Malaysia Chin mi pawl tlawngah Graduation Ceremony hman a si

January 21, 2012 by apemorej  
Filed under Chinmi thuthang, Thuthar Dang

Malaysia CT News I January 21

2011 ih dinthokmi Malaysia ih Chin mi pawl phunsang tlawngca zirnak Myanmar Academic centre (MAC) ih tlawngta pawl cun Advance Study hrang Graduation Day cu January 19,2012 ah an hmang.

Hih Graduation ahhin Malaysia ih Falam milesa hotu (FPM/FRO) le coordinator khalin an telpi ih, forhfialnak thu thatha khal in sim. Sunderland University ih tlawngca in zirhtu saya le sayama pawl an ra tel ih, ram dangmi mikhual pahnih an ra tel bet. Tlawngta pawl cun sungkhat, rualpi, nu le pa an run sawm ih, Graduation Robe thawn zuk awknak a um. Pizza le Arsa thawzet eikhawm a si ih, Malaysia CCYI hotu sang khalin a telpi.

Famkim Siarbet

Business Management Zir Duh Hrangah Sangka Ong Sal A Si

October 21, 2011 by apemorej  
Filed under Lawrkhawm

Sunderland University in Business management a zirhmi ‘syllabus’ zirnak Malaysia ih Chin miphun hrang dinmi MAC tlawng cun November thla ihsin tlawngta mi thar lak bet a tum.

Tlawngta mi hmaisa pawl hrang exam hrang timtuahnak ruangah ahlan ihsin October thla ih tlawngta mithar lak tumnak cu a remcang sal lo ih, November thla ihsin Chin miphun tampi hrangah kum bikhiahnak um loin sangka on a si. Tu ahhin tlawngta pawl cun an zir zo mi Basic Economics, Basic of Banking le Risk Management pawl hrangah exam an tuah rero lai ih, October thla cem hlan ah theh thluh dingin timtuahsak an si. October thla cem zawngah tlawngta hmuahhmuah cu tlawng inn ah riak lutin, sun le zan ca zir cio dingin sawm an si.

Exam ih answer paper pawl cu Malaysia ram sungih Sunderland University pehzomtu phunsangtlawng pawlkom ‘Board Committee’ in an zohfel sak ih, Semester (1) nak theh cio dingin saduhthahnak a um. Curuangah ahlan ih pass mark hmu ban lo pawl cu ‘Camping’ tuah sak an si dingih, exam hrangah reseating tuah sak an si ding. Tlawngta pawl cu 75% mark an ngah lawngah ‘Passed’ ti ih pom an si. Economics ih full mark ngahtu tlawngta pawl cu Subang Jaya ih ‘Five Stars Hotel’ ah rawl eipi an si. Semester (1) nak theh tikah mark ngah tambik hrangah special prize tuah sak a si ding.

Economics ih full mark ngahtu pawl cu: (1) Ni Van Nuam (Kum 18, Falam), (2) Tun Tun (Kum 34, Senthang) le (3) Biak Thang (Kum 34, Falam) an si. Risk Management exam nak ih full mark ngahtu pawl cu: (1) Ni Van Nuam , (2) James Bawi Thang Bik (Kum 18), (3) Ngun Dawh Thang (Kum 23), (4) Esther Biak Nei Mawi (Kum 19) an si.

2nd Semester ihsin ‘Marketing’ zir thok ding a si ih, tlawngta mithar cun Economics, Banking le Risk Management an zir ding. November thla ihsin student card tuah sak an si ding ih, Computer course zirtu khalin ‘Photoshop’ an zir thok ding.

MAC tlawng management cun ‘November thla ihsin kum (16) hnuailam hrangah special discount a tuah ih, kum bikhiahnak um loin mi kip hrang zirnak si dingin sangka a ong. Tlawng kai tikcu cu kum bikhiah in time table tuah sak an si ding ruangah ahnuai ih nganmi phone number ah suh thei a si ih, tlawng address nganmi khalah mah rori fehin suh thei a si.

Contact: 014 2249 744 (Biak)

Address:  No. 35 – 37 (1), 1 st Floor, Jalan Persiaran Jubilee, Off Jalan Loke Yew, 55200 Kuala Lumpur. (United Moral Uplifting Society Building).

Harhdamnak thuthang part (3)

September 21, 2011 by apemorej  
Filed under Harhdamnak, Lawrkhawm

Part (1) le part (2) a siartu pawlih dilnak vekin part (3) kan run tarlang sal.

Nat sawngnak si eitu nunau in nau an siat tam
USA ih scientist pawl cun  nunau in nau an pawi lai ah nat sawngnak si an ei tam ahcun midang hnakin nau an siat duh hleice tiah an hmuhsuahmi an ngan suak. Nunau nau pawi rero lai mi 52,000 ih harhdamnak an zingzawinak ah nau siatnak (miscarriage) tuartu a tam sawn cu nau an pawi pekte ah nat sawngnak si (pain killer) ziangvek khal sibawi in a pek lomi tiang an ei hluahhlo ti an thei suak.
Famkim Siarbet

Chin Miphun Hrang Myanmar Academic Centre (Malaysia)

September 12, 2011 by apemorej  
Filed under Lawrkhawm

 A thangso

Pathian lamhruainak le Miphun hrang pum a pe awtu pawlih thahnem ngaihnak ruangah Myanmar Academic Centre tlawng cun UNHCR zung ihsin theihpinak, kilhimnak, thazang peknak le hohanak a phunphun a ngah zo ih, phunsang tlawng tampi ih an cazir dan, an feh dan le kilkhawi awk dan pawl cawng vivo in a cang thei tawkih hmai nawr vivo dingin timtuah a si. MAC tlawngin a pehtlaihmi ‘Board Committee’ hmailam can ah tlawngkainak ding thlatin fee khal malter vivo an tum ih, lungawi um ngaingai a si. Tuni tiangah Tlawngta mi thar hrangah sangka on sak an si.

