cu a nunrawng sinsin. Hmuan ih an zuat mi rampai khal a duhduh tikah a that, a kio ih zuhmeh ah hman a cing thlang.

(5)

“U Sang, vok rawl ka va pe duak ding. Nau kha rak zoh phah aw maw..”

Kilte cun coka ih zu in rero Ngun Sang cu a cah ta hnuah vok rawl pe dingin hmuan ah a suak. Ngun Sang cun a tonak ihsin inn sungih tlang lelhlo Isaac cu a vun zoh. Nau cu tapthlangah to in a nui’ pek ta mi leknakpawl khoih in a ngam zet. Curuangah Ngun Sang cu ngaihtha zetin a zu a vun in.

Ngun Sang cu a ri tuk thlang. A nau um tul khal a mang nawn lo. Zu lawnglawng khuat khat hnu khuat khat a dawk rero. Ziangzat a in zo ti khal a thei lo; theih tul khal a ti cuang lo.

Culaiah rampai pakhat coka ah a ra vak lualo kha Ngun Sang in a hei hmu. Cui rampai cu ngampa zetin Ngun Sang ih kiangah a heraw rero. Ngun Sang cun rampai cu a zoh ih,

“Na fim. Ka zuhmeh dingah nangmah in in ra pan si hi,” tin a ti ih cule cui rampai cu a hngawngin a rak kai; cule a merh kiaksak.

Ngun Sang cun rampai cu carhlet ah a hmul a va bawi. Cutheh in a ril a puah…

“Ai… ka nu! U Sang, ziangsi khami cu?”

Kilte cu a vok rawl peknak ihsin lungphang zetin a run au ciamco. Cule zamrang ten a ra tlan ruiro.

Ngun Sang cun rampai cu a puah rero. Kilte a ra thlen veten Ngun Sang ih thil puah mi cu a lonsak ih a tang sungah a pom cutci.

“Ka duh lo ee! Ka fa!”

Kilte lungkuai in a rak. Tah ngaihnak a thei lo. Tuar ngaihnak khal a thei lo.

A tang sungih a cawi mi Isaac ih lu cu a pa in ‘rampai hmul’ bawi iha rak bawisak thluh ruangah kolh liarli ten; a pum khal a pa in rampai puah ih a rak puah ruangah a laifangah atthlekaw hemhi ten.. a nui’ tang sungah khong ttheutthi ten…!

Zo Khal Ka lo Rin Lo

Zokhal ka lo rin lo timi catlang tawite hin thu a fun nasa. Ngai nuam lo tongfang a siih kan nauhak Lai ah ka pa in “Zo khal ka lo rin lo” in rak ti theu. Thin a rak naa thei zet. Asinan, thinlung tuaitharnak ah ka hmang so vivo.  Ka pa ih tongkam tawite ka ruah nguarngo can a tam.

Nauhak kan si ruangih a rak tong theu a si ka zum. Lothlo pa asivekin kan  thlawhlohma hmasawnnak ding khalah ka u le pawl khal a ring taktak lo. Amah rori ih tuan a duh theu. Amah lo bak hi in sang lo titluk a si. Kan upabik cu hnatuan dingih pumpeaw asivekin ka pa cun a rinsan phah ko tin ka hmu.

Ka pai in rin lo nak hi:

• Ø A fa le kan sivekin kan dinhmun in thei ruangah a si pei maw?
• Ø A lungkim zawngin kan tuah thei ngaingai lo ruang ah a si pei maw?
• Ø “Pang” ding timi in phan sak ruangah tla a si pei maw?

A phunphun ruangah ka pa cun kan unau in saang lo theu a si bik ko. Khat lei ahcun a mawh lo. Pabik dinhmun in ziangtin in zoh ding ti ka ruahpi theu. A duhvek in thil a cang lo tikah “Keimah ngai lo hi cun, zo khal ka lo rin thei hrih lo deuh” in ti phurhpho theu lai. Ka pa ih in rinsanlonak hi naa ka ti tuk. Asinan, a rinsan ding tlakin kan tuah pitlin thei ngaingai fawn lo.

Tu ahcun ka pa a tar zet thlang. A duhdan in thil a cang lo hmanah a tongsuak nawnlo. Hmakhat te a mithmai a sia. A thazang in a tlin nawnlo tikah sawiselawk khal nuam a ti nawnlo. Hitluk tiang in sawmdawl ih ka pa kan bang thei lo cu a pawi ka ti.

