Malaysia LCF Biakinn Ah Hlunghlai Zetin Calai Seminar Nei

Lai mi in Linguistic lam ih zirsang Master tiang kan neihsun Rev. Khar Thuan cu GCCF conference nei ding in kan dung Tlawngkai nithum ah khan zarh khat sung cam ding in Malaysia a thleng.

Caan tawite sung Malaysia ih can a hman sungah kan Lai mipawl zawnruat in Calai Seminar cu 29/04/2012 Cawlhnisun tlailam khawm tiak hnuah neih a si.

Hi Calai Seminar hi zanlam 2:30pm ihsin pastor T. Sui San Lal in hram thawknak thlacam nak a neih hnuah hi Seminar hi thawk a si. Rev. Khar Thuan cun a hnuai ih tarlang mi pawl simfiangnak a nei.

Study of Language
Phonetic (awsuah)
Phonology (tawng pianthlai)
Grammar
Semantics
Discourse

Translation, pawl simfiangnak a neih hnuah mipi lam ihsin thusutnak can an awng. Calai lam ih thaw um khawm an sivekin thusuhnak le sanletnak hrang caan tamzet a feh tiah a hmun ih fehtu CT palai cun a sim.

Simfiangnak a neih mi pawl lak ih thupizet pawl  cu, “A description of Falam Phonology” theihfeng ah cun buai ding hi a rak um lo a ti”. Tawnghram pawl le Awsuak pawl simfiangnak a neih hnuah “Triphthong le Diphthong, Morphology pawl tla simfiangnak a nei. Zanlam 5:30pm a kim tiang caan hman a si.

Nupi Thathum – Rev. Dr. Lal Tin Hre

 

Hinah Famkim Ten  Siar Aw –  Nupi Thathum

A Sungthu Pawl

SENTECAI AN RAK TI THEU MI!. 2

DUHDAWTNAK PAR MAWI 6

KHAWFING A CAT RUANGRO.. 16

TIKCU LE CAN HMAN THIAM… 20

ZOVEK MI SO KA SI?. 25

SAWISEL HNUAIHNI LOIN PAWM MAI AW… 30

MIPA DUHBIK MI: NGAISAN LE CAWIMAWI 36

AMAI DUHZAWNG TE-IN AW… 44

NA HRANGAH UI MI ZIANGHMAN KA NEI LO.. 48

LUNGAWINAK CANG THIAM… 53

DUHDAWTNAK. 56

THIANGHLIM LE MAWI VERVI-TEN.. 62

IHPHAH SUNGIH LUNGTE. 66

NUNPA NUN VAWRTAWP. 73

1. Lu na (head ache) a damter: 77

2. Thin a nuamter: 77

3. Thisen feh a dikter: 78

4. Taksa a mawi in a nonalter: 78

5. Harhdamnak a thlen: 78

6. Lunglam hrangah a tha: 78

KA HNUK A CIAP NGAH RORI 79

NUPA NUN HNAIHNAWKTUPAWL. 87

i. Na mitthli sup aw. 94

ii. A hmun le a tikcu theithiam aw. 95

iii. Awkam nemte hmang aw.. 95

iv. Ngaidam aw la, theihhngilh aw.. 96

v. Hupphen aw.. 96

MIPA LE NUNAU: ZO AN CAKDEUH!. 99

FALEPAWL HRANGIH NU DUHNUNG.. 102

1. Na duhdawtzia langter aw: 103

2. Na fate thawn lektlang theu aw: 103

3. An thiamzawng theihpi aw: 104

4. Na fate kha thanau lo dingin thazang pe ringring aw: 105

NUPINU HLOTHLAU.. 112

• Duhdawt ruangah si lo, neih le siah haheuh: 112
• Pasal lawng duh ih an sungkhat duh thei lo. 112
• Mi thleidan hmang nu: 113
• Awkam hmuah tha, sunglam tihnungza. 113
• Zangzel, dawngdah, daithlang. 114
• Mi tlaran, cip le hniar ei hmang, leiba thup nei. 114
• Thatnak menin lei a theih lo. 114
• Sin le fen, ceiawknak a mawi tawk thiam lo. 115
• Nunau ler le zuva: 115
• Lenvah le mirel: 115
• Tawng duhtuk: 116

KAN CAHNAK HRAMPI: BAWI JESU.. 117

NUPI THATHUM (First edition 1990) SIARTUPAWL IH HMUHDAN.. 121

================================

NUPI THATHUM (First edition 1990) SIARTUPAWL IH HMUHDAN

 

“Nupi Thathum ka siar ihsin insang, pasal le fate kilkhawidan ka theih phah rori ti cu zep ding a um lo. Tui hlanah hivek cabu ka rak siar dah lo. Curuangah, hi cabu hi a cem tiang, a sangsangten siar aw la, insungsang nun umdan ngaingai na thei fiang ding. Nun cihpi na duh le siarsal aw. Nupi Thathum si le insungsang nuam din na duh le siar bet in, zir phah rero aw”.

Siangte (Nu Siang Thlai Rem, Canada) e.mail March 20, 30, 2007)

“Pa Hre, Pa Hre, ra ta hnik, thu lo sim ding ka nei. Na cabu “Nupi Thathum” ka siar ih ka hni ciammam sokhaw. Ka siar thehin ka siar lala; cawl loin vei hnih rori ka siar suak. Na thiam ngaingai si. A dang ngan bet hrih aw. (Hni siamso phahin) “Nanmah nupa tla kha mi vek rori-in nan um a si ko ding ti ka zum. Ha-ha..haa; si ko lo maw, Pa Hre!”.

- Nu Kil (tleicia-Rev. Biak Hnun ih farnu, Tahan)

“Saya Hre, nupinupawl hrangah cun Nupi Thathum na ngan mi cu a tha tuk lawlaw. Asinan, Pasal Thathum na ngan ve loah cun kan lung a awi lo ding. Nunau tuanvo lawnglawng na ngan, insungsang nuam din ding cun mipa an thupi tuk ve”.

- PCM Letpanchaung nupinu rual.

“Saya Lal Tin Hre ih ngan mi Nupi Thathum hi rawl suan phahah ka siar ih, ka rawl suan mi hman mang nawn loin ka kangter theh lo maw!