 Course & Examination

Sunderland University ih Business Management (Diploma) hrangah tlawngta pawl cun Basic Economics hrang exam an nei zo. Business Management Course hi Semester (7) sung zir ding a si ih, tu ahhin Semester (1) nak sungih a hramthawknak lawng zir a si. Asinan tlawngta pawlin tikcu can malte sungih an theh theinak ding le sumpai an kuan zat malternak dingah Semester (6) sungih theh thei dingin timtuah a si. Economics theh ah Basic of Banking zir rero a si. MAC tlawngih Business Management a zir lotu hrangah Mirang ca le Computer zirnak sangka on ringring a si.Semester (1) nak sungah tlawngta pawlih harsatnak, sambaunak le tulsammi a phunphun ‘information’ khawl vivo a si ih, hi can sungih tlawngca an neh dan ih zirin Semester (2) nak ih zir ding cu ‘Board Committee’ in a relcat ding. Tu ahhin Basic Economics zirh theh zo a si ih, Basic of Banking le Risk Management zir rero lai a si. Tu thla ihsin tlawng a kai thawktu pawl cu sunlam ah Economics zirh an si ih, zanlam ah Risk Banking le Management zirh an si ding.

 Tuition Class

Tlawngca a neh lotu le harsatnak a neitu hrangah Zarhte zan 7:30 pm – 9:00pm tifang Tuition class a um ih, tlawngta zokhal alakih kai thei a si. Tuition Class ahhin tlawngca zirmi le Exam hrang timtuah awk dan khal zirh a si. Tuition class lengah mirang ca zirnak dingah topic dangdang zirnak a um dingih, tlawngta pawl hrangah training a phunphun tuah sak an si ding.

 Excursion

Atlun ih kan ngan vekin Exam tuah Semester (1) kan theh tinte’n Exam ih hlawhtlingzet pawl hrangah Excursion fehpi an si ding. Ahmaisabik hrangah ‘FIVE STAR HOTEL’ pakhat Holiday Villa Hotel (Subang) ah tlawngta mi pahnih (Exam ih mark hmu tambik) cu rawleipi ding an si. Himi hi kan hotu le kan pehtlaihmi saya pawlih tawlrelmi a si ih, refugee pawl hrangah FIVE STAR HOTEL sung luhnak ding le a sungih rawl tepnak can tha in on saknak khal a si. Culawng si loin, tlawng ih tuanvo neitu pawl cun tlawngta pawl hrangah ram sungih vanzam to theinak ding le Langkawi tikulh tiangih feh theinak ding lamzin an tawlrel vivo ih, Air Asia vanzam thawn refugee pawl ram sungih khualtlawn theinak ding tawlrelnak a hlawhtlin vete’n MAC tlawngta pawl cun duhsak hleice-nak co thei dingin khawkhannak kan nei.

 Kum (16) hnuailam hrang

Than zo bangin MAC tlawng cun Chin mi lakih kum (16) hnuailam hrangah Business Management an zir theinak ding cu tawlrel rero lai a si ih, tlawngkainak dingah ahleice-ih man awl-in sunlam ah tlawngca zirh an si ding. September thla ihsin hmin pek thei a si ih, hmin a pe hmaisatu cu duhsak an si ding. Kum (16) hnuailam lawng tinak si loin kum bikhiah um loih tlawngkai theinak can a si.

 Computer Course

MAC tlawng cun ‘computer course’ an zirmi pawl cu level (7) in then sak an si ding. Level pasarih tiang an theh hnu ah Computer course hrang ‘Diploma’ pek an si ding. Zir ding ‘course’ sungih syllabus pawl cu atlangpi in ahnuai ihi ngan vek a si ding.

(1) Level One : Basic Computer Application (Micrsoft Words/Excel/PowerPoint)
(2) Level Two: Graphic Design (Adobe Photoshop/Adobe Illustrator)
(3) Level Three: Web Developement (Basic HTML/Blogging/Content Management Syatem)
(4) Level Four: Multimedia (Video Editing/ Audio Editing)
(5) Level Five: Engineering Drawing (AUTOCAD)
(6) Level Six: PC Assembly & Troubleshooting
(7) Level Seven: Certificate in Computer Programming (Visual Basic Programming/ C Programming)

Level One ihsin Level Seven tiang a thehtu cu Diploma pek a si ding. Diploma Certificate cu London ih Edinburgh College in a pe ding. Computer zirnak hi MAC tlawngta hrangah thla khat ah RM 50 a si dingih, a lenglam mi hrangah RM 80 a si ding. Level pakhat ciar zir sung cu a zirtu tlawngta ih thiamnak le taimaknak parah a thum aw ding. MAC tlawngta pawl hrangah Level Three ihsin ahleice-ih zirh awknak a um ding ih, a tul dan ih zirin tlawnginn ah riak lutin ‘Web Developement’ hi zirkhawmnak ‘Camping’ tuah a si ding. Level dangdang hrang khalah tlawngta pawlin zirmi course an neh theinak dingah Camping tuah sak an si ding.

 Sports & Other Outdoor Activities

Falam Pawlpi Malaysia (FPM) in September 24,2011 ihsin a hoha ding ‘Tournament’ khalah MAC tlawng hmin in football le volley ball lek dingin zuam awknak ah feh ding a si. Hmailam can khalah lehnak a phunphun ih tel thei dingin tiamtuahnak a um.

 Distance Learning

Tlawngkai tikcu ih a kai thei lotu pawl hrangah Distance Learning neih thei a si ih, zarh khat ah vei (1) asilole thla khatah vei (2) hnakih mal lo tlawngkai ding a si ih, tlawngta dang pawlin an zirmi cekci cu a tam sawn mahtei’ inn lamah rak zir ding a si ih, theih fiang lomi tete pawl cu tlawng kai can ah suh awk thei a si. Cun, tlawngta dang pawl vek thotho in thlatin fee an kuan dingih, exam khal tuah sak an si ding. Distance Learning hi can lawng nei mal hrangah a si ih, tuition class le thil dangdang cu anmai’ remcan dan in an feh thei ding. Distance Learning hi ahleice-in Chin mi hrang a si dingih, September zarh hnihnak ihsin thawk ding a si.