NUPI PASAL THATHUM – Salai Mupi

NUPI PASAL THATHUM

By: Salai Mupi

Mi farah zawnzai pawl le mi aa te pawl ih nupi pasal thuhla ih ti fuh lo cu thuhran, Milian turu zetzet, Mifim mangkheng pawl khal ih an ti fuh theu lo mi cu NUPI PASAL hi a si bik ding in ka zum. Thiam takin an ca siarmi lole an fimnak hmang in NUPI THATHUM PASAL THATHUM an hawl theu nan a tifuh taktak tu an mal ti mit hmuh a si. Hi hi ziangruangah? timi  thusuhnak ah sannak suah  tikah cuiruangah khairuangah ti fukfo ngam kan um ka zum lo.

Siarnak isin lole Thluak fimnak hmangin PASAL THA CU: lole NUPI THA CU: A pakhatnak ah  cuvek,khavek, A pahnihnak ah cutin, khatin
tiih bikhiah nei ih kan rak hawl (zingzawi)ruangah tifuh lo  bik siin ka thei. Pa Pakaht ih  “Laimi NUPI ah neihding ti tu pawl hi an nupi zoh sela mai LAIMI felfel an mal nasa” a ti vek deuh in NUPITHATHUM/ PASAL THATHUM thulu ah hmangih  vun thai kual ve hi cu Hawllai kei ka hrang ahcun harsa tak a si nan mitsing le leisinbih cing ih ngan ten to a si thu  le a sungthu khal saupipi ngan kual ciamco lo in a tawi thei bik ih ngan suah a si thu  khal mipi ih theihthiampi ka duh fawn.

Theih hmaisa dingmi ah damkkhanawknak rel thu si lo in Bible Tlawng kai uh tiih au rero tu in a fate Bible tlawng ah a ret kherkher lo ih Lairam hrangah tiih aukio tu khal in a kaa lawng men a rak si theu bangin keikhal ” e..ee.ee kan rak zoh  hnik ke ziangha a bang ke” tiih thangkamawknak sawn mit ih  zoh lo ih ca nganmi sawn tluangtei siar si men ding ih ngen hmaisat khal a si fawn .

Hitin a si …

Kan NUPI PASAL ding khi milian farah a thu pi lo ih mifim mi aa khal zoh loin Mithiam sang e cu e kha e tiiah a thum aw fawn lo. Nupi Pasal thathum thumawknak sawn cu  Amah ah le Nangmah Laicinawknak sawn ah a si. Mah thawi milaw mi( Key kaihaw mi) nupi pasal ih nei  ngah thiam a siraw ka  thei dah lo lawlaw…… NUPI PASAL ti fuh lo timi khi mah thawi milaw lo kan rak neih ngah pang ruangah a si. Neih  hnu ah a mah riangri  “MO SIAVA MAKPA SIAVA” tin kan phun rero theu., Taktak tei ti ahcun mah le mil kan rak hril thiam lo ruangah a si ringring theu.

Pastor pakkhat kawhhranpi unau mithmai le Pathian mitthmai zoh rero tu ih nupi ding cu  a thlarau nun lam cu ret tha in Bible tlawng theh felfel tal si seh, a silobik in Sunday School Zirhtunu tla si hram seh..

Zovek ka si ih ziang hnatuan hmang in kei le ka innsang kan khawsa ding ti ruat in na sinak mil ih nupi pasal na neih thiam ahcun neihhnu ah ihkhuntaw sirh ih buai rero le “karlak ah fate a rak um zo fawn si ziangkhal lole  cawpi ruah tuar bangin ka tuar cuanco men ke” ti sal tul nawn lo ten na neih  hlan ah cikfel ta aw. Nupi cu tthen theh sisi a rak that lo pang le ka then sal  mai kei cu” khal ti pang aw hlah, NUPI PASAL then rero hi patling le nutling  tidan a si lo.

NUPI PASAL cu thuamhnaw le thildang vek a si lo ih Pathian bangpi ih sersiammi kan milaipi rori an si ruangah duhduh ih thleng tawn rero men si lo in duhtakih neihzo mi cu harsa ti deuh cing khal ih Patling Nutling dinhmun tei sankhuk tuar tento ding sawn a si. A thupi bik cu Milai zovek khal hi mah tulmi thei lo ih mai duhmi sawn thupi ah ret tu kan si ruangah kan kawppi ding hrangah  kan tulmi ziangkim thei tu Pathian hnen ah Hlannak neih tluktu a um lo.

KEIMAI PASAL (Part 2) : Mai Sokhlei Par

KEIMAI PASAL (Part 2)

Mai Sokhlei Par

Kei cu kan pai’ nupi si hi har ka ti tuk thlang. Hivek rori cun rei ka tlin nawn tla ka zum lem lo.

Kan pai’ nupi si a har ka tinak san cu, pakhatnak ah, kan pa’n mi tilhfial a paih tuk mi hi a si. Zing ka hung thawhthlak veten sunnihlawh ih ka hnatuan ding mipawl hi a dotdot in mi a sim ih in fial cih. Tui sun cu a hmaisabikah cumi ti awla, cutheh le khimi, cumi na ti theh le .. tin ni khat sungih ka tuan ding mi hna cazin hi zing tin i pe theu.

Hitivekih tuan tengteng ding mi hna list kan pa’n in pek tin ten kan pai’ nupi ka si tin ka ruataw thei dah lo. In biakdan le in fialdan tongkampawl hi siahhlawh pakhat hnenih hman ding mi tongkampawl a si! Curuangah kan pa in kei hi a taksa hrek (better-half) dinhmun ah in ret loih, a hna tuansaktu nunau hnenum (housemaid) vekin in zoh tin ka ruat.

Ka pasal in a hnenum vek fangin in zoh ka tinak san pakhat cu, kan pa hin hnatuan in fial lawng hi duhtawk loin, ka dungthlun in mi a  kil, mi a uk ih mi a hrekkhawng theu! Cumi kha na ti theh zo maw? tin tu le tu mi a check. Cumi na ti theh tik le khami kha ti ding sokhaw tin mi a remind. Khah, ti zangzang hmen, na ti theh man lo ding sokhaw tin mi a rak nawtsiat. Ziangtinsi tu tiangtiang na rak tuah theh hrih lo? tin thusuhnak in tuah. Khatin na rak ti em si, culosehla cu khavekin a cang lo ding nan, tin mi a mawhthluk. Ziangahsaw khatin na ti, khavek cu khatin ti ding a si lo pi, tin mi a kawk. Sim le kawk ringring tul lo dingin thil hi cingkeng hmen uh, ni tin ten lo sim le lo fial nan tul ringring hi ka ningkhong tuk thlang, fel tla hi tum hmen uh, tin a rak phunhrang.

Kan pai’ hnenum ka bang ti ih ka ruahawknak san a dang a um lai. Cumi cu kan pa in amai personal thil poihai tuktak men khalah mi ko tahratin tilh i fial theu!

Tidai i run suah ta, tin amah thawn kar hra hman a hlatlonak ih um tidai suahsak dingin inn tlun ka um lai mi a ko. Ka kor hlum kha i run lak duak, tin a tonak dungih thlai mi a kor hlum laksak dingin coka ih ka rawl suang lai mi a auh. Ka bike kha rak suah cia aw, ka kedam hruk ding mi rak phorh cia aw, ka dungih sangkate hi rak khar hnik, inn tlunah ka mitkharh in hung laksak ta…! Rel ding cun a tam tukih ka rel cawk lo ding.

Hivekin kan pa in hnenum men bangin tilh i fial rero men theu hi tu cun ka ning a na thlang. Kan pa in  ka zahumnak hi zianghmanah a siar lo tin ka ruat. Bible in a sim vekin, nupa hi pum khat kan si tin kan pa in a pom a si ahcun hivekin hnenum zoh in mi a zoh ka zum lo. Amah le amah hi hnenum zoh in a zohaw siang ding maw! Amah le amah nautat le tihzah lo zetin a beaw siang ding maw! Amah le amah thinnatawter teh a siang  kem? Kei cu ka zum lo!

Upatawknak tel riai loih kan pai’ tilh i fial theunak hin keimah le keimah ka upatawknak thinlung a siatsuah theh. Mah le mah upatawknak a nei lo mi cun upattlak si dingih nun duhnak thinlung tla a nei thei lo. Cule mi tla’n an upat thei lo. Tihzahnak le upatnak thawi biak a tong dah lotu in ziangtinsi cuvekin mi a be thei ding? Si lo maw?

Curuangah kei tla kan pa ka tihzahnak le ka upatnak pawl hi nuamte ten an run ziam sinsin. Kan pa in hnenum biak in in bia ih, siahhlawh sor in in sor. Curuangah ka thinlung sungah kan pa dodal duhnak le a hnenum ka si lozia langter duhnak pawl cu ni khat hnu ni khat a hung thanglian vivo. Kan pai’ hnenah keimah hi a  nupi ka si ih a hnenum ka si lo ti hi ziangtin ka langter thei ding? Amah tihlonak in, a thu ngailonak in, amah dokalhnak in, hnenum pakhat in cuvekin an ti ngam in an um ngam dah lo pi. Si lo maw?

A pahnihnak har ka ti mi cu, kan pa hin thuneih a duh tuk mi hi a si. Innsungsang thuneihnak hmuahhmuah amah in a la thluh ih, kei cu in hlawm siang ve lo!

Innsungsangah thuneihnak sangbik neitu cu pasal a si ti ka thei; pom tla ka pom ko. Asinan thunepnawi par tiangih thuneih thluh a duh hi cu tuar har ka ti ngaingai. Kan pa in a tul a ti  lo cun kan innsangah tohkham pakhat khal a retnak ka thawn ngam lo; ka thu in ihphah khuh khal ka thleng ngam lo. Kan pai’ siannak ngah ta lo cun tanakha bur khat khal ka lei ngam dah lo. Thimte pakhat lei a tul khalle kan pai’ hnenah report pekih a remtipinak hngah ta a tul!

Cule kan pai’ hnen in thil lei tul ka rak dil mipawl lei dingin siannak ka ngah hnu khalah kan pa cun thu in ra neihpi lai thotho! Sahpian lei dingin a tacik duhzawng fekfek, towel khal a colour ngainat mi, sangka puanzar khal amai duh mi design, cule, kan leinak ding dawr tiangin mi a cah ta cia thluh theu. Thil kan lei theh tik khalah kan thilri lei mi le voucherpawl a rak checksal thluh bet! In cah ta vekih lei ngah lo mi a rak um pang a si le, ziangruangah a tivekin kan rak lei lo, ti mi simfiangnak pe dingin mi a dil. Kan innsangah kan pa hi Managing Director si sehla, kei cu salesgirl hrawng ka si ding tin ka ruat theu. Cutlukin kan pa thawn innsangih kan dinhmun hi a thlauaw.

Kan innsang thil le ri hmuahhmuah hi kan pai’ duhzawng, ngainatzawng le uarzawng kan rak lei mi lawnglawng a si tikah, kei ih duhzawng cu a mal ngaingai. Kan innsungah hin ka ngainat duahdo mi thil a um tuk lem lo! Cutikah kan innsang ka rak tlaihsan ding tlukin ka tlaihsan thei lo phahin ka thei. Mai ngaihlozawng colour, uar lo mi tacik thilri, huatzawng design, ngainat lo mi rawl hmeh le tihang, duhlozawng hnipuan le rem ka ti lo mi inn remdan, hipawl thawn din mi inn ah ziangtinsi ka thinlung a hna a  ngam dingih ka thlarau hnuk a ciap thei ding! Na ruat thei ko lo maw?

Kan innsangah thuneihnak zianghman ka neih ve lo tikah, kan inn ah hin mikhual pakhat tluk fang ka si hi, tin ka ning a na theu. Ka dinhmun hi ka hua. Mai innsang thu thawn pehparawin thurel theinak zianghman ka nei ve lo hi ‘innsangnu’ pakhat dinhmun in ka tuar tuk. Kan pa hin thu in rawn derhdo ve sehla, a lungkimzawng a si lo hmanah, ka thuruah mi hi a cem tiangin tha ten in rak ngaisak sehla, thunepnawi tete vekah cun thuneihnak pumhlum in pe thei sehla, a cancanah cun nupi thu vekih tuah ding hi hreh lo sehla, cuticun ‘Keimai pasal a fimbik!’ tin leitlunah ka aupi ding!

Tu cu….

Kan pa in ka thurel mi a ngai paih lo ding ti ka theih ruangah zianghman tla ka sim paih nawn ve lo. Cule ka ruahnak khal zianghmanah a siar lo dingn ti ka theih cia ruangah thluak heu le thinbang in kan innsang hrang thu ka ruat duh nawn lo. A lak men! Thinhar fialfial ih thu ka ruah bang man in ziang thathnemnak hman a suahpi thei cuang lo. Curuangah kan pa in a ti mi cu ‘Ee’ tin pontam ruri lo ten rak ti thei ding lawng ka zuam thlang. Himi hi kan  pai’ duhdan cu a si.

Ka ruat theu…

Kan innsungsang hi keimai duhdan vek ten ceimawi thei sehla,  innsang thilri tuktakpawl khal keimai ngainatzawng rak lei thei sehla, innsang hnatuan khal keimai tha tidan le tul tidan vekin tawlrel thei sehla, innsungsangah a pumhlumih thuneih theinak zawn nei thei ve sehla, hi leitlunah hin kan inn lo bak cu tlaihsan ding dang ka nei thei lo ding. Mai duhzawng thil le ri a kimbiknak hmun le kan lal theinak hmunah minung cu nuam kan tibik an ti si lo maw? Culawng a si lo, ‘Keimai innsang’ ti mi ownership thinlung in ziangtik lai khalah ka thinlung a kaiawk ringring ko ding. Milai cu kan inntek theinakbik hmunah kan ngam theibik ti a si si!

A pathumnak har ka ti mi cu, kan pa in mi kawk a hmang tuk hi a si. Zing ka hung thawh ihsin zan ka ihthah cuahco tiang, kan pa hi mi kawk lo le phunhrang loin a um thei lo!

Thil pakhat te hi vun ti sual pang sehla kan pa cu a umnak in mi a run kawk cih si mai! Ti hrim mi maw ti pang mi a si ti khal theih a tum dah lo. Mi ngaithiam tla a tum dah lo. Thil vun ti sual can simaw, cang sual pang can simaw, ka ton tin ten ka pasal in ziangti takin mi run kawk kei maw tiah automatically in ka hna hi a rak thongaw cia theu. Cule kan pai’ kawk ding hngakin thin thir dukdo’n ka rak ready theu.

Kan ti sual mi le kan ti hrelh mi pawl thei hlehle ih kan pa’n in kawk ringring tikah, thil pakhat khat ka ti sual tin ten kan pa’n in thei simaw, thei lo simaw, kanmah ten kan phuhrungaw cih ih kan thinlung khal tihphannak in a khat thluh theu. Cutikah kan hnangamnak a hlo ih kan thin a  nuam thei nawn lo. A mak zet mi pakhat cu, thil pakhat ka tuah sual tikah kan pa’n in rak kawk lohli lo a si le ka um a rem thei nawn lo! Kan pa’n in kawk theh hnu lawngah ka thaw a suak vuarvi sawn theu!

Cule a mak mi pakhat lala cu, kawk ka ton tam poh le ka fel lo a luar sinsin ih, phun ka hlawh tam poh le ka tha a rung ze sinsin!

Kawk tih phahih hna ka tuan tikah, ka ralrin tuknakah a si men thei, ka thin a thia ih curuangah ka tha khal a thia ve. Tha ten thil ka ti thei lo phah thluh. Ka thinlung a vaivuan thluh ih thil hmuah ka ti sual thluh theu.

Tihnak in ralthatnak a hlohter thluh ih, ralthatnak a hloh hnu cun mah le mah rinsanawknak tla a um thei nawn lo. Mah le mah rinsanawknak nei lo cingih thil ti cun tisa thlet vek men khalah a tluang thei dah lo. Mah le mah sun bungawk a ol te!

Kan pai’ tilh mi fialdan, thuneih a duhdan le mi a kawkdan pawl ka ruah tikah in rinsan tawk  lo ruangah a si ding tin ka ruat. Cuti a si ahcun kan pa in a rak theih lo mi pakhat cu, in rinsan thei lo  poh le rinsantlak ka si thei lo deuhdeuh, ti hi a si! Kan pa in rinsan zetin kan innsang hi in hohater thei sehla cu ka ti thei tawpin ka zuam ve ko ding. Ka ruahnak, ka fimnak le ka thazang hmuah suah in innsang hrang tan ka la nasa ding. Ka rel ngam mi pakhat cu, ka pasal in ka parah rinsannak a neih thei zatin a rinsan vek si dingin ka zuam vivo ding ti hi a si.

Cuvek thotho in, kan pa hin ka thatnak umsun le tlinnak ka neihsun tete pawl hi ka fellonak le ka sualnak pawl a hawl hmuh thei tlukin hawl hmu tumsawn sehla cu tu hnakin nupi tha le tling a neih phah thei tengteng ding! Ka pasal in mi nupi ka tluklonak zawn tampi a theih hnakin, mi nupi in in tluklonak zawn a tam theibikih a theih hi keimai hrangah siseh, amai hrang rori khalah siseh, cule kan innsang hrang tiangin hlawknak le thathnemnak a pe tam theisawn ding.

Tui hlanah cun rawl suan paih zet mi ka rak si. Asinan hivekih kan pa in phunnak ding a theih ringring tikah rawl suan ding tla hi ka phur thei nawn lo. Ziangtlukih ralring in le a thaw theibik dingin rak suang khal sehla, kan pa cun phunzainak ding le soiselnak ding a thei lai thotho ding ti ka thei. Duhsaknak le a hleiceih thil ka tisak mi parah kan pa cu mi sunsak le lungawi khal a nei dah lo. Curuangah kan pa duat cu a manhla lo men lawng si loin, kawk tonnak khal a si thei hrih!

Zing tin le zan tin ten kan pa in ka rawl suan mi a rak ei nan, “Rawl suan na va thiam ve!” in ti dah lo. Vei khat hman, “Na suang thaw tukaw,” ti ih in fak lai khal ka thei dah hrih lo. Rawl ei can tin ten, “Tu teh ka rawl suan mi ziangtin tak soisel kei maw?” ti ruat phah tengtengih rawl ei hi  ka zinfe duahdo thlalng. Kan pa hin ka rawl suan mi pohpoh thaw ti zetin ei sehla, a rawl duhzawng a si le in lawm sehla, a hleiceih ka rak suansak can ahkhin lungawi thu in sim theu sehla, ka rawl suan mi ziangtlukin a ngaina tipawl hi in sim theu sehla, cuticun ka rel cia ding: kan pa in hi hnakih rawl thaw a run ei sinsin ding ka ti ngam!

Tui ka rel mipawl hi kan pai’ hnenah cun ka rel ngam lo. Ka rel a si le a thuneihnak lonsak tum ah i ruat pang ding ti ka phang. “Pontam ding na thei tuk!” tin in kawk pang ding ti ka tih. “Duat le hnoh  khal na duh rengreng!” tin dik zetin in soisel tla a si men thei. Ka ngam lo!

Tu vek cun kumkhua ka tuar thei na zum lo mawsi? Kan pa then ka tum le tum lo theih na duh  maw?

“Keimai pasal hi ziangtikhmanah then ka tum lo,” tin lo  ti sehla na zum kem???

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Note: Vankau Arsi mekazin, 2010 December.

Kei Mai Nupi (Part 5) – Mai Sokhlei par

KEIMAI NUPI

(Part 5)

 

Mai Sokhlei Par

(1)

Kei kan nu ka torhmawh ka tinak hi cu danglam ve tak a si. Mipa dang, hivek ngelcel rak tuarvetu teh um ve na hen kei maw! Vun rel kengkeng dingih reltlak ngai  si lo, ngailiam san dingin le thinlaimu zun nguaingo khopih tuartlak a tling ban fawn si. Ziangkhal a va si le, keimah vekih tuarvetu an um ahcun in theihthiampi nasa ko ding.

Kei hi mai nupi relsiat rero duhlopawl ka si. Asinan tu rori cun sim lo le rel loin a umin ka um thei nawn lo. Ka bei a dong; ka thin a cem thlang; ka tuar nawn thlurthlo lo. Ka ning. Ka khop. Ka hne.. kan nui nungcang hi!

Cutluk lawmmam, ziang nungcang saw? na ti maw? Rak ngai aw, ka lo sim ding:

A len-heh tuk hi mawle!

Hni hlah. “Ho em mai” khal in ti hlah. Ka lo sim taktak cun “Cuvek nupi, ziangtin si tu tiangtiang na rak kol thei!” tin ti lam ding hokhaw. Tu a zaten ka lo ruah thlang ding.

Kan nu thawi kan neihawknak hi tu cun kum nga lai a rak kim ve thlang. Ka parah a rinum. Ziangvek harsatnak le damlonak ka ton khalah in duhdawt ringring. A phunciar dah lo; a pontam dah fawn lo. A rualpipawl ih pasalpawl vekin ka nupi hi nunnuamin ka ret thei lo cingin rualdawt thu zianghman a rel dah lo. Kan sinak tawkah a lung a kim thiam. Himi zawnah cun kan nu hi faktlak rori a si.

A si viau nan…

Kan nu hi a pekteah cun zan lawngah a leng theu. Ka um a har tuk a tiih mi inn ah TV a va zoh. Korea zatlanttuai ti fam cu.. a laklawh vivoih zantin rori pelh thiam nawn loin electric mei a en veten a poksuak theu. Mei mih zikzawng, lo le, mei mih hnuah a ra tinsalih vei tampi cu ka rak ihthahsan theu.

Asinan kan nu cu ka rak kawk siang dah lo.

Hitlukih TV ngaina kuahko nupi nei ih a fate tal vun leihsak thei lo tiah keimah sawn hi ka mawhthlukaw theu. Curuangah ziangtlukih inn ih mahte rak um hi har ka ti hmanah, kan nui TV zoh ih a lensuah hi ka dawn dah lo. Anih khalin dan ah neihin phuhrunawknak um lo’n a va zoh theu.

Nan…

Kan nu cu a hung luarkai sinsin.

Zan can lawngih len hi a duhtawk nawn loih sun khalah a leng thok. Thaithawh khawh ihsin zanlam rawlsuan cut karlak hi inn ah a um hlenhli men thiam nawn lo. Himi can cu len tengteng dingah a run neih. A lennak inn khal le a dangdang.

A len tam poh le lennak ding a thei tam deuhdeuh sapbai!

Asinan kan nu cu theitawpin theihthiampi ka rak zuam. Ngaidam theitu si ka duh. Mai nupi zinfe ih tuah ka duh lo. A hlim hi ka duhsak. Kei in neih ruangih a rak hlimnak a hloh phah thluh ding cu ka siang lo. Mi bangih nunnuamin hman ka ret thei lo. Si lo maw?

Si ko nan…

(2)

Tu rori cun ka tuar nawn lo. “Hivek nupi tete!” tiah awloksongin ka hrum ka rak thlang!

Ruatve hman uhla. A rawl suang lai buhti hman zet ta man loin a lensan! Cucu ziang a poi? A rawlsuan mi cencerh ah a cang thluh mawle. Cuteh ziang a poi? Kan zanriah ding cu vokrawl ah hlonin a um fam teh. Cucu ziangsi a poinak? Nitin ei hawl cop kannih vek hrangah cun… rak ruatve mai aw!

A tihang suan lai  a lensan iruangah meisa hmuah an rak ziam thluhih a hel rimnam vutvoi’ kan ei can a tam. A hmeh kiau lai a lenhlohsan ruangih rawl hmeh hrekkhat ut-dum riamriam thluh kan hmeh can tla cu siar cawk lo. Tisa vun in zik sehla, tha tei soter mi a si l o ti theih theih fahranin meikhu rim a nam hutho. Ai.. ka bei a dong thla!

Ka lo sim hrih kem?

Kan nu in a hmin a thang cun vok a vulh ve. Asinan kan nu cu a len hnuhnu cun inn lam thil tul mipawl a hngilh thluh theu vekin, kan vok khal cu hngilh tuarin a rak um theu lo ziang! Vok hi tong thei ve sehla cu, “Na pi ih lenheh ruangah rawl veiziat ha ngawlih na rak um dah zo?” ti ra sut sin uhla ka cak em!

Kan vok lawng sawm rilrawn tuar?

Keimah a pupa (kan vok hrangah cun ‘pu’ ka si ko lo maw?) rori hman ka tuarve si. Ka ruat theu, vok hi milai bangih thunuam relpit theih si sehla cu kan vok thaw hin kan ngaihaw tak ding ka ti! Feeling bangaw tete, thurel duh mipawl khal bangaw in, theihthiampiawknak khal a thuk duh viau ding ka zum. Ka tuar mi vek tuarve dah lo milaipawl hnak cun kan vok hin in zangfah theiin in tuarpi thiam sawn tengteng ding!

Ee, rilrawn tuar thu si lo sawm ka rak lo sim zik kha? Ka run rel ding maw.

Thuamhnaw sawp ding ciah liailiai ta belbelin a lenhlohsan; thuamhnaw a zar khalah a len zo hnuhnu cun ziangtluk ruahpi van-awn sur khal sehla thuamhnaw zar va luh ding hi a mangsal dah nawn lo.

Kan nu cu a va lennak te thawi an titi thawtdan le an nomawkdanih zirin tlunhna a thiam nawn lo theu. Zanriah suan cut le cut lo a mang nawn lo; hnatuannak ihsi’ rilrawng zetih ra tlung ding pasal a nei ti khal a hngilh. Ai.. ziang hmuahhmuahin a hngilh thluh a si bik mai.

Kei ni ni-ca ih hnatuan ka si. Ka hnatuan khal a khunghar zet. A bang khal a bangthlak. Asinan kan nu cu sum hlawhawih hnatuanter ka siang lo. Inn ah innsang hna lawng tuan in kan fate pahnih hi tha ten rak fingkhawi sehla ka duhtawk. Innsungsang felfai tei rak kilkhawi ding lo bak kan nui’ parah phut mi dang ka nei lo.

A cu rori hman kan  nu ih a pitlinter thei lo hi cuh.. i zunkhau thlohthlo!!

(3)

Ka ningkhongbik mi cu, sunivui ten tharum suahih hna ka tuan thluh hnu, simlam ka ra tin canih sangka rak kalhaw thepthep hun hmaton ringring hi a si. Ka bang si, ka ril le a rawng si, mai innte ah hahdam tei vun colh le nupi ih rak cukha le duat tlaihsan duahdo laiah.. inn reh khepkhep vun ton theu hi cuh.. thinhengnak le hngirteunak pawl hranhram tei supawk ttuitto a tul si ko. Kei, innsang buai si ka duh lopi!

Kan nu hawlih vah hi ka ning zak tuk thlang. “Nan innlam ah kan nu a ra leng lo maw?” tiih tlai tin rori inn tin sutih ka tawi ka vak theu hi ka ning a na hluahhlo. Pacangpa pakhat, mah tawkih innsangpabik ve mengmang, nupi lennak hawlih khawsung ka hrawh theu hi ruahruah ahcun ninghang riahsia ih tahnaktlak!

A poi a si hi teh, nupi ngalcak tuk neih hi cu!!

Inn hlum deuh dingin le leng tuk nawn lo dingin a phunphunin kan nu cu ka lem. Danglam cuang lo. Ka kawk. A tthin cuang lo. Ka hro. A rim cuang lo. Anetnakah cun ti ngaihnak thei nawn loin beidongin ka kur cuahco thlang.

Ka lo sim: lenhehnui’ pasal si hi a har pittawp!

Lenhmangpawl hi drug ngawl veipawl thawn bangawknak an nei. Drug hmangpawl in drug hmang loih an um thei lo vekin, lenhmangpawl khal leng loin an um thei lo. Inn ah an to a rem thei lo; inn an hngak hiahhi thei nawn lo. Kawk, hro, buai khal tuar an hreh lo sawn. Drug veipawl thawn ziangsi dangaw lem??

Mileng le haitu pawl kan inn ra sehla inntek um ti um dah lo. Thu poimawh tampi khal kan nui’ len heh ruangah a sisual thluh theu. Vei tampi mualphonak kan ton phah. Vei tampi cawh kan kuan phah zo fawn.

(4)

Tuizan rori cun ka thin a cem ngah riai.

Mitute ahkhan kan nu kan MA!! Hiti kan nu ka then ruangah hi cun ka dam sungah ka sirawksal ka zum lem lo. Si, ka siraw lo nasa ding. Ka thei. Mak nan ti maw? Nupi thenawk a tha lopi tin in ti duh mawsi? Si le, rak ngai uh, ka lo sim thluh lawlaw ding.

Tui siim zawngah khan hnatuannak ihsin thabang le rilrawng helhelin ka ra tin. Tui hlan vekin sangka a rak kalhaw thepthep ding hmang ka ti laiah sangka ongaw cia ten ral hla ihsin ka hun hmu cu ka lung a awi tuk. Ka thawpi ka suah. Kan nu hi a  nun a rak thin tum thlang a si hi tiah thatho zet le phur zetin inn cu ka pan. Ka kekar khal tui hlan hnakin a zangkhai nasa. Nupi lennak hawlihh toihvah a tul nawn lo ding tiah ka bang hmuah khal a reh thluh vekin ka thei.

Inn sung cu ka vung lut.

Cekerei! Ka lungci hmuah a mit thluh tum!!

Kan innsung khat in, khui le khui, zoi’ ta le zoi’ ta henha si cawk ding theih ban hlah; arcang, arpi, ar la, arte, phunkim cu zalen zetin hnangam ten kan inn cu an rak ceen. Party tuah lamlam an bang! Zial parah, cabuai parah, tohkham par le kan ihkhun par tiangin inntek men bangin hngalhngawng zetin an rak tlang celcel.

Ram tinkip le hmun tinkip ah ek an rak thawh sapbai! Kan fang dip le an rak cuk pop ih a sungih fangpawl cu zohawk tha lo’n hnuaiah an rak bungdarh zelzel. A cui kan mikhual dawhceu ar-rualpawl cun cui fang bungpawl cu ‘ruai’ men bangih kil in manhla ti zetin lungrual ten an rak cuk vialvo.

Ka thin a tteu tuk lawmmamih cui arpawl cu ka hmuhhmuh in ka  den ciamco; an zaten thlabarin an leusuak thluh.

Ar-rual ka dawittek thluh hnuah coka ka vung lut. Ka va hmuh mi cun ka ttah-hah hmuah a suakter thluh!

Tappi parah buhbel a rak tohaw. Rawlsuan lai mi cu a rak liam rero. Cui a liam mi cu a hnuaiih meisa parah a luangthla ih curuangah meisa khal a rak mit thluh deuhthaw. Belsin ka vun ong. Hmeh sin tul loin ka thei; buh cu a rak cencerh thluh zo! Buh tawhhlang, cencerh, but-ut, tivek pawl ei thlakthleng ringring hi a khopin ka khop thlang. Ka zoh hin ka luak a suak.

Beidong zetin carhlet lamah va dikdak ziarzo khaw, kan vok a run nguk ciamco lala! Zing rawl a ei hrih lo ti ka thei mai. Beidong fahranin kan vok cu ka dinnak ihsin ka thlir cuahco. Vok in le rawl pek beisei ah khawri men bangih ring sinsinin a nguk ciamcoih ka thluak ah a tlir in mi a tlir.

Bang le rilrawng thawn, vok ngek thawmvang thawn, ka ar dawinak hmuah thawn… ziangti bikin ha ka um khal ka theiaw thei nawn lo. Ka tha a cem duahdo. Ka tha a zawng. Ka thin a so. Ka lu a na ngutngo. Tosopih vun ttah humho mai lai ka nuam!

Rei nawn ka din ciauciau hnuah ka heraw vukviih innsung ah ka lut.

Kan nui’ thuamhnaw hmuahhmuah bag pakhat sungah ka hnawh thluh. Puantom ka zial. Leng ah ka suah. Cuthehin kan nui’ lennak a thup ten ka va hliakhlai.

Ka theih ngah in ka ra tinsal ih puantom cu ka liang ah pu in, ka kut in bag khai phahin kan nui’ lennak inn ah ka va lut.

“Heh,” tiah ka thil phurh mipawl cu kan nui’ hmai zial parah ka vun thla. Kan nu le innsung um pawl cun phaw keke’n in rak zoh hai.

“Khatin leng tata aw. Ra tin nawn hlah,” tin kan nu cu ti hrelhrelih zoh  phahin ka tiih ka suahsan.

Kan thutawp cu cucu a si.

Man in ti maw? In ti  a si le nangmah in kan nu run nei hmen! Na nei kem? Na nei duh kem? Ziangtinha???

*******************************************************

Note: Chin Deirel Journal, October & November 2010 ih suah zo mi a si.

Next Page »