Arsi Kilkhawitu

 

December 22 

Tlawngkai Nihnih

 

Arsi  Kilkhawitu

 

Siar:

Isaiah 40:25-27

 

Van khi hei zoh hnik uh! Nan hmuhmi arsi hmuahhmuah khi zo si a tuah?     – Isaiah 40:26

 

Kumkhat Sung Baibal:

-   Micah 6-7

-   Thuphuan 13

 

Khuapi sungih electric meivang phunkim suahsan tahrat in electric um lonak khuate sung na thleng asile zaan dai ah “Van khi hun zoh hnik uh” (Isaiah 40:26). Van le leiri khatlam khatlam in a tleuzetmi arsi bu pawl na hmu ding. Cuih arsi burpi umnak van tlolakpi sungah milai pawl khal kan um ve a si.

     

Na mit a ttha asile arsi 5,000 hrawng na hmu thei ding, tiah arsi zoh thiam Simon Driver in a ti. Asinan na mit ih hmuh thei lomi arsi tampi an um bet lai. 1955 kum ah Hubble Deep Field Study timi vantlunlam zirzoitu pawlkom in an hmuh suakmi cu: arsi bur burkhat ah arsi billion tampi an um ih cubangtuk arsi bur hi billion tampi in an um, ti a si. Van tlolakpi khi vun tah thei bang sisehla, van ih arsi um zat hi an ruahnak ahcun leilung ih ummi vunnel zat ih a let hra in an tam ding ti a si.

     

Asinan Pathian in hizat arsi pawl hi zaantin pakhat hman a hloter lo. “Hih arsi pawl a kiltu cun ziangzat an si ti a thei. A huham cu a nasa ngaingai” (Isai 40: 26).

     

Ziangah so minung pawl in, “Bawipa in kan harsatnak in theihsak lo,” an ti (c. 27). A si, Pathian thiltuah billion tampi hih leilung parah an um, asinan pakhat hman a hngilh dah lo. “Bawipa in amah ih taa a simi a thei” (2Tim. 2:19). Siar cawk lo arsi pawl cu zaantin a suah thei a si ahcun nangmah khal a tleunak ah a lo hruai thei. A huham cu a nasa ngaingai ruangah a tuah thei. Thihnak in a tho saal, a cahnak a huham cu in hmuh zo.

     

Tuzaan teh van ah arsi an um maw? Lungawi aw! Pathian in a lo kilkhawi a si.

 

Vansang a tuahtu Pathian,

Tipi thuanthum thukzet tuahtu;

Van ah arsi anmah hmun cio ah a rettu cu,

In kilkhawitu Pathian a si.

 

Pathian ih huham thawn a sersiammi kan hmuh tikah

A duhdawtnak huham cu kan thei.

Pathian Amah Lawng

December 21

Tlawngkai Nikhat

 

Pathian Amah Lawng

 

Siar:

1 Korin 3:1-9

 

Ziangahtile kannih cu Pathian hrangah hnattuan tlang kan si ih nannih cu Pathian hnattuannak loram nan si. Pathian ih inn tla nan si.      – 1 Korin 3:9

 

Kumkhat Sung Baibal:

-   Micah 4-5

-   Thuphuan 12

 

1953 kum May 29 ah New Zealand mi Edmud Hillary le Tenzing Norgay cu leilung tlun ih a sangbik Everest tlangzim a thleng hmaisabiktu an si. Tenzing cu thla laaknak (camera) hman daan a thiam lo ruangah tlangzim an thleng ti theih theinak hrangah Edmund in zuk a suai.

     

Neta ah thuthang latu pawl in zo deuh si tlangzim a thleng hmaisa ti an sut. John Hunt in hiti’n a let hngai: “An pahnih in phuaih khat an si ih an thleng tlang. An hmuitinmi a bang awk ih zo in hmat a ngah tam ti tla an bang aw,” tiah a ti.

     

Thil ttha pakhat kan tuahsuak tikah zosawn si a phu sawn tiih ruahnak cu a dik lomi ruahnak a si. Korin kawhhran tla hmun hnih ah an tthen awk, ziangahtile Paul thluntu pawl le Apollos thluntu pawl ti’n an rak um ruangah a si. Paul in hiti’n a sim, “Kei in a ci ka tuh ih Apollos in a hung khomi tidai a toih, asinan a tthantertu cu Pathian a si. Thlaici a tuhtu le tidai a toihtu an thupi lo. A tuhtu le tidai a toihtu cu an dan awknak a um lo. An hnattuanmi vekin Pathian in ttuan man a pe hngai ding. Ziangahtile kannih cu Pathian hrangah hnattuan tlang kan si,” a ti (1Kor. 3:6-9).