- anonymous

“Hi cabu ka siar ihsin kan pa thawi zan ih ding ka hngakhlap cuang”.

- anonymous

“Cabu ka zuar mi hmuahhmuahah lakah Nupi Thathum ka khawng cakbik”

- Saya Len Pum (FCCLS Cabu Evangelist)

“Ca tampi’n ngan aw, na cabu mi-in an ngaina. Nupi Thathum tla kha in sut hluahhlo. Nan office ah ka sut ih, khuihmanah lei ding a um nawn lo an ti. Ka hmuh man hlanah a cem fai a si cu”. Curuangah, na theih loin keimahte kawpi 300 lai ka suahsal. Kristian Thurin Zirnak na ngan mi khal in sut; a hmel hman ka hmuh man si lo. Bu khatin in pe aw la, ka suahsal lala ke cu!

- Rev. Nung Kam (tleicia)

“Nupi Thathum ka siar ihsin kan Lai tawng ngan mi cabu dang siar ka paih phah rori”.

- Sayama Thawng Za Cung

“Nunau (fala le nupinu) hmuahhmuahin hi cabu hi siar thluh hai sehla ti ka duhsak”.

- Parte, Tahan

“Kan Lai tawng ngan mi cabupawl hi Nupi Thathum vek si thluh hai sehla ca siar ka paih phah sinsin ding nan!”

- Nu Thiam, Tahan

“Kan nupipawl hi kanmai nunsim rero an tul lo, kan sim hnakin Saya Lal Tin Hre ih ngan mi Nupi Thathum cabu kha leisak sehla an lung sawn ding”.

- Pastor pakhat (a hmin sal a rem lo)

Nupi Thathum na si tikah na duhdawt zet mi, na rualpi thabik, na pasal khal “Pasal Thathum” ah na canter thei mai ding. Nupi-pasal karlakih nun nuam hmuh ding um thei nawn lo, insungsang nun mawi le tha hmuahhmuah kekkuai theh zo hnu khal Nupi Thathumpawl cun zarh khat sungah awlaiten an dinsal thei mai ding ti hi ka ring hnget a si. Ziangahtile, anmahah CAHNAK HUHAM an nei zo …!

-          Marabel Morgan

Hi Nupi Thathum cabu hi a tir ihsin a tawp tiang ngunngaih takih a siar ih, a thluntupawl cun an thinlung an tuah tha ding ih, insungsang nun mawi le tha an din ngah rori ding. Chin tawng hmang insungsang tinin siar cio hai sehla ka duhsak zet. Hivek cabu tha Chin tawngih a ngantupa khal hi cawimawi tlak a si ka ti.

-          Pastor Sen Ro Sang

A bu a fate zet nan Kawhhran le khawtlang tuahthatnak dingih palbak hmaisabik, sungkua ih Nui dinhmun pawimawhzia a langter zet. Nupi-pasal nei cia lawng si loin hawl lai rero khalin siar nawnsal rero tlak mi cabu a si. Kristian sungkaw tinin ngun zetin siar cio hai sehla, an sungkaw nun a hnget in, insungsang nuam an din rori ding ti ka zum.

-          Rev. Ro Khar Thang

Cabu tha tling le tling lo tahnak a phunphun hmangih zohdiktupawl in “Cabu a tam zet nan cabu tha lawngte a mal” an ti. Zohdiktu lakah tel ve ningna hi “Nupi Thathum” hi cabu tha-ah ka hril ve ding. Mi zokhalin siar hai sehla cinken ding, zir ding le sawrbawk ding an hmu thluh ding. Hivek cabu tha le tling siar ding kan nei hi kan vannei!

-          Pu Dar Lian Sel (tleicia)

NUPI THATHUM!!

A vei khatnak suah a si tumah rei lote sungah a rak cem lohli. A siartupawl in an hlawkzia khal theih cio mi a si. Hi cabu hi “Nupi Thathum” hi revised & enlarged ih suahsal mi a si. A catluanpawl hi a mam in a tluang; theihthiam awlsam mi tawngfangpawl a hmang thiam. Nunthuleng men bangin siar a nuam. Cahmai tinah phum mi lungvar a um! Cu mipawl a phawrhlangtu “Nupa” cun duhthusam famkimnak khawvel tharah diriam in an leng dialdo thei thlang ding.

-          Mai Sawk Hlei Par, April 19, 2011

Hi cabu hi a siar a nuam men lawng si loin insungsang nuam le duhum din theinak ding lamzin tha in khihmuh theitu cabu a si. Nupa nunih harsatnak tawngtui hrang khalah damnak a um. Curuangah, Kristian insungsang a din zotu le a din laitu dingpawl hmuahhmuahin hrelh loih siar le zir ding tlak cabu a si.

-          Pastor Kap Sai Lo, April 24, 2011

Kristian innsang dinnakah Bible tlukih kan neih le siar tengteng dingih cabu tha kan tawngih kan nei hi kan van a tha!!! Innsang tin hin a takin hmang suak thei cio sehla, nupa thenaw a mal phah in, lei-ah van nun kan tep cia kei, van lam kan ngainak khal a dem phah rori ka zum. Kan Chin tawngih in timtuahsaktui’ kut hi a va mawi em ! ! !

-   Mai Lal Rem Ruat, June 4, 2011

 

Hi cabu Nupi Thathum hi rak suak lohli sehla, kan nupa kan rak thenaw lawk lo ding nan …….!

-       Lai pacang tha pakhat

 

 

GREEK BIBLE LE ENGLISH BIBLE DANGDANG KHAIKHINNAK

Maw Unau Na Thei Maw???

Maw Unau Ma Thei Maw???