 Ziangruangah MAC tlawngah….

MAC tlawng hi Community sirhsan ih din a si lo na’n Chin miphun hrang leitlun fimthiamnak zirsuahnak dingih din a si vekin Chin mi hmuahhmuah cu a neitu, a bawmtu, a zohkiltu le a hlawknak co theitu ding kan si. UNHCR ih Social Protection Fund (bomnak) tel lo ih hramthawkmi a si ih hlei-ah, refugee pawl hrangah man awl zetih phunsang tlawng kai theinak karbak a si ruangah MAC tlawngih ca zirnak thawn hmailam can hrang timtuahnak neih theinak remcang a si. Tui’ dinhmun ahcun passport neitu zohman an um lo. Ziangahtile, UNHCR card asilole Community Card nei lotu hrangah tuvekih man awlzet in tlawng luh sian a si lo. Malaysia ram sungih Beunak hawltu zapi hrangih dinmi a si ih, tlawng a kai duhtu, fimthiamnak a hawl taktaktu hrangah sangka on sak ringring a si fawn. Nitin hnatuan cingin zanlam ah tlawngkai theinak a si ih hlei-ah Computer khal sun le zan zir theinak a si ih, Business Management le Computer hrangah Diploma ngah theinak a si.

Culawng si loin, hmailam can ah kum bikhiah um loih ca zrinak ding a si ih, tlawngca zir ding kan nganmi pawl lawng si loin, Journalism (Media) thawn pehpar ih ‘Ni Khat’sung trainning neihnak ding hmun khal a si. Journalism in zirhtu dingah USA ih zirsuak Europe ram mi rori sawm a si ding. Chin mi zapi hrangah a tangkaimi leitlun fimthiamnak a phunphun zirnak dingah MAC tlawng hi ruahsannak tumpi thawn sumpai tampi ih din a si. Tlawngkai a duhtu, Computer thiamnak le Mirang ca zir a duhtu, tlawng thawn pehpar ih thuhla zingzawi a duhtu cun tlawnginn ah feh in siseh, phone in siseh suhlam ringring thei a si.

No. 35-37 (1), 1st Floor, Persiaran Jubilee, Off Jalan Loke Yew, 55200 Kuala Lumpur.
Email: myacademic.centre@gmail.comContact: 014 2249 744

Hardamnak Thuthang – Part.2

September 9, 2011 by apemorej  
Filed under Harhdamnak, Thuthar Dang

Harhdamnak Thuthang Part-2


Broccoli Le Parbawr Eitam A Tha

University of Oregon (USA) ih scientist pawl cun Cancer nat tuahtu cell that ih, milai cell pawl harhdamnak petu ‘histone deacetylase’ (HDAC) timi ‘Sulforaphane’ cu Broccolo (parbawr hring) le Parbawr ah tampi a um thu le cucun Cancer Cell le a ‘stem cell’ an siatsuah ih, minung hrangih Cell pawl cu thazang an pe tiah Molecular Nutrition and Food Research timi ah an tarlang. Broccoli le Parbawr hi bawnthur/kawlhang (tomato) thawn rawi ih ei a tha sinsin.

 

Asthmanat Neitu Hrang Sihlum


Thawthawt harsatnak (Asthma) nat neitu hrangah thli bawm hip ding a phunphun tuah sak an si ih, awlsawzetin hmunkip ah ken thei a si ruangah mi hrekkhat cun an tul can tinte’n cuih thli cu an hip ringring. Asinan sihlum tuahtu pawl cun mi lakih thlibawm ken ringring harsa titu pawl hrang sihlum an tuahsakmi cu can reipi ‘a tha lo deuh’ titu an um ruangah sibawi le scientist tampi cun kum (2) lai an zingzawi zo.

New England Journal of Medicine cun scientist pawlih hmuhsuahmi thuthar tampi a run phawrhsuak lala ih, cuih thuthar lakah Asthma natnak neitu hrangah sihlum an tuahmi ‘AstraZeneca’ timi le ‘Merck’ timi pawl cu thli hipmi (inhaler treatment) vek thotho in natnak a sawng thei tiah an rel. British scientist pawl cun kum (2) sungah Asthma natnak neitu dam lo mi (650) ih dinhmun an zingzawi vivo nakah ‘sihlum’ phun a eitu pawl cu ‘thli a hiptu’ pawlin an co vek cekci an co ban tiah an ti.

 

Li-Phiat (Stroke) Ngah Tuan Thei


USA scientist pawl cun ultrasound scanning hmangin mi zokhal ‘stroke’ (li-phiat) a ngah lohli ding maw, ziangtikah cuih natnak a ngah dinig, ziangtin a hrial ding tivek pawl theih theinak ding hawl hmuh lohli a si ding tiah an ti. Tui’ dinhmun ahcun hlawhtlinnak le hlawhsamnak ding thuhla zianghman a fiang lo na’n Stroke umtertu bik ‘thluak natnak, lung natnak, thisen lamzin le taksa peng pawimawh deuh pawl zohfel ih zovek hrang khalah li-phiat ngah ding tikcu le ngah tuan le ngah tlai ding pawl a tlangpi ih theihpinak, theihternak, a tul dan ih zirin ralrin pek ding tiang tawlrel sak theinak thilri a um lohli ding tiah an ti.

Sibawi pawl cun USA ram sung vial ah kum tin amalbik mi 800,000 cun stroke (li-phiat) an tuar ih, cumi lakah mi (6) ih pakhat cun an thihpi, malte lawng an dam suak na’n a tam sawn cun piansualnak ah an hmang lan ta theu ti a si. (zuk: thluak sungih thisen lamzin puak le kuai cun, thi le hnai tampi a suahter).