     

Hminthatnak ngah a phutu cu kanmah kan sisawn lo pang ding ti kan thinphang asile kan Bawipa Jesuh ih sunlawinak cu a ziamral ding.

 

Midang pawl in sunlawinak co hngai seh,

Sunparnak le hminthannak;

Kei cu Jesuh lawng ka thlun ding,

A hmin sunlawinak hrangah.

 

            Jesuh cu a tthangso sinsin ding, kei cu ka ttumsuk ding.

Lungawi In Au Uh

December 20

Nipi Ni

 

Lungawi In Au Uh

 

Siar:

Saam 100

 

Maw leilung tlun minung pawl, Bawipa thangtthatnak hla lungawi in sak uh.     - Saam 100:1

 

Kumkhat Sung Baibal:

-   Micah 1-3

-   Thuphuan 11

 

Duke phunsang tlawng ih basket ball team uarzettu pawl cu “Cameron aatpi pawl” tiah kawh an si. Duke cu a thiambik team a simi North Carolina thawn an hun lek cun Duke thapetu pawl hnenah hiti’n thu an than: “Himi cu nan rak hngakhlap reromi leh zuam awknak a si. Phuahlam hawl rero loin thapek thei tawk pe dingin rak ra cio uh. Cameron lehnak innpi tuih zaan hnakih thawm ring um nawn lo dingin,” an ti. Duke thapetu pawl in cuih thuthanmi cu thungaizet in an cohlang.

       

Saam 100 nak ngantu in Pathian a tlaihsan vekin midang khal cuvek siter a duh. “Bawipa  thangtthatnak hla lungawi in sak uh,” ti’n a au (c.1). A minung pawl cun zalenzet in thangtthat ding a si, ziangahtile Anih cu Israel pawl thukamtu a si. Annih pawl cu A cahnak hmuahhmuah le A tthatnak hmuahhmuah ruat dingah kawh mi an si.

     

Pathian ih tthatnak le zaangfahnak in kan duhdawtnak le kan lungawinak in tthangphawk seh. Hiti ih kan ti tikah zalenzet ih thangtthat duhtu pawl in supmi le tuah ngam lo kan neihmi pawl pahbal sinsin in langhnganzet in Pathian thangtthat daan zir ding a si. Cuti’n langhnganzet ih thangtthat ruangah dai zirziar te’n thangtthat le fimkhur te’n biak le thangtthat khal an zir a ttul ve.

     

Pathian biak timi cu in Sersiamtu, Ruundamtu le in kilkhawitu kha thinlung takin ttihzah upatnak pek le A thiltuahmi pawl ruat in thangtthat khi a si.

 

Leitlun mi zate in Bawipa thangtthat hla sak uhsi,

Huham le maksaknak ih khat Siangpahrang thangtthat uh;

Tlang pawl kun in tipithuanthum an huuk dumdo ding,

Na huham le Na hmin an theih in.

 

Pathian Thu kan ruahthukmi hin Amah

lungawizet ih thangtthatnak ah in hruai seh.

Raalrin Peknak Aw

December 19

Zarhte Ni

 

Raalrin Peknak Aw

 

Siar:

Efesa 4:25-32

 

Na thin a heng asile sualnak sungah na thinhennak in lo luhpi hlah seh; na thinhennak kha ni tlakpi hlah.       -Efesa 4:26

 

Kumkhat Sung Baibal:

-   Johan 1-4

-   Thuphuan 10

 

Biakinn sungih raalrin peknak aw ringzet ra suakmi in ka thin i lauter. Cuih Nipi zing cu miseenpi thlen hlanah dai te’n Biakinn sungah caan hman ka duh ruangah tuan te’n ka thleng. Asinan sangka kiang ih bunmi misual pawl kilnak raalrin peknak aw phit taa ding ka hngilh. Biakinn sangka ka vun ong ih theihternak awn cu ringpi in a thang ciamco ih Biakinn kiangkap venghnen pawl an itthat tthalai a tthang ttheh.

     

Thinhennak khal cuvek a si. Hnangam te’n kan umlai ah ziang in si maw kan thin in lauter. Kan tuarnak thinlung a puakkuai ih sunglam hnangam daihnak hmuah a hlo thluh. Kan kiangnai umtu pawl ih lungawinak khal a siatsuah ttheh.