BoiBawih(saw Cung Zing)

1. Nauhaak vekih zumnak nih Vancung saangka a hong.Our Daily Bread
2. Thlacamtu pawl hmangin Pathian hna?uan hi ?heh a si.Our Daily Bread
3. Phurh rit kha thluasuah ah a thleng theitu Bawi cu kan Pathian a si.Our Daily Bread
4. Pathian ?ihzahtu nu nih a fate pawl a cawm men lawng si lo’n Pathian Thu thawn a cawm. Our Daily Bread
5. Pathian nih thinlung lawng a zoh. Our Daily Bread
6. Pathian Mithmai ka hmuh lai hlaanlo ka hawl ding. A Hmel ka hmuh dingmi hi ka tumtahnak saangbiik a si. Thlisia hraangin khua rii hman seh ka lungkim tiang ka hawl ko ding. Chisholm
7. Lungawinak a kimbiik dingmi cu Jesuh thawm kumkhua’n kan um ding mi hi a si. Our Daily Bread
8. Ka thinlung a ?henkaak. Hinah ih sin suakin Khrih thawn um cu ka duh zet sawn na’n nan hrangah ti leh sa ih ka nun le a tuul zet fawn. Paul (Philippians 1:23,24)
9. Ka tuah duhlo mi ka tuah. . . . .Cu ti’n ka ti tikah ka sungih sual nih a tuah. Paul (Rom 7:20)
10. Suarsir timi cu sual taantaa ding khopih sual huatmi hi a si.Our Daily Bread
11. Pathian rinsan biiktu nih Pathian lung a ti awi biik.Our Daily Bread
12. Na theih thiam lo caan ah Pathian rinsan a har zet ttheu ding na’n dawh ttentto in Akut kaih tum aw. Sper
13. Thu ngainak(lunnak) cu Zumnak lanternak a si.Our Daily Bread
14. Bawipa! Kanmaih thuthu ih kan nun lonak dingah in bawm hram aw. Sper
15. Janah cu Pathian hnenih sin Tarshish khua ah tlaan dingin a pok. Jonah 1:3
16. Bawipa! Na hnenih sin khoi si ka relh ding? . . . . .Khoi si ka tlaan cuang ding? ?David (Psalm 139:7)
17. Khrih ih Duhdawtnak thawn zo nih si in tthen thei ding? Paul(Rom 8:35)
18. I duhdawt maw? Himi pawl hnakin i duhdawt sawn maw? Jesuh(John 21:15,16)
19. Bawipa! Ka lo duhdawt. . . ka lo duhdawt tih cu na thei. . . Nangcu ziang zawngzaa na thei. . . .ka lo duhdawt tih tla na thei thluh ko si. John
20. I duhdawt le ka tuno pawl cawm aw. . . Ka tuu pawl kilkhawi aw. . . . . Ka tuu pawl cawm aw. . . .Jesuh

Mifim Pawl Nih Ziang Tin????

Bawboih

1. Duhdawt-mi kiang ih um lo cu thih-nak sal taan vek. William Shakespeare

2. ”Raal tthat-nak” cu ka rual si seh. William Shakespeare

3. Cuih sual-nak ruang ah vancung-mi pawl tla an tlaak. William Shakespeare

4. Nga nih ti sung-ah, minung nih lei tlun-ah an nung ih a tuum mimi nih a fate mimi an ei. William Shakespeare

5. Thil baal tuah in poisa ngah ka duh lo. William Shakespeare

6. Zo khal amaih tuah-mi vek-in a tuar tik-ah thin sau te’n a tuar ttuul. William Shakespeare

7. Na hna cu mi hmuahhmuah tun aw. Na aw cu mi mel teih hrang lawng ah. William Shakespeare

8. Na ruah mi tin-kim ttong hlah. William Shakespeare

9. Pathian nih hmai pakhat a lo pek-ih nangmah te’n a dang na tuah beet. William Shakespeare

10. Ziang hman nei lole ziang hman a hlo thei lo. William Shakespeare

Mifim Pawl Nih Ziang Tin An Ti?

Saw Cung Zing

1. Lungawinak, daihnak, hnangamnak leh ruahsannak na tong duh le. . . . . Pathian hawl taa aw. Our Daily Bread
2. Jesuih leitlun a voikhat nak a rat ruangah a rat saal lai hlan lo ruahsannak, daihnak, lungawinak leh duhdawtnak thawn kan nung thei. Julie Ackerman Link
3. Ruahnak, ttongkam leh ttuannak kipah mi hmuahhmuah thawn remawk theinak ding lawng tumtah aw. Mahatma Gandhi
4. Na ruahmi, na tuahmi leh na ttongmi hmuahhmuah ah mi thawn remawknak a si tik le na lung a awi. Mahatma Gahdhi
5. Maih neihmi parah maih cahnak a um. Mi neihmi coihcop mi parah a um lo. Indira Gandhi
6. Ngaihthiamnak cu zoh tthim tlaakmi raltthatnak phunkhat a si.Indira Gandhi
7. Kapu nih in sim dah. ”Miphun pahnih an um ih hna a ttuantu leh mi ttuan ciami ih hmin tthatnak a rak laak duhtu. Nangcu a ttuantu si aw.” Indira Gandhi
8. Huuham neih Duhnak ai ah  Duhdawtnak huuham nei seh lah leilung cu daihnak in a khat ding. William Ewart Gladstone
9. Pakhat leh pakhat kan peh tlaih awknak kan hngilh tikah daihnak a umlo. Mother Teresa
10. Ka ril rawn lai ah rawl in peek, ka ti haal lai ah indingmi in  peek,mi khual ka sih lai ah in tuam hlawm,tak lawng ih ka um lai ah hnipuan in hruk ter, ka nat lai ah in veh, thawng ka tlaak lai ah in leeng. . . . .Jesuh
11. Ka sim thiamlomi thu ka thinlung leh ka nunnak i neh. Andre Breton
12. Duhdawtnak nih a dai(tong) mi milai hmuahhmuah biazai phuahtu ah an cang. Plato
13. Vur in mei a muah thei lo vekin duhdawtnak mei cu tawngkam nih a mit thei lo. William Shakespare
14. Peisa lo’n ka nung thei na’n duhdawtnak tel lo’n ka nung thei lo. Judy Garland
15.Thuthup ka hmuh suakmi cu natnak na tuar tiang na duhdawt le nat tuar bet ding a um nawn lo. Dudawtnak lawng a thang vivo leh. Mother Teresa
16. In duhdawt lawng a tawklo. “Ka lo duhdawt” inti ding tla ka duh. George Eliot
17. Na duhdawt thei le leilung parih huuham nei bik na si. Emmet Fox
18. Na thih hlanih thih ka duh. Nangmah lo’n nun ka peihlo. A.A. Milne
19. “Ziangah na duh?” ti in sut hlah uh. Amah cu amah a si ih kei cu kei. Michael de Montaigne
20. Pathian nih a duhdawtnak cu hi ti’n in hmuh. Sual kan si lai rero ah Khrih kan hrangah a thi. Pail(Rom 5:8)

Fimthiamnak Petu Aanka

1. Bible cu a siar ih siar in thin-lung sung ah cin ken ding. A ret in ret men lo ding. David McCasland
2. Kan ttong mi leh kan ttuan mi a bang awk ttuul. Our Daily Bread
3. Khrih ih tettay si ding ah “Tar” tih a um lo. Our Daily Bread
4. Pathian ziang siar lo-tu cu mi aa a si. Our Daily Bread
5. Maw Bawipa! ka thlarau nih cu naih te’n na dung a lo thlun. Dave Branon
6. Pathian cah-nak hmang in thlarau-hlo kai-tu ka si. Hewitt
7. Nun-nak leh zaangfah-nak ih Hrampi leh Pathian ih Fapa neih sun a si mi Bawi Jesuh cu ziang siar lo in kan um thei lo. Fitzhugh
8. Mah leh mah bum awk tluk ih a ttih-nung sawn mi ziang hman a um lo. Our Daily Bread
9. Jesuih dung thluun-tu nih nun-nak ih a thupiit zia an thei thei. Hess
10. Kei cu Nun-nak, Lam-ziin leh Thu-tak ka si. . . . . . .Ka dung i thluun uh. Jesuh
11. San a tawi. Pathian hrang ah nung aw. Our Daily Bread
12. Na sual lam na hoi sung hmuah, na sual dung na tun tthei lo. Our Daily Bread
13. Tun ih Jesuh na hril mi hi kumkhaw hrang a si. Our Daily Bread
14. Bawipa! Na hman-rua i sih ter aw hlah. Huat awk-nak hmun ah duhdawt-nak, zum hlet-nak hmun ah zum-nak, bei don-nak hmun ah ruah san-nak, thim-nak lakah tleu-nak leh riah siat-nak hmun ah lungawi-nak i vorh ter aw. St. Francis
15. Kan thi le kumkhaw nun-nak ah kan suak. St. Francis
16. Mi hnem-tu i sih ter aw. St. Francis
17. Mi thei thiam-tu i sih ter aw. St. Francis
18. Mi duhdawt-tu i sih ter aw. St. Francis
19. Zo hman “Ral” tiih kawh ding an um lo. Nangmah siar lo”Ral “dang na nei lo. St. Francis
20. Na “Ral ” duhdawt aw, ngai thiam aw, thluasuah pek aw lah Pathian hnen in thluasuah phun kim a ra ding.  Yeramiah Singh

Baw Boih(Saw Cung Zing)

NASA Tuan Duh Hrang Mithar La

NASA pawl cun 2013 hrangih zirnak anei duh pawl hrang dil thei dingin mithar an lak thu an tlangzarh. Tui 2013 ih a zir tupawl cu Van lam thilthuam a hleice ih hmangthiam dingih zirh an tumthu leh van hlolak ih an tumtah ti hlawh tling ter tu dingih sersuah an si tengteng ding ti thukhal an sim tel.

Famkim Siarbet

Mahle Dinhmun Tawkte ih Lungawidan Thiamtu

Mi pakhatkhat cu a tuahmi parah a hlawhtling asilole kan mah hnakih dinhmun sangsawn ih dingmi pawl kan hmuh tikah vei tampi cu kan nahsik pang ttheu ih kan mah le kan mah cu “kei hmuah ka hlawhtling theilo, kei cu ka van a va duai thei ve, a nih hmuah cuti’n khati’n ” kan ti ttheu ih kanmah le kanmah cu kan zohnau aw zet ttheu ih kan thinnau in kan bei a dawng lohli ttheu.

Thil pakhatkhat tuah ding kan neih can khalah siseh “ka hlawhtlin laihlanlo ka zuam ding” timi hnakin “kei cu ka dinhmun le a niam, ka zirnak lamah le mi vekin ka zirsang ve fawnlo cuti’n khati’n ka si ih ka tuah khawsuak theilo ding” timi lungput kan nei ttheu ih hlawhtlinnak co suak thei dingin kan mah le kan mah parah rinngamawknak(zumngamawknak) kan nei ttheulo.

Cuvek ih kanmah le kanmah kan zumngamawklonak in ttihhrutnak in in zel thawk. Cule cumi ttihhrutnak pawl cun kan tumtahmi lamzin ihsin in fehpialter ih thilsual tampi tla in tuahter cem. Curuangah mahle dinhmun tawkte ih lungawidan kan thiam ding hi thil thupi zet a si ih “tui’ ka dinhmun hi ka dinhmun ding diktak a si hrihlo, ka dinhmun ding taktak cu ka tumtahmi (sunmang) parah a tthumaw sawn a si” timi lungput nei in sunmang kauzet (sangzet) kan neih ih kan zuam ringring ding hi thil thupi zet a rak si ve.

Mai Zilthli Lal Nei Thluai

NCT Ih Santhar Chin Ttawng

Himihi “Nonawn Calai Titi” Facebook Groups pawl ih relkhawm,titi mi a si. NCT sungah tulai tthangthar Calai misa taktak pawl le Upa hrekkhat an kim theh. Theitawk ih Chin santhar ttawng a pawlkhawmmi le ruahkhawmmi,a rak umcia phawrh suahsal mi pawl an si. Himi Chin ttawngthar pawl hi zalenzet ih fakselnak (comment) pektheih a si tin NCT lam ttuanvo neitu pawl in CT a sim. Mai lungkimnak, lungkimlonak pawl zalenzet ih comment pek theih a si.

Relkhawmmi pawl….