 

Nunau Hrang Nau-inn Cancer Thuhla Zingzawinak


Nunau zokhalin ci bawm (overies) Cancer neih le neih loh thuhla zingzawi ringring a tul titu le tul lo titu lakah el awknak a um dah zo bangin scientist pawl cun kum tampi sung an zingzawi. Netabik ih an hmuhsuahmi ah ‘Nunau zokhalin Cancer natnak an neih le neih loh thuhla theih an duh cio. Asinan mi neinung deuh lawngin aman khungzet mi sibawi pawlih zohfiangnak an ngah thei. Asinan, neta ahcun mi zokhalin ‘tuah tengteng ding’ vekin an ruat ih, paisa khawl tahratin ‘Ci-Bawm’ Cancer an neih lo neih loh thu an zohter vivo ti a si.

Asinan Scientist pawl cun ‘Overies Cancer’ ruangih thihnak pawl lakah ‘Nei lo cingin nei vekih an ruahmi pawl cun ‘operation an tuar ruangah siseh, thinnaunak an neih tam ruangah santawinak ah an hmang’ tiah an ti.

Ram hrekkhat ahcun nunau pawl cun kum khatah vei khat ‘zohfiang aw ding tiangin an zirh aw’. Asinan, kumtin a zohter aw pawl cu, nikhatkhat ah ‘Na Nei A Si Men Thei’ timi sibawi ih tongkam an ngah vete’n an ci-bawm cu hlon dingin operation room ah an lut. Asinan, cuvekih an ah (operated) mi hmuahhmuah cun Cancer natnak an nei thluh lo tiah researcher pawl cun an rel.

Tul lo tukih zohfiang aw ringringtu pawl hnenah ‘False-positive test-result’ timi (fiang hnai loih natnak nei vekih sim awknak) a tuah ruangah tul lo tukin harsatnak an tuar tiah an ti.

Source: The Chin Times (Malaysia)

Harhdamnak Thuthang

September 9, 2011 by apemorej  
Filed under Harhdamnak, Lawrkhawm


Cancernatnak A Kham Lo

Khuahlan ihsin sibawi pawlin mipa hrang cancernat khamnak le damternak dingih dam lo pawl an forh theu cu Canada ram scientist pawl cun ‘a hlawhtling lo’ tiah an ti.

Mipa pawlin cancernat an ngah tambik sangtu a simi ‘Prostate ’ (mipa taksa ih ci bawm) Cancer neitu pawl hrang kum (3) sung nitin Vitamin E, Selanium le Soya einak in damter thei a si timi cun ziangvek thathnemnak khal a tuahsak ngaingai lo tiah Canada ram ih researcher pawl cun an rel.

 

Thluaknatnak Phunkhat Dementia Umtertu


A san pakhatkhat ruangih thluak khawngngah pang ruangah tluak kim lonak ‘Dementia’ cu tuahmawh awknak ruangah lawng si loin nolai can ih thau tuk ruangah upat hnu ah cuvek natnak ngah a theih tiah Sweden ram ih scientist pawl cun an rel. Ahlan kum (30) ihsin hivek natnak ‘Dementia’ a rak um thei dan an zingzawi rero mi parah Karolinka Institute ih Dr. Xu Wei-li cun nolai can ih thau tuk ruangah upat hnu ah ngah a theih ding tiah a rel.

Nunau Kuakfawp Hrang

Kuak fawp lo nunau hnakin kuak fawp nunau pawl cun a let (17) rori in Peripheral Artery Disease (PAD) timi ke ih thisen lamzin catnak (clogged arteries) an nei thei tiah Annals of Internal Medicine cun a ngan.

 

USA Ah Thisensang (High Blood Pressure) Natnak  Tam


USA ih journal pakhat Epidemiology timi in a tarlang dan ahcun ino kum 24 ihsin 32 karlak hmuahhmuah ih 25% cun nolai can ihsin thisen sang (High Blood Pressure) an nei thluh ti a si. Cucun mino panga lakih pakhat in cuih natnak cu a nei ih, zohkil awk a harsatnak bik khal cuih natnak neitu lakih 50% cun ‘an nei ti an thei aw lo’ ti a si.

Epidemiology journal cun kum 2008 ihsin 2011 July thla sungah nunau le mipa kum 24 ihsin kum 32 karlak mi 14,000 lai an dinhmun a hminsinnak ah 19% cun High Blood Pressure an nei ti a si. An rel betmi cu mipa hmuahhmuah 29% cun hih natnak hi an ngah thei ih, nunau hrang ahcun 11% lawng a si ruangah nunau hnakin mipa hrangah a tihnung ti a si.

Ahlan deuh ah National Health and Nutrition Examination Survey cun 2008 ihsin 2010 sungah thisen sang nat neitu lakih 4% cu mino an si tiah a rak phuang dah. Tui’ ttum ih researcher hotu University of North Carolina ih Dr. Kathleen Mullan Harris cun “Kan hmuhsuahmi cu a bang aw lo na’n thil um dan kan zingzawi vivo tikah Mino pawlih dinhmun cu tihphan um a si thotho” tiah a rel. Cun, mino pawl le mino thisen zohsaktu sibawi zokhal ‘Nolai ah cuvek nat ngah thei a si lo’ timi ruahnak nei lo hram dingin Dr. Kathleen cun a cah..

Thisen sang ruangah lungnat, lungmit, bang awlnak, luzing le harsatnak dangdang a um thei ih, nitin thing theirah le hanghnah hangrah einak in siseh, zarh khatah amalbik (150) minute exercise tuahnk in siseh, nikhat ah sodium 2,300 mg hnakih mal einak in siseh (a telnak sang le hmuk ei mal), alcohol telnak ei le in lakih sup awkna in hrial le damter thei a si tiah Dr. Kathleen cun a rel.  AFP

Kiwi Thei Sungah Vitamin C


Minung kan taksa hrangih pawimawhzet Vitamin C cu sizung le sikhaan, si zuarnak phunkip ah ngah thei a si na’n, cuih sihlum hnakin kiwi theirah in thatnak phunkim a pek thei sawn tiah USA ih American Journal of Clinical Nutrition timi cun a tarlang. Vitamin C cun vun, ruh, ha, ruh no (cartilage) le thisen lamzin a zohkil ih, hliamhma kan neihmi khalah cell thar tulsammi pawl zamrang in tuahsaktu a si. Taksa sungih ‘iron’ tamtuk ding khal a kilhim ih, thisen sungih ‘cholesterol’ khal thildang ih a canter thei (metabolise) ruangah ‘cholesterol’ a malter. Kiwi theirah einak cun Vitamin C sihlum in taksa a thathnemternak hnakin a let (5) rori in a thathnemter ih, theirah pumkhat sungih potassium umzat khal banhla (banana) ih umzat thawn an bangrep. Sodium a nei loih hlei-ah taksa sungih sodium tamtuk ding khal siatsuahtu ding potassium tampi a nei.

Tulai san ih Kiwi theirah nei tambiktu cu New Zealand a si ih, cuih ram ih suak Zespri Kiwi timi cun hmul a nei mal ih, a sunglam khal sui (gold) color a si. A mu (seed) le a sung muril ah Vitamin E le Omega 3 fatty acid a nei ih, cucun lung (heart) hrang harhdamnak a pek ti a si. Kiwi theirah hi thlum tuk lo, thur tuk lo a si ih, hmunkip ah lei ding a um. Zespri Kiwi hi New Zealand cun leitlun ram (70) ah a kuatsuak.

Source: The Chin Times (Malaysia)

Bank Hnatuan Thiambik hrilsuak

September 5, 2011 by apemorej  
Filed under Thuthar Dang

Dr. Zeti Akhtar Aziz

Petaling Jaya: Leitlun ram hmuahhmuah lakah World Bank thawn pehtlaihnak a neitu ihsin acozah in ram sung ram leng pursumhawlnak ah ‘Central Bank zohkil dingih tuanvo a pekmi pawl hnatuan hlawhtlin dan tarlangnak ah Malaysia in Bank Negara zohkil dingin tuanvo a pekmi Tan Sri Dr. Zeti Akhtar Aziz cun ‘hlawhtlingbik’ mi (6) an hrilsuahnak ah dinhmunu a co ban.

Acozah hrang Bank hnatuannak ih hlawhtlinnak hi Global Finance Magazine (New York ih suak) cun kumtini a tarlang ih, tangka hlutnak kilven dan (inflation control) ah siseh, ram sung ram leng pursumleilawnnak ih hlawhtlin dan ah siseh (economic goal), sumpai punter (interest management) thuhla thawn pehpar in tahnak tuah a si.

Global Finance Magazine cun acozah aiawh ih tuantu, Bank kilkhawitu lubik cu Grade ‘A’ ihsin ‘F’ tiang a then ih, August thla suak magazine ah 2011 hrang Grade ‘A’ a pekmi pawl cu Israel ih Stanley Fischer, Australia ih Glenn Stevens, Lebanon ih Riad Salameh, Philippine ih Amando M. Tetangco Jr., Taiwan ih Fai-Nan Perng pawl an si.

Canada ih Mark Carney, UK ih Mervyn King le European Central Bank hotu Jean-Claude Trichet pawl cun Grade ‘B’ an ngah. Asinan US Federal Reserve chairman Ben S.Bernanke cu 2010 ih a ngah kel Grade ‘C’ a ngah. (The Chin Times)

Miropi John Wesley Thuanthu

September 2, 2011 by apemorej  
Filed under Cahram, Lawrkhawm

Miropi John Wesley Thuanthu

Salai Mazawn

John Wesley hi kum 1703 Jun 17 ah a suak ih kum 1791, March 2 ah a thi. Unau  19 ansiih anih hi  ( 15 ) nak a si.  A pu  ihsin a pa tiang Pastor an si. Pathian rawngbawltu sungkua ihsin thanglianmi a si. Anglican kawhhran a siih cumi laiah an kawhhran in Pathian thu an tluksan laitak a si. Pathian ai in kawhhran dan an tithupitter sawn.

John Wesley cu an unau za in cathiam thei zet an si. A nu in inn ah ca a zirh sal theu. A nu hi cawlh ti nei dah lo a si. Sungkua thlacamnak an nei ringring ih anu in a fale pawl a falte in komnak a nei theu. Nuncanmawi  le zirnak lam khalah a nu ih  kaihruai thiam na sa ih a nu hi fa le hrangah cun Sayamah ropi a tling.

John Wesley cu kum 6 a si hrawngah an inn a kang. Midang cu an tlan suak thluh nan John Wesley cu a tlansuak ve lo ti a pa in a thei. Innsung ih meisa alh hliau hluahhlo le meikhu zial aw vutvo lakah a pa cu a tlan lut. Meialh le meisa khuah hmuhawk thei meimei ci a si lo.

John Wesley cu ihkhun ah thaw zetin a rak itthat. Meisa alh thawmvang cun John Wesley cu a thang. Cuveten anih khal cun sangkate ih dawp ve mai cu a tum. Asan deuh ruangah a dawp thei lo. Culaiah tlangval pakhat in a liangparah midang a kaisawngter ih John Wesley cu an runsuak thei. John Wesley cu nauhakte a si nan pathian in ka nun a duh a si ding ti ruahnak a nei.

John Wesley cu kim 10 atiin  London khuasungih tlawng thabik ah a pa in a ret. Kum 17 atiin Oxford University ah tlawng a kai. A tlawngkaipipawl cu nuncan tha lo zetzet le sual taktak an tam.

John Wesley cu an insangih a nu’i zirhmi nuncan mawi le tha cu a thinlungah ret tha in anu’i zirhmi cu a thlunkelten a thlun. Anau nu Chartes Wesley khal a tlawngkainak ah a va kaive. Cutawkah cun rualpi ziangmawzat thawn ‘The Hold Clud’ timi an din. An Groups in thianghlimnak, dan le mah le mah ukawk hi an uar bik. Mihrekkhat in dan le dun an uar ruangah ‘Methodiste’ tin an ko. Netalam ah John Wesley in kawhhran a run din tikah hi tawkih an kawh dan  ‘ Methodist’ timi hi a keng.

Kum 1733 Octorber thlaah John Wesley le anau nu Chartes Wesley cu American ah Missionnary tuan ding in an pawk suak. John Wseley cu Georgia State Savana khuaah Pastor hna atuan. Anau nu Chartes cu Georgia State Governor Oglethorpe kuthnuai ah Secretary a tuan. John Wesley cun Khawmnak a phunphun a tuah. Nauhak tlawngkainak a din. Ahleice in midum ( Salpawl ) nauhakpawl ca a zirh sak. Sikhalsehla an nu le an pa in lungawi hna khal an thiam lo. A hnatuan cu a hlawhsam deuh ringring. Anau nu Chartes Wesley cu  Governor thawn an ti thiam awk lo ruangah an unau in England ramah an tlung sal.

America ramah kum 2 lawng an um hman. John Wesley cun a nunah nun hartharnak a hmuhfiang ngaingai hlanah Pathian rawng a rak bawl na sa lawk. Curuangah a nu in a saherh thei na sa. Asinan John Wesley cun a nunih nun harhtharnak a hmufiang ngaingai hnu cun England rampum kawhhran hmuahhmuah ah Pathian rundamnak famkim cu phuansuah a tum.

A thusimmi a tluangtlam ih mipi in an duh thei zet. Mitthli thawn sualsirih tap thluahthlo khal an tampi. Asinan kawhhran hruaitupawl cun kawhhran dan khal a si an ti ih an duh lo. Asinan John Wesley cun Pathian thudik tak a hmuhsuahmi cu mikip in ah theihfiang laihlanlo sim vivo a tum. Rang thawn khual a tlawng theu ih inn tinah a lutih Pathian thu a sim. Khawnkip ah biakinn ih thusim an awih lo ruangah a thlennak hmunkipah inn a sak vivo. Cui asakmi inn ah khawmnak a tuah ih ca zirhnak khalah a hmang cih.

Midang thusimtu  riahnak le thleninn tawng lo tupawl khalin thleninn le riahnak ah an hmang.  John Wesley cu nauhak ngainami asiih upa, pitling in Jesu Khrih kan tulvek in nauhakpawl khal in Jesu Khrih an tul ve tin a hmu. Curuangah inn siseh, tlawngah siseh, Biakinn ah siseh nauhakpawl hrangah Program a tuah sak theu. Upa, pitling vekin nauhakpawl hnenkhalah thu a sim theu.

John Wesley ih Tuahmi

  • Farah cawmnak a din.
  • Pitar, Putar cawmnak a din.
  • Zato ( sizung ) a din.
  • Tlawng a din
  • Kawhhran a din.

A thuken, Duhdawtnak le thulunnk a si.

Cabu 300 lenglo a ngan ih hla khal a phuah. John Wesley hi Cabu nganzetmi a si. Cutin Pathian thu tlangaupi phah in rawngbawlnak dangdang tla a din.

A Rawngbawlnak

England ram lawng si lo in Ireland ram, America, Canada ram le ( American Continent ) nisuahnak lam tikulh riang in a rawngbawlnak a darh vivo.

Kum 1791, March 2 ah a rawng a bawl saktu  LALPA PATHIAN hnenah a cawl ta. A thih hnuin a dungthluntupawl in Methodist kawhhran tiin an run ding hnget.

Zirsuah Dingmi

  1. Anu hi fa le hrangih Sayamah tha a tling.
  2. Anu in a falepawl a falten komnak a nei theu.
  3. Rundamnak thutak a hmuahsuah veten zahpi lo in a aupi.
  4. Dodaltu le harsatnak karlakah a dungtawlh cuang lo.
  5. Pathian thusim thei dan ding lamzin a hawl mei.
  6. Biakinn pulpit kherkher hi thusimnak hmun a si cuang in a ruat lo.
  7. Pathian ram karh sinsinnak dingah Pathian thusim lawng si lo in, rawngbawlnak a phunphun a din.
  8. Cangan a uar na sa.
  9. Kawhhran lengah rawng a bawl mei.

John Wesley cun

Tihmi nei lo pathian lawng tih, huatmi nei lo sual lawng hua mingung 100 i pe uh la leilungpi ka hnin ding a ti.

The Chin Times (Malaysia) Ca Siartu hnenah Ngaihdam dilnak

August 27, 2011 by apemorej  
Filed under Lawrkhawm

Malaysia ih zarhtin thuthangca ‘The Chin Times’ cu August 28,2011 ah suak lo dingin Editorial Board Committee cun relcatnak kan nei. September 04,2011 ihsin suah sal ding a si. Catbang loih The Chin Times a siartu le thazang a petu hmuahhmuah hnenah ahleice-in ngaihdam kan lo dil a si. Hmailam can hrangah tha sinsin ih a suah theinak ding le mipi hrangih a thahnemmi The Chin Times si thei dingah tuanvo neitu pawl cun thilri famkim (remcang zet) neih ding a tumtah a si.

Hi timtuahnak can sungah Editorial Board Committee cun zarh khat lawng suah hrih lo dingin lungkimnak a nei. September 04,2011 (sunday) zing cu The Chin Times na kut sungih thleng ding rori in duhsaknak tumpi kan nei. The Chin Times sungih artucle in siseh, biazai in siseh, nunthuleng in siseh, ruahnak tarlangmi a phunphun in kuattu pawl zate hnenah The Chin Times hmin in lungawithu kan lo sim duh. Hmailam can hrangah cahram ruahnak tha na neihmi hmuahhmuah in kuat ringring dingin kan lo dil duh fawn.

