Teng Lam ih Paradigm Shift

Teng Lam ih Paradigm Shift

JC Kip Ling

 

 

Shift-3 : Laimi khal an hung cangkang sawt nasa ih, seminar a um phahphah. Mibang sabang si tumin Pa Teng khal cu pelh lo’n a kai ve hneuhno. Upa kikawngpawl ih khabe zoh na’n khua a ruat. A thei zo!!! Calaimi ticu mi’ ttong sual a kai thei ding ih, thukam el a taima ding
ti hi. Cui a khawruahnak ruangah, seminar paper a vun bih le vete’n ttongkoseh, cafang kom le ttongfang kom tisual a um maw ti hlir a rak hawl thlang. “Na va seminar ve,” tivek le, “Seminar takin….” tivek ttongkam tla hi calaimi sinak tahfungah a hmang thlang.

Shift-4 : Cuhnu kum rei lote ah san a her hrethri lala. Pa Teng a buai aw si lo maw! Pipu ttong, ttongkhun, Lai daan le kalhmang thei tam le simfiang theithei calai misa an rung si lala. Nunphung le pupa daan le dun pawl thei ve lo Pa Teng khal sanman lo phangah ttan a la
nasa. Tawkfang a hun theih ih a calaimi awkter  ve deekdo in san a rak thlengaw lala.

Shift-5 : ‘Thuanthu le santhuanthu luhhnawh cu calai thaw mi an si’ timi khawruahnak a hung lar lala. Phuahcop thu cu calai kutsuak a tling loih, sirhsan ttha le hngetkhoh mi thuhla cu calai kutsuak diktak an si ti hi Pa Teng tei’ kawhhran thurin tlukih ruah a rak si. Pa Teng cu history thuhla le fact (thungai sirhsan ding) hawl tahratin cahram zahpitum lo taktak a ngan nasa.Cuti’n, a thluak sungih santhuanthu le calai buanawk tertu Pa Teng khal calai lam hruaitu siin mi’ zah a kai so ve vivo.

Shift-6 : Theology san a hung suak tlang. Bible tlawng suak le kawhhran lu-ban pawl kut ah calai license a um. Seminar thlarau khal a cak sinsin ih, biaknak lam ca, thurin le fawrhfialnak tthattha ngan thei a ttul thlang. Mekazin cahmai ih 90% tluk cu theologian ta ah a cang. Midang ngan thei le rel ve ban um lem lo ruangah Pa Teng tei’ pawl khal, ti calaimi awterin, thurin le tualtto ngaidan  bawl ah an phartliau. “Cio uh si” tiih cahram netkhar thei cu mi cungcuang; “Laimi le Cumi/khami…” timi thulu bun thei cin cu calai gate kiltu an si mai. Pa Teng khal calai visa ngahnak ah fawrhfialnak le thuleng hngetkhoh cuampi tiatia thiam zet le rit zetzetin a bawl. Thucah (message) keng ttha lemlo le thlamphai (fictional)/phuahcop thuleng
lam cahram tivek men cu Editor Pa Teng in a rak hlon hluahhlo.

Shift-7 : Zabi 20   nelam a hung her cun Pa Teng tei’ ram ah calai pawlkom tthattha suakin calai ih sinak laihlang an naih vivo. O le AW thu cu vanram kainak si hmang ti’n mission hna bang an rian. Cui thu kam hnih-khat tal rel ve ban lo cun calai ih hmin hman sal ngam ding
si hlah! Mi’ ngaisan duh in Pa Teng khal cu hliakhlai le theihliah hnailo’n, seminar le tawhawk puai tinte tlok tambik si a cuh ringring. Thih ngamin a ttang ttuitto ttheu. Cucun miin calai misa ah an hmu thlang. An mit khal a kem fawn!! Pa Teng cu a siarkau vivoih Cafangkom le Ttongfangkom hi calai (literature) a si lo thu a theifiang. Calaimi rak tiawk naktuk ih a sawm, Ngan le Siar(Ah-tung-lung) khawvel hrawng ah a rak ceng ti a hmuaw thlang. A paradigm a shift lala pan lo maw.

Shift-8 : Ngan thei, siar thei ti men kha silo’n casiartu ih duhzawng/lungkuaizawng ngan le rel kha calai ih hna a si ti a run pawh. Nganca (writing) tapoh cu calai kutsuak tiin a tlang-au. Thudik, thu ttha, cinkentlak, thazang mi pe thei, fawrhfialnak tthattha kha sunsak takin a siar, a ngan. Technical Writing le Literary Writing ti a hun thei cu, a taw a sup dukdi. Calai rimnam takih a rak theihmi a nganca le a ca siarmi pawl cu ramri a vun tthen buaibo. A si ngai – biology cazirbu, meeting minute, mopuai sawmnak, rawldawr ih menu, account cazin, bus ticket tvk  teh hi khuilam deuh ah saw ka ret ke, tiah!!!?? A ruat buai nasa. Cuti’ nganca pohpoh calai an si ahcun, Zolun Computer ih cacuktu a nau Na Hai kha, a ca ngan zo mi le a tam siih, D. Litt. degree pek a tlak mai lo kei maw taih a ruat phurhpho.