     

A caancaan ah kan hmuhtonmi dik lozet ih tisiatnak pawl ruangah thinhennak a suakter. Dik lozet ih thil ummi kha dingfelzet ih tuah ding in theihter. Vei tampi kan thinhennak in kan ruahsannak le kan covo pawl in siatsuah ttheu. Ziang khal asile theihternak aw thawng a awn asile Pathian thu vekin um ding a si ti kan theih ding a thupi ngaingai. Thu pakhat fiangzet in a um nain kan thinhennak in fiangte’n zoh saal ding a duh lo. Kan thinhennak hi raalringzet ih kilkhawi a ttul.

     

Paul in Saam cangantu ih raalrinnak a pekmi ihsin in theihter saalmi hi mangbang ding a si lo. “Na thin a heng asile sualnak sungah na thinhennak in lo luhpi hlah seh, na thinhennak kha ni tlakpi hlah,” (Efesa 4:26; Saam 4:4).

 

Thlarau Pathian, ka thinlung i thlengh aw,

Duhnak thar i pe hram aw;

Hnangam mi si dingah in bawm aw,

Thinheng mei alh ih kaih hreng mi si lo dingah.

 

                        Thinhennak zoh hliah taa lomi in thin a phangter.

Jehovah – Jireh

December 18

Tlawngkai Ninga

 

Jehovah – Jireh

 

Siar:

Matthai  6:5-15

 

Anmah vek va si hlah uh.Nan ttulmi cu

nan dil hlan ihsin nan Pa in a thei cia zo.    – Matthai 6:8

 

Kumkhat Sung Baibal:

-   Obadiah

-   Thuphuan 9

 

Pastor ka ttuan thok ah sumpai a harsazetmi kawhhran fate ah ka ttuan. A caancaan ahcun kan sung tein kan harzet ttheu. Ttum khat cu kan rawl a cem, thlahlawh suah ding ni le a hlalai. Kan nupa in kan khuaruah a harzet. Culai fangah sangka king awn kan thei. Sangka kan va ong tikah thilri phunphun thawn dip pahnih kan hmu. Kan harsatnak zohman kan sim lo nain in cawmtu Pathian in kan ttulmi pe dingah mi pakhatkhat a hmang.

     

Thukam Hlun sungah Abraham in a fapa Isaac mei-ur raithawinak ih a pekmi i vun mangter saal.  Rin lopi ah Pathian in a ai-awh ah tuu cang pakhat a pek. Cuih hmun cu Abraham in ‘Jehovah-Jireh,’ Bawipa ih tlang ah Bawipa in i pek a ti (Seem. 22:14). Pathian cu tuni tiang a faale pawl in cawm tthatu a si.

     

Jesuh in, “Nan ttulmi cu nan dil hlan ihsin nan Pa Pathian in a thei cia zo,” a ti (Matthai 6: 8). Amah cu in kilkhawitu le kan hrangih a tthabik in hawl saktu a si. Harsat caan, ttulsam caan le ttihphan caan ah kilkhawitu kan nei ti in theihternak a si. Peter in a ngan vekin, “Nan donharnak hmuahhmuah cu Jesuh hnenah tthum uh, ziangahtile Amah cu nan zawn a lo ruattu a si” (1Pet. 5:7). Kan ttul tik pohpoh ah A hnen kan pan thei.

Ziangti kongzawng in ti cu ka thei lo,

Bawipa in i bawm ding;

Ka ttulmi lawng ka thei,

Zaangfahnak in ka ttulmi i pek.

 

                                    Pathian in a tiamkammi cu a pe ding.

Thingtheirah pawl Ih Siangpahrang

December 17

Tlawngkai Nili

 

Thingtheirah pawl

Ih  Siangpahrang

 

Siar:

Luka 19:12-26

  

Cuti a si ruangah ka u le ka nau tla, … nan ruang pumpi cu a thiangmi le cohlan tlak raithawinak bangtuk in Pathian hnenah pe uh, tiah ka lo dil.   -Rom 12:1

 

Kumkhat Sung Baibal:

-   Amos 7-9

-   Thuphuan 8

 

Du-yin-ti’ cu khuasatnak ram ih thingrah phunkhat a si ih thingtheirah pawl ih siangpahrang a si an ti. Na duh tla a si thei, duh lo tla a si thei. A duhtu pawl cun thil dang hnakin an duh. A duh lotu pawl cun a rim hman an hua. ‘Du-yin-ti’ cu ka nupi in a duhzet. Kan dung naite ah a rual nu in ‘Du-yin-ti’ tthazet kuang in a run kuat. Taimak suah in thil ttha a tuah sakmi a si.

     

Keimah te hiti’n thu ka sut aw, “Kan duhdawtmi kan rualpi pakhat hrang hman ah thil tthazet kan tuah sak thei a si ahcun, A nunnak in petu kan Bawipa hrangah malte lawng maw kan tuah ding?”

     

Jesuh ih tahtthimnak sungah, bawi pakhat cu a hnen-um mi 10 hnenah paisa a pek ih, “Ka ra kir hlan lo sum rak tuah hnik uh” a ti (Luka 19). Inn a ra tlung ih an paisa cazin pawl a sut. A ti tthatu hnenah, “A ttha, nang hi hnen-um ttha na si” a ti. A ti ttha lo mi (c.22) hnenah “hnen-um ttha lo” a ti.

     

Hih thuanthu ih a sim duhmi cu, in pekmi kan kilkhawi tthat ding hi a si. Pathian ih in pekmi ah rinsan tlakzet ih kan um hi A hnenih thil tthabik kan pek saalmi a si. Bawi pakhat in a hnattuantu pawl paisa a pek vekin Pathian in a hna kan ttuannak dingah laksawng in pek. A tthabik in kan tuah sak lo ahcun a hlotertu kan si ding.

 

Na thil tthabik Bawipa pe aw,

Na thinlung kha a hmaisabik ah pe aw;

A hnattuan kha a hmaisabik ah ret aw,

Hmun zate’n hlan aw.

 

Midang hrangih riantu kan sinak in

Pathian hna tthabik kan ttuan.

A Pumpuluk In A Dam

December 16

Tlawngkai Nithum

 

A Pumpuluk In A Dam

 

Siar:

Rom 7:13-25

 

Curuangah ka duhdawt mi ka rual le uh, … rundamnak famkim nan ngahnak dingah ttihzah le tthia phah in ttuan rero uh. Ziangahtile Amah ih tumtahmi duh dingah le nan tuah suak dingah Pathian cu nan sungah hna a ttuan a si.       – Filipi 2:12-13

 

Kumkhat Sung Baibal:

-   Amos 4-6

-   Thuphuan 7

 

Ka rual nu cu bike accident in a tlak ih a thluak nasatak in a tuahmawh aw. Siibawi pawl in a nung thei ding maw nung thei lo ding ti an simfiang ngam lo. A nunnak hrangah thinphan a umzet ih ni reipi ziang thei loin a um.

 

A thinlung a hung fim saal ih a mit a hun meng thei hi lungawinak taktak a si. Cule biakmi tla sawn in a ttong suak thei. Malte a ttha deuh nain, thinphannak a um hrih. Ziangtluk dinhmun tiang a hung ttha suak thei pei? Tuamhlawmtu pawl in harsazet in an tuamhlawm, an pa cu a bei a dong. Asinan a thaizing ahcun, “Sandy ttha te’n a ciing aw saal” ti’n lungawinak thu a sim thei. A taksa, a thinlung, a khuaruahnak zatein a hlan kelte vekin a pumhlum in a dam saal.

     

Sandy ih khawn awknak thu in milai tluksiatnak thu i mangter saal (Seem. 3). A hung dam saalnak dingah nasatak ih ttan laak a ttul vekin sualnak neh thei dingin ttan laak a ttul ve (Rom 7: 18). A taksa lawng dam sehla a famkim lo ding. A thluak a dam nain a taksa a caang thei lo cun a famkim hrih lo. A zaate in a dam lawngah pumhlum damnak taktak kan ti thei.

      

Sandy damtertu cu Pathian asinan a damcahnak dingah zuam nasat a ttul ve. Thlaraulam khal ah cuvek a si. Pathian in Khrih thawngin kan sual in ngaidam zo  ko nain rundamnak famkim kan ngah theinak dingah zuam a ttul ve (Filipi 2:12). Cumi cu rundamnak ngah dingin zuam tinak si loin, Pathian tumtahmi le kan thinlungput mil aw dingin zuam ding tinak sawn a si.

 

Bawipa bang ding ka duh,

Thinneem sinsin, tangdor sinsin;

Hnattuan taima sinsin, thudik ah ralttha sinsin,

Hnattuannak ah pumpek sinsin, in fial vekin.

 

            Pumpuluk harhdam dingah Thlarau Thianghlim rahter aw.

Hminsin Ngainat tlak

December 15

Tlawngkai Nihnih

 

Hminsin Ngainat tlak

Pathian Thu

 

Siar:

Saam 119: 89-96

  

Maw Bawipa, Na Thu cu kumkhua in a hmun ding;

Vancung ih a hnget zomi Thu a si.   – Saam 119:89

 

Kumkhat Sung Baibal:

-      Amos 1-3

-      Thuphuan 6

 

1974 kum ah Tipi thi (Dead Sea) kiang ih cazual (scroll) cu thil hlun hawltu pawl ih an hmuh suakmi lakah a thupibikmi a si. Qumran lungpuk sungih thuhmi cabu cu Thukam Hlun cabu sungih a hlunbik le thupibik a si. 2007 kum ah San Diego Natural History Museum pawl in ‘Piah Puai’ an tuah ih cazual hlun 24 an hmuh. ‘Piah Puai’ ih an simthan leuhleuhmi cu a luanzomi kum 2000 lai ih Hebru Bible (Thukam Hlun) cu tthazet in siat lo te’n a umlai an ti.

           

Khrih ih dungthlun zumtu pawl in Bible cu hminsin ngainat tlak a si ti men lawng si loin a siat thei lomi, kumkhua a hmunmi Pathian Ttongkam a si ti an zum. Saam ngantu in, “Maw Bawipa, Na Thu cu kumkhua in a hmun ding: Vancung ih a hnget zomi thu a si, zum tlak na sinak cu san khat hnu san khat a hmun,” a ti (Saam 119:89-90). Jesuh in, “Lei le van cu cemral hmanseh Ka Ttongkam cu a cemral dah lo ding” a ti (Matt. 24:35).

           

Bible cu khuahlan thuanthu ih thil mankhung pawl hnakin a thupi deuh, a uak deuh. A nung ih a cak (Heb. 4:12). Bawipa thawn ton-awknak a si ih a hrangah ziangti’n nun ding le sunloih daan ding in theihter. “Na thupekmi pawl ziangtik hmanah ka daithlan lo ding: ziangahtile cu pawl na hmang ih nunnak i pek” (Saam 119:93). A hmunmi Ttongkam in Pathian hawl theinak kan neihmi hi ziangtluk mi vanttha kan si.

 

Rualpi ttha ka nei, mangbangza lamhruaitu,

Ziangvek dinhmun khal ah i hnemtu;

Mi dangin in fehsan hmanseh i taan dah lotu rualpi ttha,

Thluasuah pawlkomnak, ka Bible le keimah.

 

            Thunung, Khrih theih ding cun Bible ca upat sunloih ding a si.

New Delhi Ih Raltlan Pakhat Kala Pawl In An Thawi

New Delhi: New Delhi ih raltlan pakhat cu zianghman mawhnak neiloin khawthim zawng date 24 December 2009 nazi 7:00 pm ah Uttam Nagar Bus colhnak hmunpi kiang ah thawi le vuakvelh a tawng. Kutthlak a tuartu Gabriel Moe Moe Kyaw hi New Delhi ah raltlansinak nei in kum tawkfang nawn um zo mi a si ih hlei ah kawhhran le khawtlang lam khalih pe aw zetmi a si.

Ruahlopin a thlahlawh suah Bank ihsi a tlunglam cu a hmeltheihlo Kala rual pawl in a dung lam zawng in an thawi tikah lungcimit in a tlu. A thawitu Kala rual pawl lala cun a mobile Rs-6000 man le midang hrang paisa a suahsakmi Rs-7000 lenglo khal an laksak bet.

Kut thlak a tuartu Moe Moe cun, “cycle reshow par ka kai zikzawng ah ka dung lam zawng in, in thawi ih a malbik minit 20 sung cu zianghman theilo lungcimit in ka um. Rickshaw mawng pakhatin kan inn ah in rak phur tlung ih inn ka thlen hnu lawng ah ka theiaw fiang lai” tin a sim. A tu ih Moe Moe an thawinak hmun hi Kala misualrualpawl um khawmnak tiin khaw sung mi pawl tla cun an sim hngehnge.

Uttam Nagar veng thotho ah Pu Hre Hluan khal Kala pawl thawn nasa zetin an rak thawi aw dah zo. Cuvek thotho in Pa Tluang Cung Nung khal a mawhnak pakhat hman um lo in thawi a rak tuar dah thotho. Veng dang ah Salai Ceute khal cu a phone hman lai Kala pawl in an lawn sak thotho. An hmin kan tarlang lo mi tam zet paisa lawnsak le vuakvelh tawng tampi an um hrih lai.