Malaysia ih zarhtin suak The Chin Times hi leitlun huap Chin Mino Zumtu Pawlkawm (Chin Christian Youth International) Malaysia ih suahmi thuthangca a si. The Chin Times a pehtlaihtu pawl hrangah link ‘thechintimes@gmail.com’ a si. CCYI (Malaysia) pehtlaihnak cu ‘ccyimalaysia@gmail.com’ a si.

Biak Chawn (Editor)

Malaysia

Malaysia Chin Mi Hrang Ralrin Tulmi

August 24, 2011 by apemorej  
Filed under Chinmi thuthang, Thuthar Dang

Tulaifang ih Malaysia ram sung thuthang karh cak bik cu Beunak hawltu (UNHCR) card le ca pakhatkhat a kaitu zapi cu acozah le UNHCR thuneitu pawl lungkimnak vekin kutzung namnak tuah thluh ding timi hi a si. Hi thu hi August 22,2011 sunah UNHCR cun a relcat ih, Malaysia acozah in 6P programme a tuahmi sungah Beunak hawltu pawl (refugee) an tel lo na’n ‘Social and Security’ timi thu thawn pehpar in an tel a tul a si tiah UNHCR thuneitu pawl cun lairelnak an neih thu CCYI (Malaysia) palai hnen ihsin thukan dawng.

Hitivek ih thurel catnak a um vete’n UNHCR ih Department pakhat hohanak in Malaysia ram sungih Beunak hawltu pawlkawm ih hotu hmuahhmuah cu August 23,2011 (tlawngkai nihnih ni) ah Putra Jaya ih Immigration zungpi ah feh cio ding le, cutawk ah kutzung nam cio dingin theihter a si. An sim awk vekin tlawngkai nihnih ni ahcun minung 30,000 hnakih tam cun harsatnak a phunphun an tuar ih, hotu pawlin an kilkhawi thei lo ruangah palik pawlin funghreu thawn an kham, hrekkhat cun thawi an tuar. Himi ni ahhin naute (pawk rero lai) pahnih cu an thi asilole nikhua thei nawn loin an um ti a si.

Atlun ih nganmi harsatnak lawng si loin, buainak dangdang ruangah UNHCR tuanvo neitu malte, Immigration thuneitu le Beunak hawltu Community hotu pawl cun August 24,2011 ihsin Community pakhat in mi (200) lawng fehpi ding le, nikhat ah mi (2,500) hnakih tam cu kutzung namter an si lo ding thu, community sirhsan loih mai’ thu ih Immigration zungpi a fehtu pawl zianghman an tuah sak lo ding timi thu an relkhawm.

Hitivekih an buai celcel hlan deuh ahhin mi pahnih khat cun kutzung an rak nam ngah zo. UNHCR card neitu an si cingin acozah hminsinnak ding capi pakhat (A4 size) an pe ih, cutawk ahcun ca tampi a ngan lo na’n ‘Pulang Ke Negara Asal’ timi a ngan aw. A sullam cu ‘Semnak ram ih tlungkir sal ding’ tinak a si. Kutzung a nam ngah hmaisatu lakah Malay tong thiam an um lo sihmang, lehnu deuh lawngah an thei suak sal ih, thu a hnawk vivo.

Culaifangah NGO cun ‘Refugee’ pawl kutzung namter thuhla thawn pehpar in acozah mawhthluknak a tuah ih, nikhatnak ih thilcangmi pawl cu nasazet in an dem. UNHCR an sawisel hrih lo. Cahnah parih canganmi ‘Semnak ram ih tlungkir sal ding’ timi thu ah UNHCR hnuai ih tuanvo neitu mi pahnih khat cun ‘Hitawk ahhin blank ih ret men a theih lo ih, thil pakhatkhat ngan a tul ruangah a si tiah simfiangnak an tuah. Asinan Ziangruangah ‘cangan ding dang pakhatkhat ngan  lo ih, cuvek ngelcel an ngan?’ timi cu khawruah ti hartu a si ve.

Thil um dan cu, Malaysia acozah in ram sungih cabu nei lo, cabu tlansan, tlung sal duh nawn lo tivek an zapi’n cahnah bangrep a kaihter duh ruangah a si bik. Cuih cabu nei nawn lo pawl cu ngaidamnak a pek hai ih, kutzung namter an si hnu ah ‘Ni khatkhat ah anmai’ ram ih tlung kir sal cio dingin’ a tuahnak a si. Cumi thu a rak um cia zo ruangah refugee pawl khal cahnah parih cangan dan pawl thleng danglam loin a pek pang teh a si pei maw? tiah ruahnak a um.

Ruahnak dang pakhat cu Kawlram prime minister in ahleice-in Malaysia ih beunak hawltu pawl tlungkir sal dingih a kawhnak thu thawn pehpar in Malaysia sungih beunak a nei zotu phunhnam le pawlkom hruaitu lakih ‘tlawngta, meithal keng, ram khelhnak ruangih tlan’ pawl cun tui’ tum ahhin Kawlram acozah ih duh dan malte tal a tel ve pei maw tiah an ruat cio. Asinan tlun ih ngan zo vekin UNHCR rori in a fialmi a si ruangah harsatnak a um ahcun Geneva in thil tha lo cu a tawlrel ding ti a zum um. Cuticing khalah Geneva ih tawlrel ding thubuai a um ahcun ‘kan lak ihsin mi ziang maw zat cun, kan tuar dingmi kan rak tuar thluh zo tla a si thei.

Ziangruangah UNHCR in cuvek cahnah parih cangan umter a siang? Asilo, a hmaisabik ah a theihpi lo. UNHCR in a duhsakmi sawn cu UNHCR Card tuah cawp thawng tampi cu, palik pe acozah thuneitu dangdang in hminsinnak an neih ve ahcun, kilhim awknak lawng si loin, a lem rak tuahtu pawl lamzin phitsaknak khal a si. Kan theih cio vekin Kuala Lumpur khawpi sung vel hman ah Kawl pawlin UNHCR card tuahcawp hi thawng tampi an zuar zo.

Kan buainak bik cu, Immigration ihsin cahnah kan ngah dingmi parah ‘Mai’ semnak ram ih tlung sal ding’ timi ca cu a si. Cucu ram dangmi hmuahhmuah (UNHCR card nei lo) hnenih an pekmi cu a si. Work permit a rak nei cia pawl cu, cuti cekci lo deuh in an ngan. ‘Berkerja’ (working) tinak ca an ngan sak.

Kuala Lumpur ihsin RM 10 vial cem ih feh theinak a si nan, Falam Pawlpi Malaysia le FRO cun mi pakhat ah RM 30 khon in, ram le miphun hrang ti’n Bus thawn nitin mi (200) an phur ding.

UNHCR cun cahnah parih an nganmi hmuahhmuah cu August 23,2011 tlailam lawngah an thei ti a si. An theihfiang vete’n (NGO lam ih puhmawhnak ruangah tla a si thei) a tha thei bikih tawlrel vivo an tum thu an than. An tawlrel hlan khalah kutzung nam cu an siang thotho ruangah August 14,2011 tlawngkai nithum ah mi ziangmaw zat cu an feh. Cu pawl an pek dingmi cahnah parah ahlan ih nganmi thawn danglamnak a um hrih lo ding. Curuangah manhlap tuk khal a tha lo ih, nitin sumpai kuan lak khal a tul lo. Tuah lo lawlaw ding a si lo ruangah tlai tuk khal a tha cuang lo ding.

Biak Chawn
Principal, Myanmar Academic Centre (KL).

Vawk natnak (Swine flu) thar Europe ah a suak sal

May 27, 2011 by apemorej  
Filed under Leitlun Thuthang, Thuthar Dang

Kum 2006 ah USA, Georgia ah hih natnak hi a lut zo na’n minung hrang a tihnung lo ti an theih ruangah leitlun ah thu a thang lo.

Asinan WHO cun hih vawk natnak hi buaipi tlak ngaingai a si ti an thei ih, a khamnak le a damternak ding si hawl suah lohli a tul tiah an ti.

Africa ram ihsin hram a thok ih, tu ahcun Europe ram saklam bik Norway, Sweden le Denmark tiang a thleng zo. Culawng si loin Russia ram le Russia thlanglam tiangah a karh vivo tiah  UNO hnuai ih Food and Agriculture Organization (FAO) chief Veterinary officer Juan Lubroth cun a rel.

FAO cun hih natnak hi 2006 ah Africa ihsin a suak thok tiah an puhmawh ih, ahleice-in Black Sea tipikap ah long tampi ihsin hnawmhne maktarai an hlon ih, cutawk ihsin vawk rawl ding an tawlrel ruangah a si tiah an ti.

FAO cun African Swine flu cun milai a siatsuah lo na’n ranrual dangdang a siatsuah thei ruangah natnak damtertu asilole khamtu ‘vaccine’ hawl lohli a tul tiah an ti. Hih natnak hi ahlan ih ‘bird flu le swine flu’ vek thotho in milai taksa a siatsuah lohli lo na’n ranrual pawlih taksa sung ihsin an um dan an thleng awter thei ih, cucun neta ah milai a siatsuah thei ding tiah Juan Lubroth cun a rel.

Culaifangah Malaysia ram ih vawk sa zuartu pawl cun vawk zuattu pawl cu ‘vawk hrisel lo le natnak ruangih a thi cia’ pawl khal ‘vur bawm ah retin, sumpai ngahnak dingah bazar ih zuar dingin an kuat suak tiah an puhmawh. Natnak ruangih an thih tikah vur bawm ih an ret khalah a sungih nat hrik pawl an karh vivo thei ih, minung taksa ah an lut thei tiah vawk sa zuartu pawl cun an rel. An thubuai ruangah April thla cem ihsin May thla tiang vawk sa an khawng mal zet ti a si.

Scientist pawlin fanghma ah bacteria tihnung an hmu

May 27, 2011 by apemorej  
Filed under Harhdamnak, Leitlun Thuthang, Thuthar Dang

May 27,2011 ah Germany ram ih scientist pawl cun an ram saklam ih mi tampi dam lonak le mi pathum in an thihpi zo mi ‘Enterohaemorrhagic E. coli’ bacteria cu Spain ihsin a ra lutmi ‘fanghma’ (cucumber) ihsin an ngahmi a si tiah an hmusuak.

Hamburg Institute for Hygiene and the Environment (HU) ih scientist pawl cun hanghnah hangrah le ‘sa’ ihsin natnak a suak thei ti an zum ih, netabik ah fanghma an zohfiangnak ihsin ‘Enterohaemorrhagic Escherichia coli (E.Coli)’ an hmu ti a si.

Cuih fanghma cu a ratnak an zingzawi tikah pali lakih pathum cu Spain ram suak a si ih, a dang pakhat cu an zingzawi rero lai ti a si. Germany ih fanghma 40% cu Spain ram ihsin an leimi a si.

 

‘Enterohaemorrhagic Escherichia coli’ bacteria hi pum sungih a um tikah pum natnak, luak suak le khawsik, sungdawk le kaileng natnak ihsin nikhua theih lonak tiang a tuah thei ti a si.

Zarh (2) sung hih bacteria ruangih harsatnak a thlen ruangah mi (3) lai an thi zo ih, mi (200) lai cu sizung ah zohkhen an si.

Germany ram thuneitu pawl cun mipi hnenah kawlhang (tomato), fanghma (cucumber) le lettuce (salat) pawl ei hrih lo dingin thu an than.

 

 

Next Page »