Ka Ram Tuan – S. Tan

Bawipai’ lo ramih bung dingin  Haryana state ka um nak cu suahsan in Punjab lam cu ka pan.KM tampi a  hlatnak hmun a si ruangah ka thinlung te in tupi sungah tla kan lut phah vivo dingih hmunnuam nuam tla ka hmu ding hmang ti nak lai ah India ram ti pan cu minung le in hlirin an khat ti sehla thuphan per hmang in ti tu a tamtuk lo men ding. Haryana ih sin  pawksuak ding in kan tlawngin kawtih sin bus kan bawh ih, ziangtik hmanih tawngaw nawn lo ding mi lengnu dawh kutnemte ih bye bye  tu pawl  mithmai zoh phah cun kei cu ee lalrawngbawl tu ka si ti thinlung pu phah thawn ka pawk suak ta.

Leitlun pursum leilawnnak ih Bazar an focus nak le leitlunih sumdawnnak ih a thangso bik ih an rel mi hmun Gurgoan & Noida lamtluan pan cun kan suk thla ih Indri Gandhi  international airport kan tlanpel hnu cun Delhi khawli pi ih Trafic zamih kan bus cu a rak pawmbet ih cumkheng titii zik bangin nuamtete in kan thawn. Kan bus cu ralramih ralkap hliam mi bang cun nuamte te ih a thawn hnu ah Delhi khawpi cu a suahsan thei.Delhi khawli pi kan suahsan ngah hnu cun theih palingkawh in a cak.

Aw ka kiangih to  pa cu kan fehnak lamzin sukso khaw hmin pawl ka sut ding ka ti naklai ah ka khawte fa si nak suakin sangka te ah ka lusuahin zu in thiam pek zuri men bangin ka luak ciamco. Ka motor ri cu a demdeuh ih ka kiangih vai pacang hnarkawng hmelthatak mai cu ka pu khuikhua kan thlengthlang ti in ka hon sut cu mirangthawng phangkhat te khal a rak thiam lo. Vaitawngin in ron sawnih kei khal vai tawng phangkhat khal rak thiam hlahkhaw kan zoh aw ih ka hni  ve ve ih titi a va rual lo ee aw!!. Cu ti ih zo hman biak ding nei lo cun khuaram ka cuanih Ludhiana km 320 Amritser 290 ti vek ih tar pawl cu ka zoh ih ziangkhua an si ti le thei ta hmun lo ka vaipa le kam biak tha  ta  hmun lo an ni khal in aa in ti vio ding.

Kan hnatuannak ding hmun Punjap ram khawte kan va thlengih ka rak ruahdanah cun an khawte ah cun mifarah tete an um dingih awlai ten  Jesu cu an zumduh ve mai ding ah ka rak ruat. Naisai hlah an rak lian in an khawte khal ah leirawhcan inn dawtthum tam pi a rak um ih Delhi khawlai ih an car nalh tak mai vek khal an khawte mi pawl in an rak nei ve. Zumtu pawl tawnawk khawmnak kan nei ih kan ni lamih khawmpi kan ti vek zik te khi a si. Mipi kan za ten pher phah mi par ah cun kan to theh, keybord a um lo Tingtang le ka hmu fawn lo, ka thinlung te in an vathing ve vaipawl hi cu!!! Khawm kan thawk cu an Punjabi khuang mi pakhat in duherhsah in  thiamtak mai in a hon bengih Punjabi hla Punjabi hlathluk hlir an sak ta. Ziang vek thlarau hawizawng in ka rak um ding ti ka thei lo, ka hrangah cun sabehrek ih khuangcawi hmu ve ah ka ngai aw mai

Punjabi pawl hi hnam u  pa ve tak an si bak ah biaknak lam khal ah sakhuanak mumal tak rak nei mi an si tik ah zumtu um sun pawl khal in mirang ti dan lam thlunlo in an mah an hnam ti dan thlun hi an tum sawn tin ka hmu. Kan lai kristian nun dan  ka von ruatsal. Jesu kan zum le ve te in kan laihla le kan laidan kan nun mawi le kan culture pawl cu ramhuai thilti dan ah kan ngai ih kan thlungdar pawl khal Pathian thangthatnak ah thil bawrhhlawh ah kan ruat.