Shift-9 : Zabi thar vangpawl ri cun nonawn le mithiam pawl in biazai, nunthuleng tivek an run uar thlang. “Calai ticu hibang mawsi rak si ual e?” tiah Pa Teng khal calai tthiahvar(pure literature) rim hnim a tum ve. Ca siar a ze fawn si, a siar tawp ah Ttiau-ral cabu ti hrawng kha si khawh modern, postmodern calai ih biarhri sep a hliah ban nawn lo.Calai thuhla an rel cun a bangbo a si mai. Calai mi vung si lo muarmo ding cu a ngaingam si lo, calai khawvel ahcun a rak hrawlhaw vettak ih an agenda a buai thei ceu ttheu. Amahte hman a vaivuan ti laklai ah,calai pawnlang (popular literature) a rak suak ciamco. Bezai, nunthuleng le cahram dangdang pawl a vun zoh ih, a hrek cu Pa Teng tei’ tlangval laiih kutsuak vualvo pawl  hnakhmanin an lolam sawn vekin a hmu si, a lung a hnok.  Bible tlawng saya,a rualpa
Lak To ih a rak sim ttheumi, ‘Bible hi calai a si’  ti kha a cabu siarmi pawl in an el thlang. Pathian thawtkhum mi Bible Ca Thiang tiih Kristian zatei’  pom hngetmi cu, Upa Lak To ih reldan vekin, calai siarin vun siar zik bang sehla, Calvary cooker in vei zanga phit a tong zik siih, a mang a bang. A rualpa ih thu maw sanzul mithiam pawl thu deuh a lung ding ti a botcat thei lo. Thlamphai nganca le thlimthluai thuhla menmen tiih a rak hlon ttheumi sawn kha calai thilri diktak an rak ti ziar aw a si lo maw! Pa Teng cu a bop a kheuh a si mai.

Shift-10 : Pa Teng ih khawruahnak ramngawpi ahcun kawl a hung eng dekdo. A rauthla mit sungah, thupi fun ttette nganca ih san a liam ih thlimthluai (esthetic) calai in ram a run la thlang. Fungfek thawi’ nun mi sim tteutti hnakcun casiartu ih lunglut zawng khuaizu in leitlun a dam thei sawn ti a varpawh ngah (Ruaipi a zawh ruangah cu a si lo nan). “Ka fala uarzawng cu casiar a taima ding, asinan love story vekmen cu a siar lo ding….” tivek thu mawr belcawng a rak ngan
ttheu zo ruangah a phuhrungaw ih amahte a lei a khak zukzo. Leitlun pum zoh loi’ hmuanthlang suk hrawng ka rak con lai ah kha cun kotthler ih lungto hrawng lawng ka rak hmu a si kha, tiah zoi’ mawhthluk lo’n a ning a zak thihrulh.

Shift-11 : Santhar calai thuhla ngannak cabu pawl a hawl vutvo thlang. Tuisun ih thu rel ding cun tuisun khawruahnak ka kaih ban a ttul ti a varpawh. Culocun, nonawn pawl le thu an rak thei ve hrekhrek si relkhawm tinte’n vote lak a ttul zik zuakzo ringring. A vun lut thuk deuhdeuh cu a calai bawngbi hlim a somso vivo. Calai rimnam nganca (literary writing) ti mai le calai (literature) hman an dangaw laiih; ngan le siar lam zirnak (literacy) tla cu an zawlhlawmpai’
hmuanthlangpa hrawng lawng a vung si ban tipawl a kai so vivo. Sanzul cabupawl siar si loih tapsak ngaihdan hlunpi thawi’ a rak tlangau lai kha a vun ruahsuah tinte a mit a thim rumro.

Shift-12 : Zabi thar ni eng hnuaiah Pa Teng ih mit rau khal reh lam a pan vivo. Calai ih hmin khal zoksawh in a sal ngam ngut nawn lo. Nikhat cu a rual Lak To in an kawhhran suahmi mekazin zohfeltu dingah ra sawm na khaw Pa Teng in, “Ruma rama, duh nawn hla’ng, calai timi thulu hnuaiah ziangziang ka ret ding ti ka ruahnak ah zan ka it dah lo ding ih, ka paih lo.” a rak ti. Calai sehri a vun pawk ngah thei deuh in, a calai hlimval acinh deuhdeuh. A hngettek pakhat te hman heh tiih luhhnawh tham hlir an rak si hai. Hruangri nei loih ttong puppo a ngam
lo deuhdeuh. A net a khawt cun calai santiluan ih biarhri sep cu hei hliah ban ve nerno’n a theiaw thlang.  Nikhat cu haikungpi hnuaiah to in thu a ruat. “ Himi kum hlei ti sungte ah ka paradigm vei hlei ti a shift man si khawh, a va mangbang thlak em! Ziang ruangah, zoi’ ruangah,.. a si pei?” tiah thu sutaw. “CALAI tihi kan Lai ttong in ka rak varpawhaw ter ciamco ih, a ziang a ziang tapoh aiawhsaknak ttongfang ah ka rak hmang kha a si i tibuai rei tu. Leitlun huap hmuhdan bih tum loi’ ka ngaidan sungih calai ka rak bentlem tum ringring kha a si i rak hliahkhuhtu; …. hiti hrimhrim tehin tuihnu veiziat tak ka paradigm shift lai pei maw?”

%d bloggers like this: