Kumkhat Ah Nunau Pawl Thuphan 500 Rawlei Thu Ah Sim

January 11, 2012 by CT Admin  
Filed under Harhdamnak, Lawrkhawm

Nangteh Ziangtin Na Ruat?  Zum Ve Maw?

Nunau pakhat in kumkhat ah vei 468 tal an thil eimi, an zu inn zat pawl phat in thuphan an sim theu tiin thuhla zingzoitu pawl cun an zir suak. Timex pawl ih tawlrelnak ih zingzoinak an tuahmi ahcun nunau tlangpiih an sim mi tiih an zir ngah mi cu pawl lakah keicu rawl ka pham lo, tuizan lamah midang thawn rawl kan ei tlang ding ruangah rawl tampi ka ei ngam lo ti pawl an sim tlangpi tiin an sim.

Timex pawl ih Timex Health Tracker timi zingzoinak cu;- mi pakhat nitin a rawl eizat leh an taksa ticak tu dingah ziangzat rawl a ei timi pawl zohfelnak dingih an tuahmi a si.

Mawtaw Sungih Kuak Fawh Kham Dingin Ngen; UK

November 17, 2011 by CT Admin  
Filed under Harhdamnak, Leitlun Thuthang, Thuthar Dang

Mawtaw sungih kuak fawh hi dan pahbal ih puang dingin British Medical Association (BMA) pawl in UK a cozah pi a dil. Hi tiih an dilnak san khal mawtaw sungih kuak fawh ruangah nauhak mi 23 ih an thihphah ruangah leh nauhak pawl hrangih tihnung bik a si ti khal cun an sim tel.

Famkim Siarbet

Harhdamnak thuthang part (3)

September 21, 2011 by apemorej  
Filed under Harhdamnak, Lawrkhawm

Part (1) le part (2) a siartu pawlih dilnak vekin part (3) kan run tarlang sal.

Nat sawngnak si eitu nunau in nau an siat tam
USA ih scientist pawl cun  nunau in nau an pawi lai ah nat sawngnak si an ei tam ahcun midang hnakin nau an siat duh hleice tiah an hmuhsuahmi an ngan suak. Nunau nau pawi rero lai mi 52,000 ih harhdamnak an zingzawinak ah nau siatnak (miscarriage) tuartu a tam sawn cu nau an pawi pekte ah nat sawngnak si (pain killer) ziangvek khal sibawi in a pek lomi tiang an ei hluahhlo ti an thei suak.
Famkim Siarbet

Hardamnak Thuthang – Part.2

September 9, 2011 by apemorej  
Filed under Harhdamnak, Thuthar Dang

Harhdamnak Thuthang Part-2


Broccoli Le Parbawr Eitam A Tha

University of Oregon (USA) ih scientist pawl cun Cancer nat tuahtu cell that ih, milai cell pawl harhdamnak petu ‘histone deacetylase’ (HDAC) timi ‘Sulforaphane’ cu Broccolo (parbawr hring) le Parbawr ah tampi a um thu le cucun Cancer Cell le a ‘stem cell’ an siatsuah ih, minung hrangih Cell pawl cu thazang an pe tiah Molecular Nutrition and Food Research timi ah an tarlang. Broccoli le Parbawr hi bawnthur/kawlhang (tomato) thawn rawi ih ei a tha sinsin.

 

Asthmanat Neitu Hrang Sihlum


Thawthawt harsatnak (Asthma) nat neitu hrangah thli bawm hip ding a phunphun tuah sak an si ih, awlsawzetin hmunkip ah ken thei a si ruangah mi hrekkhat cun an tul can tinte’n cuih thli cu an hip ringring. Asinan sihlum tuahtu pawl cun mi lakih thlibawm ken ringring harsa titu pawl hrang sihlum an tuahsakmi cu can reipi ‘a tha lo deuh’ titu an um ruangah sibawi le scientist tampi cun kum (2) lai an zingzawi zo.

New England Journal of Medicine cun scientist pawlih hmuhsuahmi thuthar tampi a run phawrhsuak lala ih, cuih thuthar lakah Asthma natnak neitu hrangah sihlum an tuahmi ‘AstraZeneca’ timi le ‘Merck’ timi pawl cu thli hipmi (inhaler treatment) vek thotho in natnak a sawng thei tiah an rel. British scientist pawl cun kum (2) sungah Asthma natnak neitu dam lo mi (650) ih dinhmun an zingzawi vivo nakah ‘sihlum’ phun a eitu pawl cu ‘thli a hiptu’ pawlin an co vek cekci an co ban tiah an ti.

 

Li-Phiat (Stroke) Ngah Tuan Thei


USA scientist pawl cun ultrasound scanning hmangin mi zokhal ‘stroke’ (li-phiat) a ngah lohli ding maw, ziangtikah cuih natnak a ngah dinig, ziangtin a hrial ding tivek pawl theih theinak ding hawl hmuh lohli a si ding tiah an ti. Tui’ dinhmun ahcun hlawhtlinnak le hlawhsamnak ding thuhla zianghman a fiang lo na’n Stroke umtertu bik ‘thluak natnak, lung natnak, thisen lamzin le taksa peng pawimawh deuh pawl zohfel ih zovek hrang khalah li-phiat ngah ding tikcu le ngah tuan le ngah tlai ding pawl a tlangpi ih theihpinak, theihternak, a tul dan ih zirin ralrin pek ding tiang tawlrel sak theinak thilri a um lohli ding tiah an ti.

Sibawi pawl cun USA ram sung vial ah kum tin amalbik mi 800,000 cun stroke (li-phiat) an tuar ih, cumi lakah mi (6) ih pakhat cun an thihpi, malte lawng an dam suak na’n a tam sawn cun piansualnak ah an hmang lan ta theu ti a si. (zuk: thluak sungih thisen lamzin puak le kuai cun, thi le hnai tampi a suahter).

 

Nunau Hrang Nau-inn Cancer Thuhla Zingzawinak


Nunau zokhalin ci bawm (overies) Cancer neih le neih loh thuhla zingzawi ringring a tul titu le tul lo titu lakah el awknak a um dah zo bangin scientist pawl cun kum tampi sung an zingzawi. Netabik ih an hmuhsuahmi ah ‘Nunau zokhalin Cancer natnak an neih le neih loh thuhla theih an duh cio. Asinan mi neinung deuh lawngin aman khungzet mi sibawi pawlih zohfiangnak an ngah thei. Asinan, neta ahcun mi zokhalin ‘tuah tengteng ding’ vekin an ruat ih, paisa khawl tahratin ‘Ci-Bawm’ Cancer an neih lo neih loh thu an zohter vivo ti a si.

Asinan Scientist pawl cun ‘Overies Cancer’ ruangih thihnak pawl lakah ‘Nei lo cingin nei vekih an ruahmi pawl cun ‘operation an tuar ruangah siseh, thinnaunak an neih tam ruangah santawinak ah an hmang’ tiah an ti.

Ram hrekkhat ahcun nunau pawl cun kum khatah vei khat ‘zohfiang aw ding tiangin an zirh aw’. Asinan, kumtin a zohter aw pawl cu, nikhatkhat ah ‘Na Nei A Si Men Thei’ timi sibawi ih tongkam an ngah vete’n an ci-bawm cu hlon dingin operation room ah an lut. Asinan, cuvekih an ah (operated) mi hmuahhmuah cun Cancer natnak an nei thluh lo tiah researcher pawl cun an rel.

Tul lo tukih zohfiang aw ringringtu pawl hnenah ‘False-positive test-result’ timi (fiang hnai loih natnak nei vekih sim awknak) a tuah ruangah tul lo tukin harsatnak an tuar tiah an ti.

Source: The Chin Times (Malaysia)

Harhdamnak Thuthang

September 9, 2011 by apemorej  
Filed under Harhdamnak, Lawrkhawm


Cancernatnak A Kham Lo

Khuahlan ihsin sibawi pawlin mipa hrang cancernat khamnak le damternak dingih dam lo pawl an forh theu cu Canada ram scientist pawl cun ‘a hlawhtling lo’ tiah an ti.

Mipa pawlin cancernat an ngah tambik sangtu a simi ‘Prostate ’ (mipa taksa ih ci bawm) Cancer neitu pawl hrang kum (3) sung nitin Vitamin E, Selanium le Soya einak in damter thei a si timi cun ziangvek thathnemnak khal a tuahsak ngaingai lo tiah Canada ram ih researcher pawl cun an rel.

 

Thluaknatnak Phunkhat Dementia Umtertu


A san pakhatkhat ruangih thluak khawngngah pang ruangah tluak kim lonak ‘Dementia’ cu tuahmawh awknak ruangah lawng si loin nolai can ih thau tuk ruangah upat hnu ah cuvek natnak ngah a theih tiah Sweden ram ih scientist pawl cun an rel. Ahlan kum (30) ihsin hivek natnak ‘Dementia’ a rak um thei dan an zingzawi rero mi parah Karolinka Institute ih Dr. Xu Wei-li cun nolai can ih thau tuk ruangah upat hnu ah ngah a theih ding tiah a rel.

Nunau Kuakfawp Hrang

Kuak fawp lo nunau hnakin kuak fawp nunau pawl cun a let (17) rori in Peripheral Artery Disease (PAD) timi ke ih thisen lamzin catnak (clogged arteries) an nei thei tiah Annals of Internal Medicine cun a ngan.

 

USA Ah Thisensang (High Blood Pressure) Natnak  Tam


USA ih journal pakhat Epidemiology timi in a tarlang dan ahcun ino kum 24 ihsin 32 karlak hmuahhmuah ih 25% cun nolai can ihsin thisen sang (High Blood Pressure) an nei thluh ti a si. Cucun mino panga lakih pakhat in cuih natnak cu a nei ih, zohkil awk a harsatnak bik khal cuih natnak neitu lakih 50% cun ‘an nei ti an thei aw lo’ ti a si.

Epidemiology journal cun kum 2008 ihsin 2011 July thla sungah nunau le mipa kum 24 ihsin kum 32 karlak mi 14,000 lai an dinhmun a hminsinnak ah 19% cun High Blood Pressure an nei ti a si. An rel betmi cu mipa hmuahhmuah 29% cun hih natnak hi an ngah thei ih, nunau hrang ahcun 11% lawng a si ruangah nunau hnakin mipa hrangah a tihnung ti a si.

Ahlan deuh ah National Health and Nutrition Examination Survey cun 2008 ihsin 2010 sungah thisen sang nat neitu lakih 4% cu mino an si tiah a rak phuang dah. Tui’ ttum ih researcher hotu University of North Carolina ih Dr. Kathleen Mullan Harris cun “Kan hmuhsuahmi cu a bang aw lo na’n thil um dan kan zingzawi vivo tikah Mino pawlih dinhmun cu tihphan um a si thotho” tiah a rel. Cun, mino pawl le mino thisen zohsaktu sibawi zokhal ‘Nolai ah cuvek nat ngah thei a si lo’ timi ruahnak nei lo hram dingin Dr. Kathleen cun a cah..

Thisen sang ruangah lungnat, lungmit, bang awlnak, luzing le harsatnak dangdang a um thei ih, nitin thing theirah le hanghnah hangrah einak in siseh, zarh khatah amalbik (150) minute exercise tuahnk in siseh, nikhat ah sodium 2,300 mg hnakih mal einak in siseh (a telnak sang le hmuk ei mal), alcohol telnak ei le in lakih sup awkna in hrial le damter thei a si tiah Dr. Kathleen cun a rel.  AFP

Kiwi Thei Sungah Vitamin C


Minung kan taksa hrangih pawimawhzet Vitamin C cu sizung le sikhaan, si zuarnak phunkip ah ngah thei a si na’n, cuih sihlum hnakin kiwi theirah in thatnak phunkim a pek thei sawn tiah USA ih American Journal of Clinical Nutrition timi cun a tarlang. Vitamin C cun vun, ruh, ha, ruh no (cartilage) le thisen lamzin a zohkil ih, hliamhma kan neihmi khalah cell thar tulsammi pawl zamrang in tuahsaktu a si. Taksa sungih ‘iron’ tamtuk ding khal a kilhim ih, thisen sungih ‘cholesterol’ khal thildang ih a canter thei (metabolise) ruangah ‘cholesterol’ a malter. Kiwi theirah einak cun Vitamin C sihlum in taksa a thathnemternak hnakin a let (5) rori in a thathnemter ih, theirah pumkhat sungih potassium umzat khal banhla (banana) ih umzat thawn an bangrep. Sodium a nei loih hlei-ah taksa sungih sodium tamtuk ding khal siatsuahtu ding potassium tampi a nei.

Tulai san ih Kiwi theirah nei tambiktu cu New Zealand a si ih, cuih ram ih suak Zespri Kiwi timi cun hmul a nei mal ih, a sunglam khal sui (gold) color a si. A mu (seed) le a sung muril ah Vitamin E le Omega 3 fatty acid a nei ih, cucun lung (heart) hrang harhdamnak a pek ti a si. Kiwi theirah hi thlum tuk lo, thur tuk lo a si ih, hmunkip ah lei ding a um. Zespri Kiwi hi New Zealand cun leitlun ram (70) ah a kuatsuak.

Source: The Chin Times (Malaysia)

Laimi ih kan Neih Tambik mi Stress Natnak (Thinhar Natnak)

July 5, 2011 by youthlife  
Filed under Harhdamnak, Lawrkhawm

Saya Hrang Tiam
The Chin Times

Mi zokhal kan damnak ding hrangah cun kan natnak kan theih awk hmaisat a tul. Kan natnak kan theihawk hnu lawng ah ziangtin kan thlop awk ding, ziangmi sii ka ei ding ih ziangtin kan tuamhlawm aw ding ti kan thei thei ding a si. Curuangah mi ramdang ih a thleng mi kan laimi pawl nih thinharnak phunphun kan tuar tik ah kan theihawk lo sungah Stress natnak kan rak nei tla a si thei. Curuangah Stress natnak thu hi a hnuailam vek in kan zoh tlang ta pei.

Stress timi a sullam cu, ‘Thinlung le Taksa ih bangnak Retheih mangbangnak’ ti a si. Stress natnak kan ti tik ah Thinhar natnak asilo leLungretheih natnak ti seh la a fiang deuh men ding.

Stress (Thinharnak) le thluak hnattuan a pehkai aw dan:

Harhdamnak lam ih hnatuan tu pawl nih an sim mi ah, kan thluak sungah thuthang tha a phurtu (happy messenger) le thuthang sia a phurtu (sad messenger) tin an um ih, cumi message pahnih cu kan thluak thihri (nerve cells) pawl thawn heh tiah an kuat aw rero ti a si. Nikhat ah a voi in voi trilion nak tam an kuat awk ti a si. Normal kan nunnak ah cun happy message le sad message cu balance ten an um an ti.

Asinan, kan thluak ah lungretheihnak petu (stress) tam deuh a lut tik ah thuthang tha phurtu nih thluak thihri ih thuthang tha phurtu hnen ih a kuat mi a mal deuh vivo ih, cumi ai ah riahsiatnak phurtu sawn kha tampi in a kuat ti a si. Nerve center nih kan thluak nerve cell sungah riahsiatnak thuthang sia tamtuk a hei kuat tikah kan thluak cu um dan thiam nawn lo in awloksong (distressed) in a um ih, cutik ah kan takpum cu olai ten a lung a hno ih a riah a sia thei lohli, cule a thazang khal a mal vivo ti a si. Curuangah kan duhdawt zetmi kan sungkhat le kan rualpi an thih tikah olten ten kan mithli a tlak lohli thei nak khi a si an ti. Hitivek can ah hin thuthangtha phurtu (happymessage) cu hnatuan nawn lo in a cawl ih thuthang sia phurtu ( sad message ) lawng nih kan thluak ah hmunhma a lak theh ti asi. Hitivek ih rinlopin hmakhat te ih thinlung riahsiatnak pawl hi  ’short stress’ an ti ih, a tu kan ton rero lai mi buaibai nak le thinhar nak pawl hi ‘long term stress’ ti a si. Hi thil umdan hi 1997 lawngah sii lam mi thiamsang pawl nih an confirm thei. Cumi hlan ah cun stress a ngahmi  mi tampi pawl cu mental lam thluak lam natnak nei ( Thluak hman deuh lo ) an si tiah an rak ti hai. Asian atu ah cun an hmufiang zo ih thluaklam sisawnlo in Strees sawn a si ti an hmufiang zo.

Stress( Thinharnak) a lang dan pawl:

A lang dan hi an bangaw theh lo nan a hnuailam pawl hi a tlangpi thu in an sim mi pawl cu an si. 1. Thazaang a tlung lo, teimaknak a mal2.  Phurnak a um thei lo ih tumtah mi fumfe neih a har3.  Rawl ei kaa a thaw lo4.  Ihhmu thawzet in itthat a theih lo, zaanlai ah an thangharh theu5.  Thinheng a ol, thin a tawi ih phunzai a tam6.  Khoitawk hmun si maw taksa tit a hak zet 7.  Taksa le vun a dor deuh 8.  Baang zet vek in an um, an virvat a zang lo9.  Hngawng dung lam, lianghram tivek a na theu9.  Thisen a sang deuh, lungtur a rang deuh10. Kutsung kezung ti pawl an na

Stress (Thinharnak) a Biasia tertu thil pawl:

Laimi hrangah stress natnak ( Thinhar natnak) a biasai tertu thil pawl cu, nunphung bang awklo nak hmun ih um, Tong thiamlonak, Inn sang nun can khuasak harsatnak, Hnatuan remcan lo nak, Inn um nak le ihnak remcan lo nak, Sumpai lam harsat nak le thinhar nak, Sungkhat Unau bawm tul mi bawm thei lo ihthin har nak, U N lam thuthla ah saduhtah vek ih remcan lo nak, Khaw sung toihvah tik ah Palik tih le Damiah tih phah ih thinphan ringring nak, zu in phahphah nak, Biakinn pan duhlonak, Baibal siar paihlonak, Rualpi le mipi hnen ih tel paihlonak, mah lawng ih um tamak, Pathian thu lam thlarau thazang lak paihlonak le Thlacam paihlonak pawl hi Stress suah tertu bik cu an si. Mah le sinak ciar in thuhla dangdang khal Stress natnak (Thinhar natnak) tampi a um lai ko ding.

Stress(Thinharnak) Natnak ihsin kilhim awk dan:

Stress natnak ( Thinhar natnak) hi mi tampi nih kan nei theh cio. A biasia deuh le biasia lo deuh lawng kan si. Asinan mi tampi nih cun stress natnak ( Thinhar natnak ) kan neih le neih lo kan thei aw lo . A ruah nak cang khal kan thiam lo. Kan thintawi le kan hngirteu khal hi a dan men ah kan ruat men theu. Asinan cumi cu kan theih awk lo mi natnak phunkhat a si. A hnuailam thu pawl hi tampi kan kilven awknak ding hrangah a si. 1. Kan besai deuh hmang ti kan ruah awk a si le Doctor hnen ah piah awk ding  2. Thinharnak ruat tuk lo in thinnuam ten um thei zuam ding 3. Harsatnak kan ton tikah thinlung cakzet ih um thei le tuar thiam zuam ding  4. Zumtu nih cun Pathian thu ihsin thazang tampi lak ding  5. Biakinn khawm le mibur hnen ih tel thei zuam ding   6. Midang thawn thinlung sopar ten pawlkom aw thei ding    7. Mi par ih thinhennak le mi ngaihlonak thinlung neihlo ding   8. Confidence kan neih theinak ding hrangah a cang thei tawk in tong thiam ding in zuam ding  9. Mah ten kan tulsam mi hrangah todelh aw thei ding ih zuam ding   10. Cozah le mipi hrang ih tuahmi dan pawl pahbal lo ding in zuam ding   11. Taksa cangvaihnak exercise tuah thei ringring zuam ding12. Lehpannak phun khatkhat tal tuah ringring ding,   12. Rualpi pawl thawn nom can le rawlei tlang can ti vek neih ding13. Athupibik cu Bawipa Jesuh Khrih ih in sim mi vek in, “ Nan donhar ruangah nan nunnak caan tawite tal nan sau ter thei maw?” Mathai 6:27, “ Curuangah thaisun hrangah donhar in um hlah uh…….” Mathai 6:34 ih in sim vek in kanmai tuahthei mi a um lo a mah Pathian ih lamhruainak kan tul a si ti thinlung thawn Pathian thu ih hnem awk le pekawknak hi Stress natnak ( Thinhar natnak) natnak ihsin kan kilhim awknak thabik cu a si.

Stress (Thinharnak) nih Hna a tuan dan:

Minung kan thinlung nih tuar thei mi capability level a nei ih, cucu pakhat le pakhat khal kan bang aw hai lo. Kan thinlung nih a tuar theimi leng tiangin harsatnak a ton ahcun stress level cu a sang sinsin. Cutikah, khurkhua napin ruat paih nawn lo nak, thin tawinak, le Hnirteu nak pawl thawn kan thinlung a khat tik ah midang khal a thalam in kan hmu thei nawn hai lo. Soiselnak lam hlir in kan hmu sak hai. Cutin thil kan ton mi pawl hi a sia lam deuh hlir in kan hmu vivo thlang ih kan thinlung a buai vivo thlang. Cuti kan um vivo tik ah kan taksa le kan vuntiang in an sawng theh ih kan tar a ol zet. Cutikah kan ruah lo mi le kan tumtah lo mi pawl kan tong ih kan tuah sual theu. Mah le mah siatsuah aw tiang khal in tuah sual a ol te. A tuah taktak khal an um rero. Hitivek can ah hin mihrek khat tla cu ‘depression’ timi thinlungderdainak, thanaunak nih a tlak hai ih, ”Kei ka nunnak hi zianghman san a tlai nawn lo” timi thinlungput an nei ih ; “thih hmanh a ttha sawn” ti vek tiang hman in an tong suak theu. Hitivek ih stress le depression nasatuk ih a tuar tu pawl cu kilkhawi tu tha tak an neih a tul. Mah le mah khal kilkhawi awk thiam a tul. Malaysia Laimi kan dinhmun ah cun Stress ruang ih Doctor te piah awk ti mi cu a har zet ding. Kan ning tla a zak men ding. Kan nih laimi hrangah cun ningzak za a si hrih men ding.               Curuangah a thabik cu Pathian thu thawn thazang lak in  zingtin Bible hi kan tho veten siar ringring seh la Stress natnak ihsin kan kilhim aw thei ding a si. ( V T Cung ih US Laimi hrangah tin a ngan mi sung in Malaysia Laimi hrangah tin ka lak sin mi a si ).

Scientist pawlin fanghma ah bacteria tihnung an hmu

May 27, 2011 by apemorej  
Filed under Harhdamnak, Leitlun Thuthang, Thuthar Dang

May 27,2011 ah Germany ram ih scientist pawl cun an ram saklam ih mi tampi dam lonak le mi pathum in an thihpi zo mi ‘Enterohaemorrhagic E. coli’ bacteria cu Spain ihsin a ra lutmi ‘fanghma’ (cucumber) ihsin an ngahmi a si tiah an hmusuak.

Hamburg Institute for Hygiene and the Environment (HU) ih scientist pawl cun hanghnah hangrah le ‘sa’ ihsin natnak a suak thei ti an zum ih, netabik ah fanghma an zohfiangnak ihsin ‘Enterohaemorrhagic Escherichia coli (E.Coli)’ an hmu ti a si.

Cuih fanghma cu a ratnak an zingzawi tikah pali lakih pathum cu Spain ram suak a si ih, a dang pakhat cu an zingzawi rero lai ti a si. Germany ih fanghma 40% cu Spain ram ihsin an leimi a si.

 

‘Enterohaemorrhagic Escherichia coli’ bacteria hi pum sungih a um tikah pum natnak, luak suak le khawsik, sungdawk le kaileng natnak ihsin nikhua theih lonak tiang a tuah thei ti a si.

Zarh (2) sung hih bacteria ruangih harsatnak a thlen ruangah mi (3) lai an thi zo ih, mi (200) lai cu sizung ah zohkhen an si.

Germany ram thuneitu pawl cun mipi hnenah kawlhang (tomato), fanghma (cucumber) le lettuce (salat) pawl ei hrih lo dingin thu an than.

 

 

Lung natnak thubuai

May 9, 2011 by apemorej  
Filed under Harhdamnak, Lawrkhawm

Leitlun ram thangso pawlin an buaipizet natnak lakih tihnungbik cu ‘lung natnak’ hi a si thei ding. Ahlan ih lung natnak khamtu le demtertu Omega (3) khal tu ahcun scientist pawlin an zum tuk nawn lo.

American Journal pakhat Clinical Nutrition timi ah Scientist pawl cun Nunau hrangah lung natnak khamtu dingah Omega (3) acid (fish oil ihsin ngahmi) cu a tangkai tuk lo tiah an ti.

Spain ram ih Scientist pawl cun zinglam nazi 6 le sun nazi 12 karih lungphu cawl (heart attack) pawl cun an thisen sungah ‘infarct’ timi ‘enzyme’ phunkhat thisen khamtu a tam hleice tiah an ti. 2003 ihsin 2009 tiang lungphu cawl ih thihnak tuartu mi (811) lai dinhmun an zohfiangnak ah Madrid khawpi ih scientist pawl cun atlun ih tikcu can ih lungphu cawl pawl cun ‘zanlam nazi 6 le zanlai nazi (12) karih lungphu cawl pawl hnakin ‘infarct’ timi an nei tam ih, cucun lung (heart) sungih thisen luhnak a rak kham theu tiah British Journal ‘Heart’ cun a ngan.

Australia ih scientist pawl cun nunau in nau pawinak inn (ci bawm: ovary) ih cancer natnak an neih tikah tuan tei’ hlonsak lohli (diagnosed) ruangah an san a sau cuang lo tiah an ti. Ahlan ahcun sibawi hmuahhmuah in ‘nunau ci bawm’ ih cancer natnak um cu tuantei’ hlan sak ahcun an san a sau caung tiah an rak zum. Zingzawitu pawl cun an thil hmuhsuahmi pawl cu ‘hnangam um lozet a si’ tiah an ti.

Belgium ram ih scientist pakhat University of Leuven ih Dr. Jan Staessen cun  ’ci (salt) ei tam ruangah lung natnak ngah lohli theih a si cuang lo’ tiah a ti. Ahlan ahcun sibawi pawl cun ci tampi eitu cu ci malte eitu hnakin lung natnak a ngah tuan thei tiah an zum.

Hanghnah hangrah eitu an san a sau

May 9, 2011 by apemorej  
Filed under Harhdamnak, Lawrkhawm

Zokhalin kan theih zo mi a sinan zohman in kan thlun thei lo. American Diabetes Association in a suahmi ‘Diabetes Care’ timi journal cun ‘sa (meat) hnakin hanghnah hangrah (vegetable) eitu cun tisen thlum (zun thlum), thisen sang (blood pressure sang), lung natnak (heart disease) le upat hnu ih natnak phunkim an ngah mal sawn tiah an tarlang.

Hih natnak lengah ‘kuak fawp, zu in, kum upat le taksa cangvaihnak (physical activity) nei mal ciocio lak khalah ‘hanghnah hangrah eitu cun’ harhdamnak can tha a nei tam sawn ti a si.

Himi thuhla zingzawitu Loma Linda University (USA) ih professor Nico S. Rizzo cun ‘ziangbik ruangah ti ka thei fiang lo, asinan kan hmuhsuahmi parah zokhal kan mang a bang cio’ tiah a ti.

2011 kum thok lamah ‘Agriculture and Food Chemistry’ timi journal cun ‘Sa’ (meat) ei tam ruangah thisen fehnak lamzin (arteries) cu a hakter (harden) ruangah lung natnak ngah a olsam tiah a tarlang.

2008 ah German Cancer Research Center cun ‘hanghnah hangrah lawng eitu cu sa ei ringringtu pawl hnakin – mipa lakah 50% tiang, nunau lakah 30% tiang’ Cancer ruangih thihnak lakah an him thei tiah an ti.

Infection ruangah kumtin USA ah mi 400,000 an thi

May 7, 2011 by apemorej  
Filed under Harhdamnak, Thuthar Dang

Rulcawng ih ngahmi natnak ruangah kumtin USA ah mi 400,000 hnakih tam an thi ringring a si tiah Pittsburgh Graduate tlawng ih zingzawitu pawl cun an rel.

Kum 2000 ihsin 2007 sungah hospital le nursing house ih mina le dam lo zohkhen dan simfiangnak medicare le medicaid certificate dinhmun zoh in ‘infection’ khamnak hnatuan a malzet ti a si.

Dam lo le kum upa zo pawl cun midang hnen ihsin olsamzet in natnak an ngah sawng lohli ih, tuanvo neitu pawlin ahlan khan in khamnak (prevention) thazet an tuah lo ti a si. American Journal ‘Infection Control’ timi cun hibangtuk ih ‘thihnak tiang thlentu rulcawng ih ngahmi natnak’ a umnak sanbik cu ‘zohkhentu (hnatuantu) sambaunak, training theh zo sambaunak le daithlannak pawl ruangah a si tiah a ngan.

Russia in khawpi (13) ah FIFA WORLD CUP hoha a tum

Kum 2018 ah Russia cun a ram sung khawpi (13) ah FIFA World Cup hoha a duh tiah prime minister Vladimir Putin cun a rel. Ahleice-in leitlun ralpi vei (2) nak ih Nazi German ralkap pawl Russia ralkap in a nehnak khua Moscow, St. Petersburg, Kaliningrad, Kazan, Yaroslavl, Nizhny Novgorod, Saransk, Samara, Volgograd, Yekaterinburg, Rostov-on-Don, Krasnodar le Sochi pawl cu World Cup hohanak ding hmunpi ah hman an duh thu Putin cun a tarlang. Asinan FIFA lawngin World Cup hohanak ding hmun le ram thuhla ah thunetnak a tuah ding ti a si. Himi thu thawn pehpar in FIFA president Sepp Blatter cu May 05,2011 ah Russia a tlawng ih, thuneitu pawl thawn biak awknak an nei.

Bangkok ih Kawlram mi Pawl Thlah Zalen

April 20, 2011 by youthlife  
Filed under Harhdamnak

Kawlram ihsi Bangkok ih vai Kawlrammi 60 pawlcu Bangkok ah kaihhrem tuarin, hna harsa a phunphun tuanternak cetzungpi ihsin minung zuar dokalhtupawl cun an run suak ngah ih, hi factor neitu hi Chinese mi Dalong Wu le an nu Namee Sae Lee an si tiah an phuang.

Kawlrammi 60 pawl cu an kaihhrem hnu ah factory (cetzungpi) ah hlawhman malte fangfang pe in hna an tuan terih a leng an suak ter sianglo bet tiah a runsuaktu Burma Association Thailand pawl cun an sim.

Hivekih factor tuahtu le a kaihremtupawl cu thaisun ah Bangkok rorelnak sangah dinpi an si ding tiah an sim bet. Factory neitu Dalong Wu le Namee Sae Lee hi palikpawl cun a phunphun sualnak tuah dingah an ringhlel bet thu khal an tarlang. An kaihhrem mi thenkhat pawl cu rammi sinak fumfe an neih lo ruangah a si tin an sim.

Thailand ah Kawlrammi million thum lenglo a um ih cumi lakah mi 1,310,686 lawngin official ca diktak nei in an um tiah an sim.

CT Lengtu Pawl Hrang Sunday Sun Khawm Nak Nei!

April 14, 2011 by Salai Star  
Filed under Harhdamnak

CT Readers.

CT lengtupawl hrang le Sunday sun Khawm theilo pawl hrang CT ah khawmnak kan nei ding. Tuini ih thuthangtha simtu ding hi Rev. Nehemiah Sui Nei Piang a si.

Thupi: Sardis Kawhhran- Thuphuan 3:1-6

Sardis kawhhran cu thi ringring si nung hmin keng timi kawhhran a si. Hrekkhat in Kawhhran thi ti hi kan huazet, cuvek a um thei lo ti tla in kan tang, kan ni tulai Kawhhran tampi tla hi kawhhran thi kan rak si ziar kei, mah le mah theih-awk hi a har theizet. Kawhhran thi dinhmun ih ben- awk ding tla cu a har sinsin ding. Sikhal-sehla Bible thu thate kan zoh duh a si ahcun theih-awk thei a si.

Sardis kawhhran thi a si-nak cu an member lakah Pathian thutak ih mi rin-um malt ngaingai lawng an um. Cuhman cu an cem leuleu, a dang pawl cu a hmin men ih Kristian lawng an si. Mi piangthar an maltuk ti ding a si. Kawhhran mi piangthar zumtu an mal sawn ih piangthar lo an tam sawn a si ahcun cuih Kawhhran cu a thi ti-nak a si. Dinhmun tihnungtak ah a ding ti-nak a si.

Mi piangthar lo pawl in kawhhran an hruai a si ahcun Pathian thutak lamzin peng tengteng a rak si theu. Lamzin dang a um lo, Sardis Kawhhran hi a pekte ahcun an ti thazet, a nettalam ahcun a thawk ih an ti thatmi pawl an tansan vivo a si. Curuangah Jesuh in sualsir ih tharthawh aw saal dingin a sawm.

Sardis Kawhhran hin A.D 1517-1750 tiang Kawhhran san ai a awh. Kan zohsak asile himi san hi reformation san a si. Anmah rem thatu pawl an damlai ahcun thildik le thil tha an tuahmi a um a si ding. An nungzet, asinan tu ahcun an dai theh, Pathian Thurin khalah an thi ih nun khalah Thlarau tel lo lenglam nun lawng hi an si.

Mr. Christian Peters cun, himi pawkom ahhin Reform Kawhhran pawl Methodist, Lutherran, Presbyterian pawl tla hi an tel a ti (The seven churches of Revelation – who they represent in this day and age by: Christian Peters). Sardis Kawhran thuhla ahcun Dr. M.M.Ninan in hiti’n a sim. Biakinn tum pipi le mawi zetzet an nei, sumpai tampi an nei.

An Biakinn khal an khat thepthep ringring, Pathian hrangah thil an tuah ringring fawn. Hna ropi taktak, farah nauhak bawmnak, nu le pa nei lo cawmnak le a dang hna ropi taktak khal an nei ti ah a ti. (A study on the first three chapters in Revelation-Part (8) by : Dr. M.M.Ninan).

Pathian ngaihsakzet an bang na’n huham a um lo. Pathian an bia ko na’n Thlaraunak a um lo. Kawhhran thuanthu kan zoh asile A.D 1800 kum hrawng ihsin Higher Criticism timi milai thluak rinsan ih Bible sawiselnak (Rationalsm) a ra suak. Hi pawl cun Evengelism an thlahthlam ih milai dinhmun cawisan (Social Reforms) le lenglam hnatuan an uar.

Thuphurtu ding pakhat tal luat kel tiih an rak tim theumi bangin hi Sardis Kawhhran ah khal hin mi rin-num malte an rak um a si. Sardis Kawhhran hnenah Jesuh in sualsir ih thangharh saal dingin a ngen. Tulai kannih zumtu mi piangthar dung tawlh pawl le Pathian thu hnakih leitlun thil riih an tlannak ihsin Pathian Thu Bible zirhnak ih kan kir saal hi Jesuh in in hngak ringringlai a si… Pathian in mal in sawm sak in Amah lawng in sunlawinak hmuahhmuah co thluh seh law…

Next Page »