Kan music suanvawr khuang le phei cu kan pupa pawl ih khuangcawi, zu le sa cennak ih rak hman mi a si ruangah ramhuai hmanrua ah kan ruat. Kan laihla thluk ih  Pathian thangthat ding cu ten um tlukah kan ruatih mirang pawlih ti dan cu ziangkim a tha in Pathianih cohlan tlak hleicuangah kan ruat. Mi’ hnamdang pawl cun an hnam hla an hnam thlungdar thawn kan Bawi Jesu an thangthat. Bawipa in ziangtin ngai tak maw? Punjabi, Pathian mi hman Sadhu Sunder Singh in “ Indians do need the water of life, but not in a European cup. They should sit down on the floor in church: they should take off their shoes instead of their turbans. India music should be sung. Long informal addresses should take the place of sermon” a rak ti dah. Kan ni kan laimi pawl  kan lai tidan mawi pawl cu tanin mi hnamdang ti dan le hnam cangkang ti dan kan la vivo. Mi hnamdang ti dan tha khal zirin kan pupa nun mawi le kan laihla rura le kan music khung le dar le phirvo le darsumsel pawl thla hi kan sawm so lo ding maw? Kei cun kan laihla le kan lai thlungdar awn mawi in ka lungin ti leng bik a s

Punjabi pawl ih an Zion hmun ( Golden Temple) lam pan in ka pawk leh ih an Temple cu ka va fang ve  ta. An biakmi Gurung Nanak hi an mah Punjabi ve tho a si tik ah an Pathian hi an hrangah cun a mikhual lo na sa ding tin ka ruat. An Temple sungah cun damlo beidawng mi tampi cun damnak hngakin an riak, Bethsaida ih vancung mi pawl ih tidai ti cang le vetei dawp ding hngak vek in an ni khal in beiseinak tumpi thawn tidamnak cu an hmun thianghlim ih sin an hngak ve. Temple kiangkap ah ka vakih ziang si  maw Golden Temple hngilhlonak ih ka lei ding ti in cauk dawr pakhat ah ka lut.

Punjabi History timi ca uk sahbulbi cu ka hmu himi ka lei ah cun Punjap pawl ih independent an lak tum thu le an Golden Temple ih ralthuam an thuhthluh ih India cozah ih an thuthup an theih ruangih an Temple an sim ih nithum le zanthum an kahawk hnu ih India a cozah ih nehnak a co pawl fiang ten ka thei ding si khaw ti in lei tumin a man ka sut ih Rs 350 in ti ruangah ka zalte tangka le ka tlun lainak ding pawl thawn ka sum neih a mal tuk ruangah mitsing le cildawlh cingin ka suahsan leh sal.

Golden Temple thawn falong khat hrawng a hlatnak ah Jallanwala Bagh Memorial ah cun Tourist pawl cu lutsuak an pialawk noh no ih kei khal ziang thiltha um si pei ti cun ka lut ve. Aw si ngai an hnam hrangih thihtleng tuarngam mihrat khawkheng pawl theihhngilh lo nak le an zuk pawl tumpipi   an ret ih ka zoh khawp thei lo. Kan laimi in rak hruaitu u pa kan va sunlawih thiam lo ve aw ti in thu tampi ka ruat.

Mirang  sanlai ah vanduai thlak takin Amritsar Punjap pawl in mirang missionary mi pa 5 an rak that ruangah Brigadier General Reginald Dyer in a ralkap pawl thawn simlawk um lo in Amritsar ih vai puai hmang lai cu an kap ciamco ih mi  1650 hrawng thi in mi 1500 lai in hriamhma  an tuar, cuih pawl le an hruaitu upa pawl cu mipi in thei in cing ring ring haiseh ti in cu tawk hmunah cun an zuk pawl le an thu tawi ngan mi thawn an ret.

Cu tin Pathian mihman Bakht Singh ih khua Amritsar le Golden Temple ka fan thluhhnu thlathum punjap ramih Bawipa loramih ka bun hnu in Sadhu Sunder Singh tei khua  Ludhiana khawlipi paltlang in leivut khawlipi an ti mi New Delhi ah thawsa tuar dingin ka ra kir sal.

%d bloggers like this: