A thup aw-mi Cini le harhdamnak
April 14, 2011 by apemorej
Filed under Harhdamnak, Lawrkhawm
Harhdamnak thu a si. Mikip hrang siar tengteng a tha. Kum upa lam le taksa rit tuk (over weight) hrangah theih a tul ih, harhdamnak dingih ei le in fimkhurzet hrangah siar ding a si. Ziangha kan thupi le? Cini (sugar) thuhla a si.
Nat sawngnak thabik ‘Meditation’
April 13, 2011 by apemorej
Filed under Harhdamnak, Lawrkhawm
USA ram North Carolina state ah Wake Forest Baptist Medical Center ih researcher Sibawi pawl cun ‘minung in natnak kan tuarmi hmuahhmuah cu ‘meditation’ tuahnak in nat sawngnak ngah thei a si tiah ‘Journal of Neuroscience’ timi ah an tarlang.
Meditation timi cun thil pakhatkhat (thlaraulam thu khal a si thei) thukpi ih ruahnak a khihhmuh ih, ahlan ihsin Sibawi tam sawn cun ‘Nat sawngnak an tuah daan pawl an zingzawi tikah minung thluak sungih natnak theitubik ‘primary somatosensory cortex’ cu a hnatuan colhter theinak’ an hawl ti a si.
Hih natnak pawl hminsintu tluak sungih hnatuantu pawl cun kan taksa sunglam le lenglam ih hliamhma, natnak a phunphun kan tuarmi cu tu le tu in sim thei ruangah a tuartu ih thinlung a luah khat thluh ih, mina cu thinharnak tiang a pe ti a si.
Researcher lakih hotubik Fadel Zeidan cun ‘Nikhat sung vialah meditation cun natnak tampi a sawng thei’ tiah a ti. Researcher pawl cun natnak tuar rerotu mi (25) cu hmun pakhat ah hruai in, ni khat ah vei (4) lai metitation an tuahter ih, tum khatah minutes (20) sung ‘an taksa ih natnak’ hngilh tahrat ih, thil dang ruat dingin an forh.
Cuih meditation an neihpi hnu ah ‘thluak in natnak a hminsin daan’ pawl zohfiangnak thilri phunkhat ASL MRI timi thawn an taksa hmuahhmuah scanning tuah sak an si. Nat sawngnak sii (morphine etc) hnakin a let 25% lai in thathnemnak a um thu le, zianghman ei lo cingin an natnak cu 40% ihsin 57% tiang a hlo tiah ASL MRI scanning cun a hminsin.
Sibawi pawl cun nikhat vial meditation tuahnak thawn nat sawngnak ngah daan cu 11% ihsin 93% tiang a si thu an tarlang ih, zarh khat sung ahcun mina (dam lo) ih thluak sungah natnak ruangih bangnak hmuahhmuah khal ‘a hlo ral thluh thei’ tiah Neuroscience journal ah an ngan.
Minung in hliamhma (natnak pakhatkhat) a tuar rero mi theihtertu ‘somatosensory cortex’ cun a umnak ihsin hlumnak (heat) a suahter ih, dam loih tuarnak (emotion) ih zirin a sang sinsin (high temperature) thei ruangah nat sawngnak sii thawn cuih ‘cortex’ cu a hnatuan khulfungter dingin tuah a si.
Asinan ”meditation’ thawn ziangmawzat neh thei a si ih, hih thu hi Buddhist biaknak dinsuaktu ‘Buddha’ rawl ul ih thla an cam rero hnu ah, tuarnak a neh daan a si ding ih, ‘amah thluntu pohpoh hnenah meditation ruangah thil ziangkim (tuarnak ziangkim) neh theinak a khihhmuh a si ding’ tiah zumnak an nei.
Zuk hnuaibik ih tarlangmi hi ‘natnak tuar rero tu ih thluak sungah ‘primary somatosensory cortex’ ih hlumnak (heat) a suah lai a si ih, meditation cun zarh (8) sungah a keel in a umter sal timi langternak a si. (Hih thu hi 1977 ah Rex Adams cun ‘Miracle Medicine Foods’ timi cabu ah a rak ngan zo.- ngantu).
Myths & Science (I)
April 6, 2011 by apemorej
Filed under Harhdamnak, Lawrkhawm
Ca siartu zate hnenah thunuam relkhawm ding ka lo ken hai. Keimah khalin ka theihfiang lomi a si ih, siartu pawl lakah a theitu nan um ka zum. Cun, himi thupi vek thotho in thu harsa relkhawm dingah ‘thupi’ rel ding nan neih ka zum.
Myths timi hi Falam-English Dictionary ahcun ‘Thu phuahcawp’ ti’n a let. Kan saya pakhat cun ‘Misapolh’ thuanthu ti’n in sim. Phuahcawp a si le si lo cu,.. ca dangdang nan siarnak ah ‘Myths’ timi thawn pehpar in rel ding nan nei cio ding.
#1 Tan-pha-za kung (lime tree) le saruh (bones)
Kum tam a liam zo. Tahan kan um lai ah, ka rualpi in Hmuntha khua ah Tan-pha-za hmuan an neih thu in sim. A rah thatnak dingah ‘a kung’ hram ah sa ruh (bones) ret a tha tiah a ti.
Tahan bazar ah saruh kan hawl. Sa zuarnak ah kan lut, hmakhat ten buri (2) lai an sar ngah.
Myths: Tan-pha-za kung hram ih saruh ret ruangah a rah a tam!
Science: Mizoram Horticulture Department ih staff pakhat (demonstrator) ka sut ih, a rak thei dah lo.
Cupa cun, ‘Japan pawl’ ti dan’ hitin a sim. ‘Leilung 10 cubic feets an lai ih, khur sungah, a tawlam ah thing hak zetzet an ret. Tampi an retmi cu leilungin an silh sal. Cumi tlunah Tan-pha-za kung an phun ih, kung khat ih a rahsuah cu mawtaw in an thiar ringring’ ti’n.
#2 Hnuhnun kung (papaya tree) hrang nunau hni
Myths: A rah thei lo tikah nunau hni thawn tuamin,.. amahten a rah sal theu.
Science: ‘Run Lum’ timi thlatin suak thuthangca ih ka siar dan ahcun:
A kung kiangah meikhu, rimsia ihsin gas pakhatkhat ruangah a si thei.
Asilole a kung ah pangang a um thei ih, puan pakhatkhat (nunau hni si lo khal) thawn khuh tikah cuih pangang cu an thi, cun a rah.
#3 Kyiaktiyo pagoda (Golden rock in Myanmar)
Buddhist pawlin pathian biak hminsinnak pagoda an saknak hmun a si. Lung parah lungto hlumzet a um ih, cumi parah pagoda (si-`ti) an sak.
Myths: Pagoda umnak lungto (hlum ta sawn) cun a umnak leilung a dai lo. Aman pathian ih huham ruangah a si thei.
Science: Kawl pawlin ‘Science’ hmangin simfiang aw” in ti. Kei cun ka thiam tawkin, “Leitlun ah ziang thilri khal an dai aw lo.
X-rays in kan taksa a suntlangnak khal,.. luhnak lamzin a theih ruangah a si.
X-rays hnakih cak sawn ‘LEXID’ khalin thir sahzet khal a sun tlang hluahhlo. Luhnak lamzin a um thotho. Thil zianghman hi an dai aw lo na’n dai aw vekin kan um” ti’n.
#4 Hmakphek le Kezungpi
Hmakphek phom phahin na mit sungah a lut ve dah maw? Ka nauhak lai ihsin vei (4) lai cu ka tuar dah. Cuvek caan ahcun ‘Na kezungpi kha tidai in tawih aw” in ti theu.
Myths: Hmakphek mit ih a luh tikah,.. kezungpi tidai tawih in,.. mit in a tuarmi kha a dem deuh, a zia um deuh!
Science: Mi bang lo pakhat tla a lu a na, a tuam. Si dang pek ding a um lo, Digine (?) an pek. Cucu pumpi hrang a si hmang. A dam thotho. Psychology lam sawn a si pei maw?
Na theihmi run hlawm ve aw!
Scientist Pawlin Mipa Hrang ‘urethra’ An Tuah Suak
March 18, 2011 by apemorej
Filed under Harhdamnak, Thuthar Dang
Scientist pawlin urethra thar an tuah: Wake Forest University (North Carolina) ih scientist pawl cun Mexico ram ih nauhak (5), kum 10 le kum 14 karlak hrawng hrangah taksa ihsin zun (urine) suahnak lamzin urethra timi an tuah sak thei.
Hih nauhak pawl hi accident ruangih nat tuar an si ih, scientist pawlin urethra an tuahsak khal hi a hmaisabik an hlawhtlinnak a si.
Anmai’ (nauhak pawl) taksa (cell) cu postal stamp tia (postage-size) hrawng an la ih, cumi ihsin anmai’ hrang ciar zun thawhnak lamzin (pipe) an tuah sak ti a si. Hmailam caan ah milai taksa thenkhat (cell) ihsin taksa dangdang an tuah theinak lamzin khal a si.
Caw Sa tuamhlawmnak ihsin cancer natnak ngah a theih
September 6, 2010 by apemorej
Filed under Harhdamnak, Thuthar Dang
US ih scientist pawl cun kum (8) sung caw sa (sa sen) tuamhlawmnak hmanrua thawn pehpar in leitlun mi tampi in cancer natnak a um thei ti ih an puhmawhmi cu an nemhnget. US ram sung state (8) sungih um kum (50) le kum (71) ih upa zo pawl harhdamnak dinhmun an zohfiang tikah an ei le in zoh in, cuih kum (8) sungah mi 3,000 lakih 854 cun zun bawm (bladder) cancer an nei ti a si. Scientist pawl cun, caw sa zohkilnak le tuamhlawmnak ah vur thawn reipi ret theinak dingah siseh, a color mawiternak dingah siseh N-nitorso compound timi Nitrate le Nitrite rawi aw-mi cu an hmang ih, cucun zun bawm cancer a tuah thei lawng si loin, kum upat hnu ah cancer natnak dangdang an ngah thei ti an hmusuak.
Omega (3) in Lung natnak a damter thei lo
September 6, 2010 by apemorej
Filed under Harhdamnak, Lawrkhawm
Kum tampi sibawi le mithiam pawlin an rak zum zo mi ‘Omega (3) acid’ cun lung natnak a kham thei ih, cucun lung (heart) cu a zohkil ringring’ timi thu cu Holland (Netherland) ih mithiam pawl cun an el. Wageningen University ih scientist pawl hohatu Daan Kromhout cun, “Lung natnak neitu mi (4,800) pawl zohkhen dan zingzawi in, Omega (3) eitu le ei lotu pawl dinhmun cu bangrep an si ringring ih, Omega (3) eitu pawlih ‘Lung’ cu midang hnakin a tha cuang lo tiah a ti. Ahlan ah sibawi hmuahhmuah cun Omega (3) acid cun ‘thisen lamzin rak khawm theitu triglycerides’ timi cu a malter thei tiah an zum ih, Omega (3) tamnak ‘Fish Oil’ tuahtu Famkim Siarbet
Butlak Vun In Si Tha Hmusuak
September 1, 2010 by sbawite
Filed under Harhdamnak, Lawrkhawm

Hivek Butlak pawlih vunin si tuahnak a tha hleice
Butlak vun phar tiih kan ti theumi a thling suak mi ihsin MRSA natnak thar Iraq ih um ralkap ziangmaw tizat ih an hliamhma ruangih an ngahmi ti damnak ding hrang ih sitha a si thu, Mideast ih sibawi thiam zingzoi tu pawl cun an hmu suak.
Nitin in le ei thuhla ih cin ringring tlak
August 26, 2010 by youthlife
Filed under Harhdamnak, Lawrkhawm, Theihkauhnak
Nitin in le ei thuhla ih cin ringring tlak
- Salai Biak Chawn
Cahnak in petubik pakhat ‘ei le in’ thuhla ahhin ‘a thupibik ih an ruahmi pakhat cu ‘fibre’ a si. Fibre timi hi ‘ei le in ding lakih ‘hri le fe’ neitu a si ih, cucu protein, carbohydrate le thau (fat) vek thotho in ‘thil tha tuahtu a si ih, thil tha lo thlentu khal a si ve.’ Ticun, ei le in ding pawl cu, ziangvek tikcu le ziangvek ih tuahmi hril a tha ding’ tiah a hnuaiah tawi famkim theibik ih ngan a si.
Nauhak 20% lai an hna a set
August 26, 2010 by youthlife
Filed under Harhdamnak, Thuthang, Thuthar Dang
Digital music player, handphone le ipod, mp3 le mp4 tham tam tuk le ngai tam tuk ruangah USA ram ih nauhak then nga ih then khat cun nikhat hnu nikhat ‘hna setnak’ (awn theihfiang lonak) an tuar tiah US national researcher pawl cun an sim.
Nauhak kum (12) ihsin kum (19) karlak cu kum 1988 le 1994 karlakah mi (3,000) lai zohfiang an si ih, kum 2005 le 2006 ah mi (1,800) lai zohfiang sak an si.
Cumi ihsin an hmuhsuahmi cu nauhak 15% ihsin 19.5% tiang ‘awn theihfiang thei lonak’ an nei ti a si.
Cancer natnak a tihnungbik
August 25, 2010 by youthlife
Filed under Harhdamnak, Thuthang, Thuthar Dang
American Cancer Society cun leitlun natnak hmuahhmuah lakah cancer natnak cu ‘sumpai heunakbik, thih tamnakbik le tihnungbik’ tiah a phuang. An hotubik Dr. Otis Browley cun kum 2008 sungah Cancer natnak zohkhennak ruangih sumpai hman zat cu US$ 895 billion a si ih, cucu leitlun ram hmuahhmuah in an ram sungih an tuahmi thilri man komkhawm ih 1.5% hrawng a si tiah a ti.