(1)  Mirang ih “snack” …….. “Ttamhnem”

(2)  “Password” ……………… “Hrelhfang”

(3)  “Facebook” ……………….”Hmaibu”

(4)  CAFANG NGANTAWI

Chm = Cahmai {Page}
Dkm = Din kum {Estd.}
Hrm = Thu hram { Source}
Nk = Nak {-st/nd/rd/th}
Nt = Ngantawi {Abbre}
Rwn = Rawnmi { Ref}
Tvk = tivek/-pawl/-tla {etc}
Zg = Zinglam {am}
Zn = Zanlam {Pm}

(5)  Mirang ih “Pocket Money” ………..”Hmancawp”

(6)  Kawl ih “Yinkhung”………”Thintur”

Kawl ih  “Siikan”………….”Phungphai”

(7)  Mirang ih “Emotion” ……….”Sobawm”

(8)  ”Mobile” ………..”Hmetbiak” (Hmetbiak in kan thuthang ka run lo kuat leh ding)
“Landline Phone” … “Thlirhri” (Tui zaan ka it hlanah Thlirhri ka run lo thawi leh ding)
“Camera”……………..”Hmettleu” (Na Hmettleu cu Sony maw si? Kei ka ta cu Nikon a si).
“Internet” …………… “Sungbu”  (Kannih kan lam Sungbu to man cu nazi 1 ah Rs. 20 a si).

(9) Tuih titi reromi… “A danglam tuk” maw “A lamgdang tuk” Khuimi na hmang theu?

(10) “Ka feh lo ding” timaw “ka feh ding lo” tipawl titi rero lai a si. A dang relkhawm ding tampi a um lai.

Kan tthangthar nonawn tampi in kan Calai a tthansoh theinak ding ti’n an ruahnak thatha burkhawm in titi rero a si ih hmailam khal ah titi vivo ding a si. A rasuak lai dingmi mino pawlin Chin ttawngfang a tam sinsin theinak dingih ruahnak pektu ding kan ram in a ttul nasa.

Kan ttawng a rak umcia zo nan kan hman lo mi le santhar hmanmi thilri hmin pawl,ttawng thar phawrhsuah vivo ding hi NCT ih tumtah mi a si ti’n NCT ttuanvo neitu pawl in CT a sim. Nonawn Calai lam paih deuh le relkhawm ding nei pohpoh cu NCT Facebook Groups ah zalenzet ih relkhawm theih a si tin an sim bet.  A tlunlam ih relkhawmmi pawl hi hman rero a si zo.

Avawithumnak Facebook ah Debate nak nei

Lal Rem Ruat Farah zonzai khurhom tonglo kan chinram te hungcerh ih parsal dingah ramleng um le ramsung um pawl poimawh dan a bangaw tin ka ruat. Zo ha thupi sawn ti ih thupi sawn tu kan holsung ahcun , umhmunih aunak mennah nitungrau in kan liam hrihko ding. An ti lo, an tuan lo tiih tan khawhtahratin kan rak it thatsan rei tukzo. Mi sial cia zinzawh tum le midang kut ih rul kiah tum men loih ka tuanvo a si ti thei

in , hruai tu ding kan chinram in a tul, hruai tu ngai in chinram a tap. Curuangah kan bahnak cu cahnakah hmangin tanrual a cu thlang sawn lo maw.

 

 

 

MALAYSIA IH UM CHIN MI PAWL DINHMUN

By; Salai Lawrkhawm

Ca siartu u le nau, nu le pa nan zaten nan kut kalo kai.

Malaysia um Laimi pawl kan nuntu khawsakdan hi ziangvek a si ti cu hithu hin fiangzetin a lo sim thei ding ti zumnak ka nei. Hithu pawl sarsuak le lawrkhawm thei dingin paihnak/huamnak thazang i pe tu ka rualpi pawl par khalah tampi ka lungawi. Hi vek ih nungcang leh tlangleng dingin maw Malaysia ah kan ra feh Aw! Chin fahniag le pawl tla??.. Kan ttul lo mi le kan hlawkpi lo zet mi pawl khal himi sungah tampi a um ruangah a thawkin a cem tiang rak siar ttentto ko aw. A siartu zatein kan nuncan ziaza kan ruatfel sal kei uh..Ka thu a sau vivo pang kei, thupi ah kan lut mei ding.

Ziangruangah Malaysia ah kan feh?

Nu le pa hrekkhat cu an fale nunsim theihlo le kilkhawi harsa zetzet pawl cu Malaysia ah an fehter. Inn lam, Nu le Pai’ hnenih an um lai rori hmanih nunsim theih lole kilkhawi harsa zetzet pawl cu Malaysia ah ziang an bang pei? Zo dang mithmai zoh ding le kawk/nunsimtu ding an um nawnlo ruangah duhtawkih tlanlen cio a si.

Kan Lairam te cu tantain Malaysia ah kan feh cio ih ramthumnak thlen cu Malaysia um Laimi pawl a tamsawn  ih tumtah mi a si. Pathian zangfah lamhruainak in Laimi tampi cu kan hmuh le thlen dah lonak ramthumnak ah kan thleng. Mihrekkhat cun kan Chin hmin nan zuarih Refugee nan try anti lala. (UNCHR thawn a pehparaw mi Office pakhat ih ka len nakah Officer pakhat cun nan nih Laimi cu pakhat le pakhat thuphanper ram zuar in Refugee na try nan ti aw..hihi a lo titu in a lo thik ruang maw a lo huat ruangah tla a si thei, thuphan nan per maw thudik nansim khal a sile UNHCR cun Refugee nan si cu alo thei ringring, nanmah in Refugee kan si ti nan theih hlanah UNHCR cun Refugee nan si ti alo thei zo thuphanper ruangah Refugee nan si lo a ti). A tamsawn cu upa, nauhak, fala, tlangval, pitar le putar tiin a sungkaw run in Malaysia ah kan cam hrih, asinan Malaysia ih kan um sung can tawite ah mitampi cu kan zuva ciamco. Natsia kan pai, thihsii kan nei, tursia kan kawl, mihrang tthatnak ruat lo mai’ duhnak lawng kan ruat. Mi ninghan, riahsiat thinnau le beidawn pawi tinak kan nei lo.

Kan hlawhmi cu Zu innak ah kan hmang, kawhhran kan tibuai, zinkap ah kan riak, kan sualaw, sumpai kan ru, damiah kan ttaih, leiba hlirin kan khat, kan sungkua unau miphun venghnen thangsiattu ah kan cang. Zohman in in hmu lo, apawi lo kan timen, kan nun a zuva tuk, zu, kuak, kuva, khaini, sahdah, raja, kunpawng, beer, nighclub tivek tla hi cu a dan men tiin rualpi tthabik ah kan ruat, anetnak ahcun mitthli hlirin kan khat. Malaysia Chinmi kan nun a Zuva tuk.

Nuntu Khawsak Dan

A tlangpi thuin thlahlawh cu RM 900/800 a si tlangpi (himi tlunlam ngah pawl cu umnak rei zo pawl  le Motor mawng pawl deuh an si tlangpi). Kan hlawhsuah mi le kan tuansuak mi cu lungawi zetin (Lairam ih kan tuansuakmi Mipe, Siti, Sapherh, tivekpawl Kawl ralkap ih in ei sak thluh vek cu silo) kan hmangih innsungsang nuntu khawsak nak khal a awlsam in a nuam zet.

Malaysia um Laimi pawlin kan ttih bikmi cu Opracy hi a si. Zo tiloih kai le thawng thlak hi a si bik. UN Card nei zo pawl an sile Thawnginn an thlen hnuah a taktak maw a lem a si ti an zohfel hnuah a taktak pawl cu suahsal an si ttheu..UN Card lem(attuh/copy) hi a tam zet. UN Card nei lo hrangah cun hnattuan le a rak har deuh fawn. UN Card le mai duhduh ih neih theih a si fawnlo, cutikah cun a lem (attuh/copy) mi hmangin hnattuan le veivah a si. Sihmanseh, Opracy ihsin a hum thei cuanglo hleiah an kaihngah a sile zohmanin an tlensuak thei nawn lo. Innsung ah lutin an kaih ih thawng an thlak mi khal tampi an um.

Mihrek cun Opracy asilole Palik ih kaih ruangih thawngtlak vekmen UN Card ngah nak a si an ti. Thawngtla zotu pawlin le Thawngtlak cu mi a lem lo nasa an ti. Cawlhni sunih khawm ding khal a sile Bus sungah bawr tthiaitthiai in mah le ttawng cio ih au kio khemkhem a siih Opracy umlo vek a si leh theu. Kan dinhmun ka theihhngilh leh mai theu. Sihmanseh,Pathian cun a mah be ding le thangtthat dingih ke a kar tu cu a rak humhim ringring. Cuticun  Opracy lakah thin le ham kai awlo hnianghniangin tlanlen a si.

Pathian zarih dam phawt cun Malaysia ah mahte ei in ti rawl hawl cu a rak har tuk lem lo. Hrekkhat kan farnu pawl cu ttaapa le u nau nei lo men bangin khawlak ah duhtawkin an tlanlen a ih tlunah, zuaraw khal an um ih mi fel zetzet khal cu an um ti cu kan theih a pawimawh leh fawn. An zuva ih an hung tlangleng taktak cu Laimi tla an banglo, an mai duh taktak lomi khal paisa RM30/ 50 duh menah maw……! Ka tarlang ngam lo…Thin an tina..!!!

Sersiamtu Pathian ih pek mi an mawinak le kan Chin miphun rinumnak cu an zuar ta riai. Kawl ngal per pawlin a suk a soah an hnuakcai rero men a si lo maw. Cuticun, a hung rei vivo tikah sizung lamah feh tahratin an sungih naute cu an va hlawn (ti tla) cucun tualthat an si lala fawn, huiha!!!  ttih a va nung em. Tlangval hrekkhat cu mah le hnattuan ah taimak suahin le inn lam ih an tanta mi an nu le pa zoh enkawlin taima zetih hna an ttuan. Hi pawl ih nuncan ziaza pawl cu cawn tlak rori a si nan a cawng tum tu le um fawn lo.

Hrekkhat lala cun thlakhat sung an hnattuan mi cu a hmai thla ah thla pumpi ih cen/dawk cem thluh khal an rak bolo. Malaysia ah cun hnattuan ding a tam zet vekin hnattuan neilo khal an tampi. Kan Zuva men lawng siloin a hrek cu saphudepte nun kan paibet hrih lai. Kan thinlung le ruahnak cu mihrang tthatnak, mi duhsaknak, zawnruahnak le zaangfahnak vekin kan langter ttheu. Asinan kan sungmuril taktak cu riahsiatza saphudepte nun in a khat. Kan sumpai kan cen ralthluh hnuah rualpi ta, unau ta, venghnen ta, sungkhat ta le kawhhran ta cu rul hlohhli ding vekin dangnal awkam thiam emem in kan cawi. Ni a reihnu ahcun pek kirsal le rulhsal kan tum nawn lem lo.

Kan hrokhrawl thuphanper nun, mibum nun, hlohthlau nun le saphudepte nun pawl in in ciahneh, in silhkhuh. Kan ruahnak le thusai lawnglawng in a khat. Martin Luther cun, Bumawknak cu”snow ball” vek a si, a rilh hla poh le a tum deuhdeuh si mai, a rak ti. A va rak dik ve aw!!! Fimhring laiih ttihhrutzet pakhi, kuva keu phah ih zukam anam hiamhiam le kuakfawh phah ding aneih ahcun leitlun milianbik le cakbik bangin a aukio, hro a suang, mi a ngiar, zohman neh dingmi le neifawn lo. Um…. thin cu a bang duh an sa. Kan thinlung le ruahnak a puarthau, zohman ih zoh theih ding khal kan silo. Ram Ar le Taihciat kan bang. Zawngrual le vate riakzik bangin kan ai, kan ciik celcel.

Biaknak Lam

Tuihlan pi ah cun Malaysia ah kan Laimi biakkhawmnak Biakinn hi CCF a rak si. A hung rei deuhdeuh tikah Hakha ttawng lawng rori ih khawmnak neih hi cu a rem thei lo ding tiin LCF hi hramlak ihsin an rak din. Cu mi laiah Pastor an rak neih hrih lo ruangah Kawlram ta an cah.

Pastor a ra thlen in hramlak ah an luh pi ih cui hnu a rei hlan ah KL (Kuala Lumpur) ah hmun an ra khuar. Cucu LCF tiah khawh lan ta a si. Cun tikcu le can cu a rungrei deuhdeuh tikah pastor le upa pawl remawklonak mal te a um a si ruangah Pastor khal LCF ihsin a tlan suak. Cuhnuah a mai Kawhhran dingin a din mi cu Falam Christian Community (FCC) tiah a run ko leh. Mihrek cu kawhhran dang din mi FCC ah an ra cang suak sal. Cucu Baptist lam hoi deuh in feh pi mi a si. Tutiang ah FCC hi Baptist lam hawi in a feh rero lai. LCF cu Baptist lam hawi tuk lemlo, Kawhhran zapi um thei dingih tuah mi a rak si.

Asinan tuah cun sim fiang dan ding khal a har. Kawhhran a tam ih thehtheknak khal a tam. Himi tlun ih kawhhran hung ttekbet cu ka ruat ngam lo..Pathian ih lungawi zawng teh a si kei maw?? Kawhhran tampi din ih paisa ngah, innsang cawmawk hi Pathian lungawi zawng a si kei maw?? Kan biakmi cu Pathian a si lo sawm. Cui kawhhran lo cu tile thlahlawh lo cun ti hi Pathian hnattuan diktak a si thei kei maw? Kan Laimi ih kan pawlkawm awknak bik le kan nubik a si mi LCF khi ka zoh tikah ka thinlung mitthli a tla, thihhloh le lungawi kan tawn canih LCF ti ringring mi hi maw, ziangtik tiang daih na kei maw?? Biakinn sungah teh khawmtu an um mumal nawn kei maw ti tla ka ruat rero ttheu. Pawl (kawhhran) tamtuk um hi a ttha maw??? Pathian lungawi zawng teh a si pei maw?? ti pawl khal hi ka ruahnak khawvel in luha khat theu.

Malaysia ih Chinmi kan zate in a hrekkhat tluk hman biakkhawmnak Biakinn kan thleng lo. Zu le sa, leitlun nawmcennak le kanmah le hnattuanah kan caan kan hmang. Biakinn a ra pantu pawl lakah a tam sawn cu Pathian thu hnakin minung thu ah kan buai deuh. Rual le pi hawlawknak le tonkhawmnak ah kan hmang. Kan hmuh kan tonawk tikah kan nunnakih Pathian tthatnak le a thlawsuah kan donzia htu siloin, na UN lam ziang na bang, ziangtin, ziangtik??? tivek pawl lawnglawng kan rel in kan buaipi theu.

Fala mawi tete  tampi in kan taksa baltertu asi ti ruahhna thiam loin hmur pawng beubeu-ih “khaini” hmawm pekpi kan thiam. Tlangval khal kuak kan pak vawhvo. Ka-sen hiamhiamin, beer le thaw kan ti tuk. Hitivek pawl hi lenglam hmuhnak men asi, zumnak thawn zianghman a pehparaw lo na ti maw??? Lenglam nunih lang ta rori lo cu ziangti’n na zumnak thu cu na rel??? Kawhhran hruaitu upa lam khal kan buai-ih tthentthekawknak a suak. FCC in LCF, cun Zangiat pawl an suak lala. Hmuntin khawtin ah pehzomaw le pawlkomaw hliahhlo thei loin kan mum ih kan beu khelkhel. Khrih ah pumkhat kan sinak a va lang lo tak em!!! Khirh tehin ziang tin in hmu kei maw!!!

Malaysia ah UN ruangah siloin Pathian hnattuan ding hrimhrim ih a rami pastor kan ttul. Kan miphun in Khrihtian nuncan ziaza kan neih theinak dingah Camp le thuzirhawknak tivek kan neih tikah Khrihfa dinhmun in nitin kan nundaan ding zirhawknak tampi neih kan ttul. Kawhhran hi tthentthekaw ruri ciamco loin LCF cutawk veng/khua, LCF khatawk veng/khua ti’n ttong phunkhat hmang (Falam) kan si vekin rualremte’i ttankhawmdaan thiam sehla cu aw!!!  KL ih pastor tampi’n hmuntinih Pathian hnattuannak sangka ongaw an hmu thei ding nan. Cun, kan mino tampi Bible tlawng ttheh vuakthah cawk lo pawl hi, kum 4 in kum 6-7 Pathian Thu an rak zirmi thli lakih riral lak lo dingin Pathian Ram hrangah a hmansuakawk daan ding ngaihtuah aw sehla, duhthusam cu a si nan…

Malaysia um Chinmi kan nitin nun ah rinsan kan tlak lonak, rinumnak kan hloh mi pawl, Pathian kan tullo awter, kan phatsan, sumpai ah kan tlanthluh ih sumpai kan neihcun sungkhat unau, nu le pa khal kan pehtlaih duh nawn lo. Nupa sualnak lamah kan tlanlut, zohmawi loin kan nung ciamco, kan anhai mangbang caan ah heh le mang law tiin Pathian biakinn ah kan tlan ciamco lala fawn. Kan biaknak khal hi a lem men a bang theu. Pathian, miphun, nu le pa, unau, kawhhran le rualpi tlunah kan rinumnak nun kan hloh thla verver. Cu’i phatsan nun ruangah ttah le aihramnak, beidonnak, riahsiatnak, ninghannak khur thukpi sungah saphai in a kaa sungah in hamlut ttheu. Hi lam cu duhtawk hrih se la a tha ding..Rel ding tampi a um lai nan…

Pawlkawm Le Nunphung Lamah

Chin Refugee Community (CRC) ti mi Chin mi zate hrang refugee office dingah tuah mi a si ko nan (Chin ttawng) thiam lo cu CRC ah luh sian a si lo. Cu tikah Asho Chin pawl le thlanglam Laimi pawl an buai thluh. Chin si tho siin thlanglam ih an um zarah Chin ttawng hman tthaten an ttawng thiam nawn lo ruangah an hrangah cun Refugee Apply tuahnak ding ah Office (CRC) ihsin chance an nei ve lo. Cumiah an buai natsat ruangah Alliance of Chin Refugee timi hi a rak ding thok.

ACR a um thok ihsin (Agape Refugee Centre), LCF hnuaiih um mi pawl in ACR ah an zaten an peh zawm thluh. Cucu delegate in um mi a siih hnam tintian ih um khawmnak dingih tuah mi a si. An mi rinsan mi pawl a hrek cu Pathian thu an buaipi tuk ruangah Refugee lam ngaihsak theiloin an um mihrek le an rinumlonak ruangah le thil phunkim ruangah CRC cu kilhim thei nawnloin Agape Refugee Centre cu ACR ah peh zawmin kum ziang maw zat cu a rak tlan.

Cui hnu 2008 a ra thlen ihsin sumdawng le mi lian tampi an ra thlen ruangah daan thar meeting pi an rak nei. Cu’i daan thar cu Falam Pawlkawm Malaysia tiih kan rak hman mi hi Falam Pawlkawm Malaysia tiah thleng si seh tiah relkhawm nak an rak nei. Cun Falam Pawlkawm Malaysia ihsin Agape Refugee Centre ih ttuan thei lo mi le ttuan ban lo mi pawl nasa zetih ttuan khawm dingin thurel a si. Asinan Falam in Chance kan nei mal tuk tiah relkhawmnak an nei lala ih Falam Refugee Organization (FRO) kan din ding tiah thu a suak.

FRO a din thawk ah Malaysia Laimi lakah zohman in an ei lo. Cang thei tawkin mihlun pawl ko khawmawin FRO feh suak thei nak ding thu nuam relkhawm nak tla an nei rero. Coordinator ttuantu ding minung an hawl ih zohman an hmu ta riai lo. FRO ih an ttuan suah ciamco hnu ah Agape Refugee Centre tla ACR lamah pum peaw taktak thei nawn loin thlah dah aw deuh in a rak um.

Cu hnu cun lo theih lo cun FRO ih a mawi khal siseh a mawi lo khal siseh hup thluh thei dingin hmin ttha a run co tum ciamco. Ziangaw ti ttha FRO bak lo dinhmun dang kan neih nawn si lo. Asan cu Malaysia ih kan upa rinsan mi hmuahhmuah (US le Australia) lam ah in zam san thluh cun zianghman a um nawn lo thuanthu hman a hlo zik tete vekin a um. FRO in le thuanthu mawi phorh suah a tum nawn fawn lo.

Kan mah te hman tinak lak laiah kan FRO (Kan Falam sungih miphun) cu a vung kuai ta riai aw. U nau tei sung cun inn dang in tleisan. Zohman hmaisawng kan nei nawn lo, Phunhnam dodal awknak, thleidanawknak, zuva nun, hrawhhrawl nun, saphudepte nun le puarthau nun in, in silhkhuh, in ciahneh thluh. Malaysia um Chinmi Pawlih Kan Dinhmun a siatral tuk zo. Agape Refugee in cak zetih a ttuansuak laiah Zangiat pawl tla an lungawi thei a bang. Ziangahtile an mai sung rori mi Secretary ah an hril. Asan cu Zangiatmi a si ruangah si loin a mah kha Secretary ding a tling ve hrimhrim ti sawnin hmuh a si.

Leitlun fimthiamnak lamah Degree sang nei mi a siih IT Master a si fawn thawn Mirang ah hlawh sam loih ngan thei le ttawng thei a si tel fawn. 2010 kum cem zik ah LCF ah ca an rak theh lut dah hmang. Zangiat in Kawhhran upa 5 tal tel thei kan duh ti a si. Pakhat hman hril tlin a silo tikah an buai si ko. FRO ah thu an than lala ih EC sungtel an beisei ve lala fawn. An hril tling ta lo riai. Cu tikah cun chance kan nei lo lawlaw, inn dangte kan tlei men ding tiin cu miih sin Zangiat community din suah hna cu an thok.

Chin nunphung kan ti rero mi hi ziangvek a si? Malaysia ih Chinmi kan nundaan hi a si maw? Chin timi kan lungrual thei lo daan. Khat le khat dinhmun kan cuhaw, kan phiaraw, kan zuamaw. Chin timi hmin pakhat hnuai-ah lungrualte’n khat le khat zawnruataw tawnin hnattuan tlang thei a va duhum tak nan em!!! Kan tumtah ciomi UN kan luh theinak ding a si ahcun nu le pa unau le fate asilomi tla nu le pa, unau le fate vekin kan tuahaw, nupi le pasal nei-aw lomi tla nupi le pasal vekin kan tuahaw. Naupai nu pawl awlte’n lut theih ti asile kan pai ciamco mai.

UN in a cangtheitawk in in bawm rero lai-ah UN ih hminkhumluh theinak (appointment) tivek pawl, cun UN pawlin dam lo pawl an laklut ruangah natnak langtertu ca (sii-lethmet) tivek pawl tiangin tla paisa in kan zuarih kan lei-aw ciamco. Poi ka ti bikmi cu kan Falam lamih hotu dinhmun neitu pakhat hnenin ka rak theih dahmi ttongkam, “UN an ngah theinak ding a si ahcun a zuartu in a zuarih a leitu in lungkim te’n a lei sisi, ziangsi a poinak um?” a ti. Cule hotu pakhat leh ka theih lala mi cu tangka thawng telin a zuartu bikah a ttang. Kan nunphung, cin le daan um lo-ih in siatsuahtu le kan thuanthu mawi lo tertu a si zia kan theihfiang a ttul. Pathian hnattuan hi tthate’n kan zohmi hi cu a dik tuk ko. Asinan miphun hrangih hnattuantu cu zianghmanah kan siar lo khi a poi tuk.

Bawmnak kan dil duh caanah ti demdote’n kan ti ciamco-ih kan lungkim lonak sihte tiat a um le sepi tiat vek in kan aupi ciamco lala. Biaknak lamih in hruaitu pastor pawl cu hlawhman kan pek, tlamtling zetin kan zoh nan miphun in hruaitu pawl cu volunteer ti hmin kan pekih kan lungkim tawk emem. Ramthumnak kan thleng hnu khalah a rammi le miphundang ih hmuhsuam ding le zohniam ding tawkfang hin kan va nungcang ttheu. Hmun tampi-ah kan mualpho. Ramthumnak a feh dingmi pawl Malaysia kan um lai-ah nuntu khawsak daan le mi-lak tlanlendaan zirhawknak tivek tla nei thei sehla a duhum nasa.

Ziangkhal le tawk hrih mei sehlaw..ngan cawk ding khal a si lo???

Next Page »