“Hivek in Kala pawl in hmuhsuamnak, vuakvelhnak le neihmi thilri tiang lawnsaknak kan tawn mipawl hi khawsung palik pawl hnenah le UNHCR thuneitupawl hnenah kan thlen theu ko nan an hna set in tun sak theu men a si. Mithli thawn kan va sim hman ah rualremten um tlang zuam sawn uh” tin in rak ti men theu tiin New Delhi ih raltlan pakhat cun CT palai hnenah a thinharnak pawl a simfiang.

A tlun ih tarlangcia bangin, New Delhi ih raltlan tampi cu mawhlo ih vuakvelh tuar siarcawklo an um, kan harsatnak kan tawnmi raptlak zetmipawl kan sim thei tik khalah zianghman ah in siar duh cuanglo mihi New Delhi raltlanpawl ih kan harsatnak tumbik pakhat lakah a telve tin New Delhi kan palai khal in a rel ve.

Kawlram in Fangcang zuar suah ti tam sinsin

YANGON, Dec 23 (Bernama) – Kawlram  hin a ram sung suak Fang cang ram dangih kuat sinsin dingah nasa zetin a zuam ih a hleice in European Union (EU) ah kuat a tum tiin Xinhua thuthang cun a phuang.

EU le Kawlram karlak ih thuhla hlawm awknak  World Rice Conference, Philippine ih an neihnak ihsin hmalaknak an neih peh vivo mi a si. Fang cang tha ci pawl kuat dingih tumtahnak a neih lawng si lo in Leitlun ram tin leh a hleice in Kuwait, Middle East leh African ram pawl khalah kuat a tum.

Kum 2008-09 sung ramleng ih fang a zuarsuah mi in US$200 million lenglo sumapi a la lut. Mimal neih mi company 35 pawl hin South Africa, Singapore, Sri Lanka, the United Arab Emirate, South Korea and Egypt pawl ah Fang an zuar suak.

Kawlram in 2009-10 March thlacem tiangah 32 million tone lenglo Fang suah ter thei ding tumtahnak a neiih, 1.5 million tone lenglo zuarsuah ding khal an tum.

A ram sungih Fang a tharsuah tam sinsin theinak ding ruahsannak thawn rambial hmun thum, Sagaing, Ayeyawaddy leh Bago pawlah Fang phunnak ding hmun hma, ram le cet thil pawl khal a thar pek dingin lungkimnak a nem fel.

Kawlram hin Fang lawng si lo in, Purawng (Bean, pulse) khal nasa zet in a zuar suak ih 2008-09 ah 1.5 million ton, US $ 806 million lenglo a zuar suak.

Kawlram hi leilung tlun ih Purawng/Peti (Bean, Pulse) ramleng ih zuar suak tambik Canada sangsuan in a pahnihnak a si.

Russia in Raldonak Vanzuang Kawlram kuat tum

MOSCOW (AFP) – Russian cun raldonak vanzuang 20 MiG-29 cu Kawlram a cozah hrangah kuat a tum thu leh an ram hnih lungkimnak an nem zo thu Kommersant thuthang cun a phuang.

Hi an lungkimnak canem hi kan dungkar reilo te ih an rak nem zo mi a siih 400 million euros (570 million dollars) man a si thu Russian ih ralthuam a zuartu Rosoboroneexport company pawl cun an sim.

Russian pawl in 12 MIG-29s raldonak vanzuang khal 2001 ah Kawlram hrang a rak pesuak dah zo. Russian hin tui Kawlram thawi an lungrualnak vek lungrual hmin nemnak cu kum 2007 ih Algeria thawi an lungrualnak pahbal ruangih a zuar sallo hnu ih a zuar tampi sal ttum a si.

Algeria hin 34 MiG-29s (987 million euro) man Russia ih an kuatmi an ralthuam an relnak hnakih a dinhmun a niam deuh ih an hmuh ruangah ziangmaw tizat cu 2008 ah a khirh kir sal.

Southeast Asian ram, ahleice in kawlram ih mipi zalennak a neih theinak dingah Leitlun ramtin pawlkom leh ram thangso pawl ih neknak le hremnak an pek rero laiah a inn hnen ram India leh China cun bawmnak a pe ih Russia khal in a pe ve, Leitlun ramtin pawlkom dangdang pawl ih an nawrneh theilo nak pakhat khal a si.

Ka Pui’ Philosophy

By- Pa Ham

A thuhla tawkfang nawn ka cinken ban hnuah ka puin in thih san. Ka pu cu khuangpi cawi a si nan ca fang khatte hman a thiam lo. Curuangah ka pu cun zirih thiam mi fimthiamnak fate hman a nei lo. Ziangah tilen tlawnginn ah sun seu hman a lut lo mi a si ka ti duhnak a si.

Khaw dangdang si siin naiawteih um kan si ruangah thuanthu in sim ding cangin a hnenah ka pai sulkualpi fa le, ka unaupawl thawn kan tlawng theu. A riakih kan tlawn lo hmanah a lang tlan kan tlawng theu. Thuanthu in sim ding hnakin kan nuam aw zet. Kan riak man can tlaah cun thuanthu in sim laiah kan ihthat san thluh ih kan kiangah a rak it that ve theu.

Ka pu khan thuanthu phuahcawp ding a neih le a theih ka zum lo. Pipu thuanthu roling a thei ih cucu a tu le fapawl hnenah duhsaknak tumpi thawn in hlan sawng si bikin ka thei. Thuanthu in sim thawk len hitin a ti theu, “Khua ih hlanah maw…” a ti lo len, “Thuanthu rolingah maw…” tin a thawk theu. A can len; nu le pa, pi le pupawlin an tu le fapawl an tidan vekin, “Thuanthu a thu hluthlo maw…Van hla a hla vuangvo maw” a ti. Cu lo len, “Thuanthu nan duh hrih maw” in tiih ih “Duh hrih” kan ti len, “Duh hrih saphun a lei a phah maw..” a ti len, “Ka pu cu… cu vek lawnglawng” kan ti ih a thuanthu sim ding tla ngai paih lo ding vekin kan um ih cu len, “Thaten ka lo sim ding” in ti ih, “Khua hi hlanah maw…” a vun ti cun daisip, kan ka ang hiauhiauin a khabe hnuaiah kan to vialvi theu.

Miin kan hmin an sal thiam lo ruangah mirang hmin simaw, kawh awlsam hnamdang hmin simaw hi kan thleng aw mai ding a si lo.

Ka pu khan zir mi ziang fimthiamnak a nei si lo, khuangpi cawi mengmang ziang rothil tha hman le a fa le a roh ta fawn lo tin ka pawntam tum theu. Ka ruah thatsal tikah ka pui Philosophy kha tubang hmanah hin ka zir thluh hrih lo siin ka thei aw aw. Asan cu zirthiamnak zawngih fimthiamnak a si lo ruangah, a nunih a tehtawn mi ram a si ruangah ka thleng hrih loin ka theihawknak a si.

U pa dan takin, ka nauhak laiah cun calung kan rak hmangih, subject tin in kan ngan theu. Subject khat kan zir theh tikah a dang kan zir ding cun kan cil kan phui fukfo ih, kan zaphakin fai ko kan nuai ciamco. A rim cu a thaw lo nasa. Ar ek thu a nam. Cucu kan tidan a si ko. A balh tuk thlang len mehawlin kan rawt ciamco ih tidai-in kan tleuh fai theu. Calungpi parah kan sayapawlin mephiu-in ca an ngan ih phiat a tul len puansia thawn kan phiat theu. Kan ban lo len kan khir phah ih a canah cun kan pawl memmem thei. Kan mit a hnawm. Kan sem aw phutpho theu.

San a thar vivo ih blackboard hmang loin whiteboard hman a si thlang. Whiteboard cu a cangkang pawlin an duh tawk nawn loih computer hmai ah ca an ngan ih an duh mi ca cu computer hmai ah an pho suak ih an zir, an cawng, doctor tiang an ngah. An sunglawng nasa. Ram le miphunin kan rinsan mi le kan zoh bik mi an cang. A va danglam sawt ve ti uh law.

San a thar ih ruahdan a dang lam lawng si loin kan ei le in a har ruangah ramdangah kan thleng. Sumpai kan tuakto. Kan ti le khua kan hlum thei nawn lo. Kan nu le pa thawn kan hla aw deuhdeuh. Kan pi le pu kan mang tuk nawn lo. Kan ngaina thei tuk nawn lo. Kan fa lei san a thlen cun nu le pai hnen loih tlei thei lello cu nuam an ti zawng a si vivo ka zum. Pi le pu tel loih nuntu khawsak sir cu an cak zawng a si ko ding.

Mirangpawlih nun kan cawng vivo a bang. Mirangpawl cu kum 18 an kim cun pitlingih an ngaiawk ruangah an nu le pai inn an suahsan ih anmahten nuntudan an sir, ei an hawl. Nuam an tidanin an tlang huahho men. An tlei lello. An nu le pan ngai hman hai seula, an pi le pun ngai hman hai seula, annih cun a ngaidan ding khal an thei nawn lo. An thiam zawng a si thei nawn lo. Cuhnakin girl friend le boy friend cu an nun hnangamnakah an hmang thlang ding.

Cui can vekah cun a si ka pui philosophy hi kan tul le kan mamawh mi siih ka ruah. Asan cu ka pui philosophy cu tlawng khan sung ihsin zir suah theih mi si loin nun roriih  tehtawn ding mi a si. Calung parah a ngan aw lo. Blackboard par khalah a ngan aw lo. Hmuh theih a si ve lo. Computer sung tlaah cun an install lo lawlaw. Curuangah pi le pu dam lai neitu ka rualpi nan um lai a siah cun mual in liam san hlanah an hnen ihsin philosophy in doctorate ngah theinak lamzin a si ruangah hnoh zet ding siin ka thei. Ngainat zet ding ciin ka hmu.

A canah cun an mawl can a um ko ding. An theih lo thu a tam tuk ding. Santharin a hnawn mi an si ko ding nan, santhar fimnakin dungih a ret thei lo mi an si sawn tiah ka ruat. Thlapi par an rak thleng thei lo nan vancung fala thuanthu phuah ding an thei. Leilung sungah ziang a um ti an thei lo nan an ti le khua duhdawtu an si. Nunphung simfengdan an thiam lo men ding nan a neitu taktak an si. Anmah kha nunphung an si mai. Kan laimi sinak kengtu le neitu an si. Miphun ti mi cu anmah kha a si mai. An nun kha miphun a si ko. Cu mi kan pi le pui nun ihsin kan pen cinah cun nasa ten auh aw rero khal nungna, hnaset an dung lam ihsi kawh theih lo mi vekin pipu nunphung cun mual in liamsan mermo men ding.

Ka sayapa pakhatin, “Hnamtinin hmin sullam kan nei thluh. Thangthar sanah hmin tla hi kan duhduhin kan thleng hmanah kan hnam nunphungih in pek mi hmin hi kan sinak diktak a si ruangah hlawn hloh men ding a si lo. Kilkhawi that ding a si. Miin kan hmin an sal thiam lo ruangah miring hmin simaw, kawh awlsam hnamdang hmin simaw hi kan thleng aw mai ding a si lo. Sal thiam dingin kan simfiang sawn ding a si” a ti. Mirang, Australia miphun a si. Ka lung a awi nasa. Laimi a va bang fukfo ve, mirang tla cuvek thinlung an nei thei ve ho maw ka ti rero.

“Ka pui philosophy cu a man a khung lo nan, degree ngah dingih zir cu a har deuh thlang cu a si hmang e”

Asilen ziang bik hi saw kan laimi sinak cu a si hmang. Ramdang dangah kan vak hnuaihni ih, laimi kan ti aw lai cu sikhawh, ziangtik tiang kan pi le pui nunin kan nung thei ding ti mi parah a thum aw dingah ka zum. Laura Carson cun Hakha an feh phah ah khan Var ah nunau hrekkhat a hmuh mi thu a ca ngan miin ka lunglai i kuai nasa. “Nunaupawlih taksa ah sinfen hi zung 18 hnakih tum lo lawng a um” a ti. 1899 March thla ih a hmuh mi a si. Cucu an zahmawh huhnak dingah an khuk hman tiang lo sinfen lawng an hruh a ti duhnak a si. Kan falapawl hi kan pi lepawlih hnifen an hruh a si ve mai lo maw. “A va cing lawman ve” na ti ding mi an um hnuaihni lo maw. Asinan cunah cun ka pui philosophy a ther aw ban lo.

Sinfenah si loin nunphung sawnah a si a rak um ti uh law. Ka pui philosophy cu a man a khung lo nan, degree ngah dingih zir cu a har deuh thlang cu a si hmang e. Ziangtluk tiang ramdangih a umtu unaupawl hin ka pui philosophy hi nan kil him thei ding maw. Nan kilhim paih ding maw. Nan ngaina duh ding maw. Nan zir paih ding maw.

« Previous Page — Next Page »